Właściwości farmakokinetyczne hydrokortyzonu

Hydrokortyzon w postaci bursztynianu sodowego wykazuje specyficzną farmakokinetykę, którą scharakteryzowano u zdrowych mężczyzn. Istotną cechą jest kinetyka nieliniowa, obserwowana po podaniu pojedynczej dawki bursztynianu sodowego hydrokortyzonu większej niż 20 mg drogą dożylną. ¹

Parametry farmakokinetyczne

Wartości w nawiasach oznaczają odchylenie standardowe. AUC_0-∞ = obszar pod krzywą od czasu zero do nieskończoności.

Wchłanianie

Bursztynianu sodowy hydrokortyzonu podany drogą dożylną osiąga stężenia maksymalne w ciągu 10 minut od podania. Dla pojedynczych dawek dożylnych u zdrowych mężczyzn, średnie wartości maksymalne wynoszą odpowiednio: 312 ng/ml (5 mg), 573 ng/ml (10 mg), 1095 ng/ml (20 mg) i 1854 ng/ml (40 mg). ² Po podaniu domięśniowym lek jest szybko wchłaniany do krwiobiegu. ³

Dystrybucja

Hydrokortyzon charakteryzuje się szeroką dystrybucją w tkankach organizmu. Lek ma zdolność przenikania przez barierę krew-mózg oraz przechodzi do mleka kobiet karmiących piersią. ⁴ Objętość dystrybucji hydrokortyzonu w stanie stacjonarnym wynosi od około 20 do 40 litrów, co potwierdzają dane z tabeli parametrów farmakokinetycznych. ⁵

Istotnym aspektem dystrybucji jest wiązanie z białkami osocza. Hydrokortyzon wiąże się głównie z dwiema frakcjami białkowymi: transkortyną glikoproteinową (nazywaną również globuliną wiążącą kortykosteroidy) oraz albuminą. Całkowity stopień wiązania hydrokortyzonu z białkami osocza u ludzi wynosi około 92%. ⁶

Biotransformacja

Metabolizm hydrokortyzonu przebiega wieloetapowo, z udziałem specyficznych enzymów. Główne szlaki metaboliczne obejmują:

• Przemiany za pośrednictwem 11β-HSD2 – w tym szlaku hydrokortyzon (kortyzol) jest przekształcany do kortyzonu, a następnie do metabolitów takich jak dihydrokortyzon i tetrahydrokortyzon. ⁷
• Powstawanie innych metabolitów – do tej grupy należą: dihydrokortyzol, 5α-dihydrokortyzol, tetrahydrokortyzol i 5α-tetrahydrokortyzol. ⁸
• Odwrotna przemiana kortyzonu do kortyzolu – proces ten zachodzi przy udziale enzymu dehydrogenazy 11β-hydroksysteroidowej typu 1 (11β-HSD1). ⁹
• Metabolizm z udziałem CYP3A4 – hydrokortyzon jest również przekształcany przez enzym CYP3A4 do metabolitu 6β-hydroksykortyzolu (6β-OHF). Udział tego metabolitu w całkowitej puli metabolitów hydrokortyzonu mieści się w szerokim zakresie od 2,8% do 31,7%, co wskazuje na znaczną zmienność międzyosobniczą w metabolizmie leku. ¹⁰

Eliminacja

Eliminacja hydrokortyzonu zachodzi stosunkowo szybko. Po podaniu, prawie całkowita eliminacja dawki następuje w ciągu 12 godzin. ¹¹ Profil eliminacji po podaniu domięśniowym bursztynianu sodowego hydrokortyzonu jest zbliżony do profilu obserwowanego po wstrzyknięciu dożylnym. ¹²

Farmakokinetyka w specjalnych grupach pacjentów

Niewydolność wątroby

Nie przeprowadzono specyficznych badań farmakokinetycznych u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby. ¹³ Jednakże dane literaturowe wskazują na zwiększone działanie hydrokortyzonu u pacjentów z chorobami wątroby. Wynika to z faktu, że metabolizm i eliminacja hydrokortyzonu u tych pacjentów są znacznie zmniejszone. ¹⁴ W związku z tym, u pacjentów z niewydolnością wątroby należy rozważyć zmniejszenie dawki hydrokortyzonu. ¹⁵