Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania leku

Przedkliniczne badania bezpieczeństwa stosowania darunawiru obejmowały szereg analiz toksykologicznych, genotoksycznych, kancerogennych oraz badań wpływu na reprodukcję, przeprowadzonych zarówno dla samego darunawiru, jak i w skojarzeniu z rytonawirem. Ekspozycje stosowane w badaniach przedklinicznych dochodziły do poziomów ekspozycji klinicznej obserwowanej u ludzi.¹

Badania toksyczności po podaniu wielokrotnym

Badania toksyczności przeprowadzono na różnych gatunkach zwierząt laboratoryjnych, w tym myszach, szczurach i psach. Efekty leczenia darunawirem były ograniczone, a główne narządy docelowe zidentyfikowano przede wszystkim u gryzoni.²

U gryzoni zaobserwowano następujące zmiany:³

• Układ krwiotwórczy – zmienne, ale ograniczone zmniejszenie parametrów czerwonych ciałek krwi
• Układ krzepnięcia – wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji
• Wątroba – przerost hepatocytów, wakuolizacja, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych
• Tarczyca – przerost pęcherzyków tarczycy

Skojarzenie darunawiru z rytonawirem u szczurów prowadziło do nasilenia niektórych efektów w porównaniu z monoterapią darunawirem:⁴

• Nieznaczne nasilenie wpływu na parametry krwinek czerwonych
• Silniejszy wpływ na wątrobę i tarczycę
• Zwiększenie częstości występowania włóknienia wysepek trzustkowych (wyłącznie u samców szczurów)

Szczególnie istotne jest, że u psów nie wykryto poważniejszych działań toksycznych ani nie zidentyfikowano narządów docelowych przy ekspozycji równej ekspozycji klinicznej w zalecanych dawkach.⁵

Wpływ na rozrodczość i rozwój

Badania wpływu darunawiru na płodność wykazały:⁶

• Zmniejszenie liczby ciałek żółtych oraz implantacji zarodków u szczurów, ale tylko w przypadku działań toksycznych na organizm matki
• Brak wpływu na łączenie się w pary lub płodność podczas stosowania darunawiru w dawkach do 1000 mg/kg/dobę, przy ekspozycji niższej (AUC 0,5-krotny) niż przy dawkach zalecanych u ludzi

W badaniach teratogenności nie stwierdzono działania teratogennego przy podawaniu samego darunawiru u szczurów i królików oraz w skojarzeniu z rytonawirem u myszy. Poziomy ekspozycji były niższe niż zalecane w praktyce klinicznej u ludzi.⁷

W ocenie rozwoju przed- i pourodzeniowego u szczurów zaobserwowano:⁸

• Przejściowe zmniejszenie przyrostu masy ciała potomstwa przed zakończeniem ssania
• Nieznaczne opóźnienie momentu otwarcia oczu i uszu

Skojarzenie darunawiru z rytonawirem powodowało dodatkowe efekty u potomstwa:⁹

• W 15. dniu karmienia u mniejszej liczby potomstwa obserwowano odruch wzdrygnięcia na bodziec akustyczny
• Ograniczenie przeżywalności potomstwa w okresie laktacji

Prawdopodobnie efekty te wynikają z ekspozycji potomstwa na substancję czynną przenikającą do mleka i/lub działania toksycznego na organizm matki. Po zaprzestaniu karmienia mlekiem matki nie obserwowano zaburzeń podczas stosowania darunawiru samego lub w skojarzeniu z rytonawirem.¹⁰

Badania toksyczności u młodych zwierząt

U młodych szczurów otrzymujących darunawir w wieku 5-26 dni zaobserwowano istotne działania toksyczne:¹¹

• Zwiększenie śmiertelności z drgawkami u niektórych zwierząt do 26. dnia życia
• Znacząco wyższe stężenia leku w osoczu, wątrobie i mózgu pomiędzy 5. a 11. dniem życia w porównaniu do dorosłych szczurów po porównywalnych dawkach w mg/kg

Po 23. dniu życia stężenia były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów. Zwiększone stężenia we wczesnym okresie życia wynikały prawdopodobnie, przynajmniej częściowo, z niedojrzałości układu enzymatycznego biorącego udział w metabolizmie leków u młodych zwierząt.¹²

U starszych młodych szczurów (powyżej 23. dnia życia) nie stwierdzono istotnych działań toksycznych:¹³

• Brak wpływu na śmiertelność przy podawaniu darunawiru w dawce 1000 mg/kg (pojedyncza dawka) w 26. dniu życia
• Brak wpływu na śmiertelność przy podawaniu darunawiru w dawce 500 mg/kg (powtarzalne dawki) od 23. do 50. dnia życia
• Stężenia i profil toksyczności porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów

Ze względu na niejednoznaczność danych opisujących stopień rozwoju bariery krew-mózg u człowieka oraz enzymów wątrobowych, darunawir w skojarzeniu z małą dawką rytonawiru nie powinien być stosowany u dzieci w wieku poniżej 3 lat.¹⁴

Badania rakotwórczości

Badania nad potencjalnym działaniem rakotwórczym darunawiru przeprowadzano na myszach i szczurach przez okres do 104 tygodni, podając lek drogą doustną przez zgłębnik. Zastosowano następujące dawki:¹⁵

Rezultaty badań rakotwórczości wykazały:¹⁶

• Zależne od dawki zwiększenie zapadalności na gruczolaka i raka wątrobowokomórkowego u samców i samic obu gatunków
• Występowanie gruczolaka pęcherzykowego tarczycy u samców szczurów

Podawanie darunawiru nie powodowało statystycznie istotnego zwiększenia występowalności jakichkolwiek innych nowotworów łagodnych lub złośliwych u myszy ani szczurów.¹⁷

Zaobserwowane nowotwory wątrobowokomórkowe i nowotwory tarczycy u gryzoni mają prawdopodobnie niewielkie znaczenie w przypadku ludzi. Mechanizm powstawania tych nowotworów związany jest z indukcją enzymów mikrosomalnych wątroby oraz zwiększonym wydalaniem hormonu tarczycy po podaniu darunawiru szczurom, co predysponuje do rozwoju nowotworów tarczycy, ale tylko u szczurów, nie u ludzi.¹⁸

Dla największych badanych dawek, ekspozycje ustrojowe na darunawir wynosiły:¹⁹

• 0,4-0,7 razy (myszy) w porównaniu z ekspozycjami u ludzi po zastosowaniu zalecanej dawki terapeutycznej (w oparciu o AUC)
• 0,7-1 raz (szczury) w porównaniu z ekspozycjami u ludzi po zastosowaniu zalecanej dawki terapeutycznej (w oparciu o AUC)

Długotrwałe podawanie darunawiru (2 lata) przy ekspozycji równej lub niższej od stosowanej u ludzi wywoływało zmiany w nerkach u myszy i szczurów:²⁰

• Nerczyca (myszy)
• Przewlekła nefropatia postępująca (szczury)

Ocena genotoksyczności

Darunawir nie wykazywał działania mutagennego ani genotoksycznego w przeprowadzonej serii badań in vivo i in vitro, które obejmowały:²¹

• Test odwracalnej mutacji bakterii (test Amesa)
• Test aberracji chromosomowych ludzkich limfocytów
• Test mikrojądrowy in vivo u myszy