Przeciwwskazania
Methotrexat-Ebewe 10 mg

Przeciwwskazania stosowania leku. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Methotrexat-Ebewe, dostępny w postaci tabletek o dawkach 2,5 mg, 5 mg oraz 10 mg, zawiera jako substancję czynną metotreksat. Lek ten może być stosowany w leczeniu różnych schorzeń, jednak istnieje szereg przeciwwskazań, które wykluczają jego zastosowanie. Przeciwwskazania te wynikają z mechanizmu działania leku, jego metabolizmu oraz potencjału wywoływania działań niepożądanych.¹

Nadwrażliwość na składniki leku

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania leku Methotrexat-Ebewe jest nadwrażliwość na substancję czynną (metotreksat) lub którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w preparacie. Warto zwrócić uwagę, że tabletki zawierają laktozę jednowodną (78,6 mg w tabletce 2,5 mg, 157,2 mg w tabletce 5 mg oraz 314,4 mg w tabletce 10 mg), co może stanowić problem dla pacjentów z nietolerancją laktozy.²

Przeciwwskazania związane z infekcjami

Metotreksat jest lekiem o działaniu immunosupresyjnym, dlatego nie należy go stosować u pacjentów z:

• Ciężkimi i/lub czynnymi zakażeniami – stosowanie leku w takich przypadkach może prowadzić do dalszego osłabienia układu odpornościowego i nasilenia infekcji³
• Niedoborami odporności – lek może dodatkowo pogłębić istniejącą immunosupresję⁴

Przeciwwskazania związane z układem pokarmowym

Ze względu na toksyczny wpływ metotreksatu na błony śluzowe, lek nie powinien być stosowany u pacjentów z:

• Zapaleniem jamy ustnej – metotreksat może nasilać stany zapalne błony śluzowej jamy ustnej⁵
• Owrzodzeniami przewodu pokarmowego – lek może opóźniać gojenie istniejących owrzodzeń oraz zwiększać ryzyko krwawień i perforacji⁶

Przeciwwskazania związane z funkcją wątroby

Metotreksat jest metabolizowany głównie w wątrobie i wykazuje potencjał hepatotoksyczny, dlatego przeciwwskazany jest u pacjentów z:

• Ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby – definiowanymi jako stężenie bilirubiny >5 mg/dl (85,5 µmol/l)⁷
• Nadużywaniem alkoholu – może prowadzić do nasilenia hepatotoksyczności metotreksatu⁸
• Poalkoholową chorobą wątroby – już istniejące uszkodzenie wątroby związane z alkoholem może być pogłębione przez metotreksat⁹
• Innymi przewlekłymi chorobami wątroby – niezależnie od etiologii, przewlekłe schorzenia wątroby mogą być przeciwwskazaniem do stosowania metotreksatu¹⁰

Przeciwwskazania związane z funkcją nerek

Metotreksat jest wydalany głównie przez nerki, dlatego jego stosowanie jest przeciwwskazane u pacjentów z:

• Ciężkimi zaburzeniami czynności nerek – definiowanymi jako klirens kreatyniny <30 ml/min, szczególnie w przypadku stosowania małych dawek metotreksatu (<100 mg/m² powierzchni ciała)¹¹

Przeciwwskazania związane z układem krwiotwórczym

Ze względu na mielosupresyjne działanie metotreksatu, lek jest przeciwwskazany u pacjentów z:

• Zaburzeniami układu krwiotwórczego – szczególnie u pacjentów po wcześniejszej radioterapii lub chemioterapii¹²
• Istniejącymi zmianami w obrazie krwi – niezależnie od ich etiologii¹³

Przeciwwskazania związane z ciążą i laktacją

Ze względu na teratogenne działanie metotreksatu oraz jego przenikanie do mleka matki, lek jest przeciwwskazany w następujących przypadkach:

• Ciąża – we wskazaniach nieonkologicznych metotreksat jest bezwzględnie przeciwwskazany ze względu na ryzyko poważnych wad rozwojowych płodu¹⁴
• Karmienie piersią – metotreksat przenika do mleka matki i może powodować poważne działania niepożądane u karmionego dziecka¹⁵

Inne przeciwwskazania

Dodatkowo, metotreksat nie powinien być stosowany u pacjentów ze świeżymi ranami chirurgicznymi, gdyż może on hamować procesy gojenia i zwiększać ryzyko powikłań pooperacyjnych.¹⁶

Uwagi do przeciwwskazań

Przed rozpoczęciem leczenia metotreksatem należy przeprowadzić dokładny wywiad z pacjentem oraz wykonać odpowiednie badania laboratoryjne, aby wykluczyć obecność przeciwwskazań. W szczególności należy zwrócić uwagę na:

• Ocenę czynności wątroby (poziom enzymów wątrobowych, bilirubiny)
• Ocenę czynności nerek (stężenie kreatyniny, GFR)
• Morfologię krwi z rozmazem
• Wywiad w kierunku chorób wątroby i nadużywania alkoholu
• Wywiad w kierunku aktywnych infekcji
• Stan błony śluzowej jamy ustnej i przewodu pokarmowego
• U kobiet w wieku rozrodczym – wykluczenie ciąży przed rozpoczęciem leczenia

Należy pamiętać, że przeciwwskazania mogą mieć charakter względny lub bezwzględny w zależności od wskazania do leczenia (onkologiczne vs. nieonkologiczne), dawki leku oraz ogólnego stanu pacjenta. W przypadku wskazań onkologicznych, niektóre przeciwwskazania mogą być traktowane jako względne, a decyzja o zastosowaniu metotreksatu powinna być podjęta po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka.