Interakcje leku
Methotrexat-Ebewe 10 mg

Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Metotreksat, jako antagonista kwasu foliowego, wchodzi w liczne interakcje z innymi produktami leczniczymi, które mogą wpływać na jego metabolizm, wydalanie lub nasilać jego toksyczność. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis najważniejszych interakcji lekowych oraz innych rodzajów interakcji, które należy uwzględnić podczas terapii metotreksatem.¹

Interakcje wpływające na metabolizm folianów

Podtlenek azotu znacząco wzmacnia wpływ metotreksatu na metabolizm folianów, prowadząc do nasilonej toksyczności objawiającej się ciężką, nieprzewidywalną mielosupresją i zapaleniem jamy ustnej. Przy podawaniu dooponowym może wystąpić ostra, nieprzewidywalna neurotoksyczność. Mimo możliwości zmniejszenia tego działania poprzez podanie folinianu wapnia, należy bezwzględnie unikać jednoczesnego stosowania podtlenku azotu i metotreksatu.²

Sulfasalazyna może nasilać działanie metotreksatu poprzez hamowanie syntezy kwasu foliowego, co zwiększa ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Efekt ten obserwowano jednak tylko u pojedynczych pacjentów.³

Preparaty zawierające kwas foliowy lub jego pochodne mogą osłabiać skuteczność terapeutyczną metotreksatu.⁴

Pirymetamina i kotrimoksazol (trimetoprym z sulfametoksazolem) mogą powodować pancytopenię w przypadku jednoczesnego stosowania z metotreksatem, prawdopodobnie wskutek dodatkowego hamowania aktywności reduktazy kwasu dihydrofoliowego.⁵

Interakcje wpływające na wydalanie metotreksatu

Kolestyramina może zwiększać pozanerkową eliminację metotreksatu poprzez zakłócenie krążenia wątrobowo-jelitowego.⁶

Probenecyd zmniejsza wydzielanie kanalikowe metotreksatu, co zwiększa jego toksyczność. Podczas jednoczesnego stosowania z probenecydem dawkę metotreksatu należy zmniejszyć.⁷

Penicyliny (np. amoksycylina) mogą zmniejszać wydalanie metotreksatu, co potencjalnie zwiększa jego toksyczność.⁸

Inhibitory pompy protonowej (omeprazol, pantoprazol, lanzoprazol) mogą opóźniać nerkową eliminację metotreksatu, zwiększając jego stężenie w osoczu, co prowadzi do klinicznych objawów toksyczności. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek.⁹

Lewetyracetam – zgodnie z doniesieniami, jednoczesne stosowanie metotreksatu i lewetyracetamu zmniejsza klirens metotreksatu, powodując zwiększone i/lub utrzymujące się jego stężenie do wartości potencjalnie toksycznych. U pacjentów otrzymujących oba produkty lecznicze należy uważnie kontrolować stężenie obu substancji czynnych we krwi.¹⁰

Interakcje z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ)

NLPZ, w tym kwas salicylowy, zmniejszają kanalikowe wydzielanie metotreksatu, co zwiększa jego stężenie i nasila działanie toksyczne. Podczas jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu (zwłaszcza w dużych dawkach) notowano ciężkie działania niepożądane, włączając przypadki śmiertelne, niespodziewanie ciężką mielosupresję, niedokrwistość aplastyczną i toksyczne działanie na przewód pokarmowy.¹¹

U pacjentów z czynnikami ryzyka (np. graniczną czynnością nerek) nie zaleca się jednoczesnego stosowania NLPZ i metotreksatu. W przypadku konieczności leczenia skojarzonego należy kontrolować morfologię krwi i czynność nerek, a także zachować ostrożność, gdy metotreksat i NLPZ podawane są w ciągu 24 godzin, ze względu na możliwość zwiększenia stężenia metotreksatu i jego toksyczności.¹²

Interakcje z lekami wpływającymi na wiązanie z białkami

Szereg leków może zwiększać biodostępność metotreksatu (pośrednie zwiększenie dawki) poprzez wypieranie go z miejsc wiązania z białkami osocza, co prowadzi do zwiększonej toksyczności. Do tej grupy należą:¹³

• pochodne aminofenazonu
• kwas p-aminobenzoesowy
• barbiturany
• doksorubicyna
• doustne środki antykoncepcyjne
• fenylobutazon
• fenytoina
• probenecyd
• salicylany
• sulfonamidy
• tetracykliny
• leki uspokajające
• pochodne sulfonylomocznika
• penicyliny
• prystynamycyna
• chloramfenikol

Przebieg skojarzonego leczenia z tymi lekami należy uważnie monitorować.¹⁴

Interakcje z lekami wpływającymi na układ krwiotwórczy

L-asparaginaza działa antagonistycznie w stosunku do jednocześnie podawanego metotreksatu.¹⁵

