Właściwości farmakodynamiczne
Encorton 1 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Encorton

Prednizon, substancja czynna leku Encorton, należy do grupy farmakoterapeutycznej glikokortykosteroidów (kod ATC: H02 AB 07). Jest to syntetyczny glikokortykosteroid będący pochodną kortyzolu. Sam prednizon jest związkiem nieaktywnym, a działanie kliniczne wykazuje dopiero jego metabolit – prednizolon, powstający w wątrobie. Prednizolon charakteryzuje się silnym działaniem przeciwzapalnym. W praktyce klinicznej przyjmuje się, że 5 mg prednizonu wykazuje działanie przeciwzapalne równoważne 4 mg metyloprednizolonu lub triamcinolonu, 0,75 mg deksametazonu, 0,6 mg betametazonu oraz 20 mg hydrokortyzonu. Jego aktywność mineralokortykosteroidowa stanowi około 60% aktywności hydrokortyzonu.¹

Mechanizm działania przeciwzapalnego

Prednizolon hamuje rozwój objawów zapalenia bez wpływu na jego przyczynę. Jego działanie przeciwzapalne obejmuje szereg mechanizmów komórkowych i biochemicznych:

• Hamowanie gromadzenia się makrofagów, leukocytów i innych komórek w ognisku zapalnym
• Hamowanie procesu fagocytozy
• Hamowanie uwalniania enzymów lizosomalnych
• Hamowanie syntezy i uwalniania chemicznych mediatorów zapalenia
• Zmniejszenie rozszerzalności i przepuszczalności naczyń włosowatych
• Zmniejszenie przylegania leukocytów do śródbłonka naczyń włosowatych, co prowadzi zarówno do zahamowania migracji leukocytów, jak i tworzenia obrzęków
• Nasilenie syntezy lipomoduliny, inhibitora fosfolipazy A2, która uwalnia kwas arachidonowy z błony fosfolipidowej, z jednoczesnym hamowaniem jego syntezy

Te liczne mechanizmy składają się na kompleksowe działanie przeciwzapalne prednizolonu, co tłumaczy jego skuteczność w terapii różnych stanów zapalnych.²

Działanie immunosupresyjne

Mechanizmy działania immunosupresyjnego prednizolonu nie zostały w pełni poznane, jednak wiadomo, że lek ten może zapobiegać lub hamować komórkowe reakcje immunologiczne oraz specyficzne mechanizmy związane z odpowiedzią immunologiczną. Działanie immunosupresyjne prednizolonu obejmuje:

• Zmniejszenie liczby limfocytów T, monocytów i granulocytów kwasochłonnych
• Zmniejszenie przyłączania się immunoglobulin do receptorów na powierzchni komórek
• Hamowanie syntezy lub uwalniania interleukin poprzez zmniejszenie blastogenezy limfocytów T
• Zmniejszenie nasilenia wczesnej odpowiedzi immunologicznej
• Hamowanie przenikania kompleksów immunologicznych przez błony podstawne
• Zmniejszenie stężenia składników dopełniacza i immunoglobulin

Te liczne mechanizmy sprawiają, że prednizolon znajduje zastosowanie w leczeniu wielu chorób o podłożu immunologicznym.³

Wpływ na równowagę wodno–elektrolitową

Prednizolon wpływa na gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu poprzez działanie na cewkę dalszą nefronu. Jego działanie obejmuje:

• Nasilenie wchłaniania zwrotnego sodu
• Zwiększenie wydalania potasu
• Zwiększenie wydalania jonów wodorowych
• Zwiększenie retencji wody

Podobny wpływ prednizolon wywiera na transport kationów w innych komórkach wydzielniczych. W mniejszym stopniu wpływa na wydalanie wody i elektrolitów przez jelito grube oraz gruczoły potowe i ślinowe. Należy jednak zaznaczyć, że w przypadku prednizonu działanie to nie stanowi podstawy do określenia wskazań terapeutycznych.⁴

Wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza

Prednizolon hamuje oś podwzgórze-przysadka w mechanizmie ujemnego sprzężenia zwrotnego. Efekt ten polega na hamowaniu wydzielania ACTH (hormonu adrenokortykotropowego) przez przysadkę, co w konsekwencji prowadzi do zmniejszenia wytwarzania kortykosteroidów i androgenów w korze nadnerczy. Rozwój niewydolności kory nadnerczy oraz czas powrotu jej prawidłowej funkcji zależą przede wszystkim od okresu leczenia, a w mniejszym stopniu od zastosowanej dawki, pory i częstości podawania leku, jak również od okresu półtrwania preparatu.

