Właściwości farmakodynamiczne hydrokortyzonu VUAB

Hydrokortyzon VUAB należy do grupy farmakoterapeutycznej kortykosteroidów do stosowania ogólnego, podgrupy glikokortykosteroidów i jest oznaczony kodem ATC: H02AB09. Substancja czynna leku – hydrokortyzon, występujący w postaci hydrokortyzonu sodu bursztynianu, reprezentuje naturalny glikokortykoid kory nadnerczy. ¹

Działanie biologiczne hydrokortyzonu

Glikokortykoidy naturalne, takie jak hydrokortyzon, oprócz swojego podstawowego działania przeciwzapalnego, posiadają również właściwości mineralokortykoidowe, odpowiadające za zatrzymywanie soli w organizmie. Dzięki tym właściwościom hydrokortyzon znajduje zastosowanie jako terapia zastępcza w stanach związanych z niedoborem hormonów kory nadnerczy. ²

Bursztynian sodowy hydrokortyzonu charakteryzuje się identycznym profilem działania metabolicznego i przeciwzapalnego jak sam hydrokortyzon. Przy podawaniu pozajelitowym w równomolowych ilościach, obie substancje wykazują równoważną aktywność biologiczną. Szczególnie istotną cechą bursztynianu sodowego hydrokortyzonu jest jego rozpuszczalność w wodzie, co umożliwia podawanie dożylne wysokich dawek leku w niewielkiej objętości rozpuszczalnika. Jest to kluczowa zaleta w sytuacjach klinicznych wymagających szybkiego osiągnięcia wysokiego stężenia hydrokortyzonu we krwi. ³

Po dożylnym wstrzyknięciu bursztynianu sodowego hydrokortyzonu efekt farmakologiczny pojawia się szybko – w ciągu godziny od podania – i utrzymuje się przez zmienny okres, zależny od indywidualnych czynników pacjenta. ⁴

Potencjał przeciwzapalny i porównanie z innymi kortykosteroidami

W badaniach porównawczych wykazano, że względna siła działania bursztynianu sodowego metyloprednizolonu w stosunku do bursztynianu sodowego hydrokortyzonu, oceniana poprzez zdolność do obniżania liczby eozynofilów, wynosi 5:1 po podaniu dożylnym. Stosunek ten odpowiada relatywnej sile działania metyloprednizolonu i hydrokortyzonu podawanych doustnie. ⁵

Przydatnym narzędziem dla praktyki klinicznej jest zestawienie relatywnej siły działania oraz równoważnych dawek różnych kortykosteroidów, co przedstawia poniższa tabela:

⁶

Mechanizm działania na poziomie komórkowym

Glikokortykoidy, w tym hydrokortyzon, charakteryzują się zdolnością dyfuzji przez błony komórkowe. Po wniknięciu do komórki tworzą specyficzne kompleksy z receptorami cytoplazmatycznymi. Te kompleksy przemieszczają się następnie do jądra komórkowego, gdzie łączą się z DNA (chromatyną), stymulując procesy transkrypcji mRNA (informacyjnego kwasu rybonukleinowego). W konsekwencji dochodzi do syntezy określonych białek enzymatycznych, które są bezpośrednio odpowiedzialne za efekty obserwowane po ogólnoustrojowym zastosowaniu glikokortykoidów. ⁷

Działanie glikokortykoidów obejmuje wpływ na metabolizm większości tkanek organizmu, manifestujący się m.in. poprzez:

• Syntezę specyficznych enzymów wątrobowych – co wpływa na procesy metaboliczne zachodzące w wątrobie
• Hamowanie wychwytu glukozy przez tkanki – prowadzące do zwiększenia stężenia glukozy we krwi
• Nasilenie katabolizmu białek – przyspieszenie ich rozpadu
• Wzrost procesów degradacji kwasu rybonukleinowego (RNA) i kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA) – wpływających na ekspresję genów i syntezę białek

⁸

Dodatkowo, glikokortykoidy odgrywają istotną rolę w modyfikacji odpowiedzi immunologicznej organizmu na różnorodne bodźce, co stanowi podstawę ich działania przeciwzapalnego i immunosupresyjnego. ⁹

Kinetyka działania farmakologicznego

Warto podkreślić, że maksymalna skuteczność farmakologiczna glikokortykoidów, w tym hydrokortyzonu, nie pokrywa się czasowo z osiągnięciem maksymalnego stężenia leku w surowicy krwi, lecz następuje później. Zjawisko to sugeruje, że większość efektów terapeutycznych glikokortykoidów nie wynika z bezpośredniego działania cząsteczek leku, ale jest konsekwencją wywołanych przez nie zmian aktywności enzymatycznej w komórkach docelowych. ¹⁰

Ta charakterystyka farmakodynamiczna ma istotne implikacje kliniczne, gdyż efekt terapeutyczny może utrzymywać się dłużej niż obecność leku w krwiobiegu, a z drugiej strony – początek działania może być opóźniony w stosunku do momentu podania leku, co należy uwzględniać przy planowaniu schematów dawkowania.