Jednoczesne podawanie koncentratu erytrocytów i metotreksatu wymaga szczególnego kontrolowania stanu pacjenta ze względu na możliwość nasilonego działania toksycznego wynikającego z wydłużonego czasu utrzymywania dużego stężenia metotreksatu w surowicy.¹⁶

Leczenie skojarzone metotreksatem i leflunomidem może zwiększyć ryzyko wystąpienia pancytopenii.¹⁷

Leki, które mogą mieć niekorzystny wpływ na szpik kostny lub powodować niedobór kwasu foliowego (m.in. pochodne aminofenazonu, chloramfenikol, fenytoina, pirymetamina, sulfonamidy, trimetoprym z sulfametoksazolem oraz leki cytostatyczne), mogą zwiększyć toksyczność metotreksatu i prowadzić do znaczących zaburzeń układu krwiotwórczego.¹⁸

Jednoczesne stosowanie metotreksatu i triamterenu może powodować zahamowanie czynności szpiku kostnego i zmniejszone stężenie folianów.¹⁹

Interakcje z antybiotykami

Doustne antybiotyki, takie jak tetracykliny, chloramfenikol i niewchłanialne antybiotyki o szerokim zakresie działania, mogą ograniczać jelitowe wchłanianie metotreksatu lub zaburzać krążenie jelitowo-wątrobowe przez niszczenie flory bakteryjnej jelit i hamowanie metabolizmu metotreksatu z udziałem bakterii.²⁰

Cyprofloksacyna zmniejsza kanalikowe wydzielanie metotreksatu, dlatego przebieg skojarzonego leczenia należy uważnie monitorować.²¹

Interakcje z lekami o działaniu hepatotoksycznym

Należy unikać jednoczesnego stosowania metotreksatu i leków o działaniu nefrotoksycznym i hepatotoksycznym. Regularne spożywanie alkoholu lub przyjmowanie produktów leczniczych o działaniu toksycznym na wątrobę (np. azatiopryna, leflunomid, sulfasalazyna i retinoidy) zwiększa ryzyko hepatotoksycznego działania metotreksatu. Należy ściśle kontrolować stan pacjentów, którzy muszą przyjmować takie leki podczas terapii metotreksatem.²²

Inne istotne interakcje

Metotreksat może zwiększać stężenie merkaptopuryn w osoczu, prawdopodobnie na skutek zahamowania ich metabolizmu. Dlatego jednoczesne stosowanie może wymagać dostosowania dawki.²³

Metotreksat może zmniejszać klirens teofiliny. Dlatego należy regularnie kontrolować stężenie teofiliny we krwi podczas jednoczesnego stosowania obu leków.²⁴

W pojedynczych przypadkach podanie kortykosteroidów pacjentom otrzymującym metotreksat z półpaścem lub neuralgią popółpaścową prowadziło do rozwoju rozsianej postaci półpaśca.²⁵

Jednoczesne stosowanie metotreksatu i kwasu folinowego może zmniejszyć skuteczność leczenia.²⁶

Nie badano dokładnie jednoczesnego stosowania metotreksatu i leków modyfikujących przebieg choroby (takich jak sole złota, penicylamina, hydroksychlorochina, sulfasalazyna, azatiopryna, cyklosporyna), dlatego nie można wykluczyć zwiększonego toksycznego działania metotreksatu podczas takiej terapii skojarzonej.²⁷

Interakcje metotreksatu z alkoholem

Regularne spożywanie alkoholu podczas leczenia metotreksatem stanowi istotne zagrożenie dla pacjenta. Alkohol zwiększa ryzyko hepatotoksycznego działania metotreksatu poprzez bezpośrednie uszkadzające działanie na wątrobę. Wątroba jest głównym narządem metabolizującym metotreksat, więc jakiekolwiek dodatkowe jej obciążenie może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych leku.²⁸

Zalecenia dotyczące spożywania alkoholu podczas terapii metotreksatem są jednoznaczne – podczas leczenia produktem Methotrexat-Ebewe należy całkowicie unikać spożywania alkoholu. Ma to na celu zminimalizowanie ryzyka uszkodzenia wątroby, które mogłoby mieć poważne konsekwencje dla zdrowia pacjenta.²⁹

Jednoczesne stosowanie alkoholu i metotreksatu może powodować:³⁰

• zwiększone ryzyko uszkodzenia wątroby
• nasilenie działań niepożądanych metotreksatu
• zaburzenia metabolizmu leku
• pogorszenie ogólnego stanu zdrowia

Tabela interakcji metotreksatu z innymi lekami