Niewydolność nadnerczy może wystąpić stosunkowo szybko – w ciągu około 5 do 7 dni podczas doustnego stosowania równoważnika 20-30 mg prednizonu, natomiast przy stosowaniu mniejszych dawek po około 30 dniach. W przypadku zaprzestania terapii po krótkotrwałym (do 5 dni) leczeniu dużymi dawkami, powrót prawidłowej czynności nadnerczy może nastąpić po około 1 tygodniu. Sytuacja wygląda inaczej przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek – wówczas czynność nadnerczy może powrócić dopiero po około 1 roku, a u niektórych pacjentów może nigdy nie powrócić do stanu wyjściowego.⁵

Wpływ na metabolizm białek

Prednizolon wywiera istotny wpływ na gospodarkę białkową organizmu, nasilając katabolizm białek i indukując enzymy biorące udział w metabolizmie aminokwasów. Jego działanie obejmuje:

• Hamowanie syntezy białek
• Nasilenie degradacji białek w tkance limfoidalnej, łącznej, mięśniowej i skórnej

Długotrwałe stosowanie prednizolonu może prowadzić do zaniku wymienionych tkanek, co stanowi jedno z istotnych ograniczeń w przewlekłej terapii tym lekiem.⁶

Wpływ na gospodarkę węglowodanową

Prednizolon zwiększa dostępność glukozy w organizmie poprzez szereg mechanizmów:

• Indukcję enzymów uczestniczących w glukoneogenezie w wątrobie
• Pobudzenie katabolizmu białek, co zwiększa pulę aminokwasów dostępnych dla procesu glukoneogenezy
• Zmniejszenie zużycia glukozy w tkankach obwodowych

Konsekwencją tych działań jest:

• Zwiększone gromadzenie glikogenu w wątrobie
• Zwiększenie stężenia glukozy we krwi
• Zwiększenie oporności na insulinę

Te efekty metaboliczne tłumaczą, dlaczego długotrwałe stosowanie prednizolonu może prowadzić do rozwoju cukrzycy posteroidowej lub nasilenia istniejącej już cukrzycy.⁷

Wpływ na metabolizm tłuszczów

Prednizolon wywiera wpływ na gospodarkę lipidową organizmu poprzez nasilenie lipolizy i uwalniania kwasów tłuszczowych z tkanki tłuszczowej. Prowadzi to do zwiększenia stężenia kwasów tłuszczowych w osoczu. Długotrwałe leczenie prednizolonem może skutkować nieprawidłowym rozmieszczeniem tkanki tłuszczowej w organizmie, co klinicznie objawia się charakterystycznym zespołem cushingoidalnym z otyłością tułowiową, „księżycowatą twarzą” i „bawolim karkiem”.⁸

Wpływ na metabolizm kostny

Prednizolon wywiera niekorzystny wpływ na tkankę kostną poprzez dwa główne mechanizmy:

• Zaburzenie tworzenia kości
• Nasilenie resorpcji kości

Dodatkowo, prednizolon zmniejsza stężenie wapnia w osoczu, co prowadzi do wtórnej nadczynności przytarczyc. Konsekwencją tego jest jednoczesna stymulacja osteoklastów (komórek odpowiedzialnych za resorpcję kości) i zahamowanie osteoblastów (komórek odpowiedzialnych za tworzenie kości). Te działania, w połączeniu ze zmniejszeniem ilości białkowych składników kości (wtórnie do katabolizmu białek), mogą prowadzić do:

• Zahamowania wzrostu kości u dzieci i młodzieży
• Rozwoju osteoporozy posteroidowej w każdym wieku

Osteoporoza posteroidowa stanowi jedno z najpoważniejszych powikłań długotrwałej terapii glikokortykosteroidami, w tym prednizolonem.⁹

Wpływ na układ współczulny

Prednizolon nasila działanie endo- i egzogennych amin katecholowych (adrenaliny, noradrenaliny), co może prowadzić do nasilenia efektów adrenergicznych w organizmie. Ma to szczególne znaczenie u pacjentów stosujących jednocześnie leki działające na układ współczulny.¹⁰