Właściwości farmakodynamiczne bisoprololu

Bisoprolol fumaranu, substancja czynna preparatu Borez, należy do grupy farmakoterapeutycznej wybiórczych beta-adrenolityków (kod ATC: C07AB07). Produkt jest dostępny w dwóch dawkach: 5 mg i 10 mg w postaci tabletek powlekanych.¹

Mechanizm działania

Bisoprolol charakteryzuje się wysoką selektywnością wobec receptorów beta1-adrenergicznych. Jest pozbawiony wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej oraz nie wykazuje istotnego klinicznie działania stabilizującego błony komórkowe. Ważną cechą farmakodynamiczną bisoprololu jest jego niskie powinowactwo do receptorów beta2-adrenergicznych, które znajdują się w mięśniach gładkich oskrzeli i naczyń, a także do receptorów beta2 odpowiedzialnych za regulację metaboliczną.²

Dzięki tym właściwościom bisoprolol nie wpływa zazwyczaj na opór w drogach oddechowych ani na procesy metaboliczne zależne od receptorów beta2-adrenergicznych. Selektywność bisoprololu wobec receptorów beta1 utrzymuje się również przy stosowaniu dawek wykraczających poza zakres terapeutyczny.³

Efekty farmakodynamiczne

Dokładny mechanizm działania przeciwnadciśnieniowego bisoprololu, podobnie jak w przypadku innych beta1-adrenolityków, nie został w pełni wyjaśniony. Udokumentowano jednak, że lek istotnie obniża aktywność reninową osocza, co może przyczyniać się do jego efektu hipotensyjnego.⁴

Działanie przeciwdławicowe bisoprololu wynika z blokady receptorów beta-adrenergicznych w mięśniu sercowym. Blokada ta prowadzi do zahamowania reakcji na pobudzenie układu współczulnego, czego efektem jest zmniejszenie częstości akcji serca oraz osłabienie kurczliwości miokardium. W konsekwencji dochodzi do redukcji zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen, co jest kluczowym mechanizmem w terapii dławicy piersiowej.⁵

Charakterystyka farmakokinetyczna bisoprololu wpływa na jego właściwości farmakodynamiczne. Maksymalny efekt terapeutyczny pojawia się po 3-4 godzinach od podania doustnego. Z uwagi na okres półtrwania wynoszący 10-12 godzin, bisoprolol zapewnia 24-godzinne działanie po podaniu jednej dawki na dobę. Pełny efekt przeciwnadciśnieniowy jest zazwyczaj osiągany po około 2 tygodniach terapii.⁶

W przypadku doraźnego podania u pacjentów z chorobą wieńcową bez przewlekłej niewydolności serca, bisoprolol wywołuje redukcję częstości rytmu serca oraz zmniejszenie objętości wyrzutowej, co prowadzi do zmniejszenia pojemności minutowej serca i zużycia tlenu. Przy długotrwałym stosowaniu początkowo podwyższony opór obwodowy ulega redukcji.⁷

Skuteczność kliniczna w niewydolności serca

Skuteczność i bezpieczeństwo stosowania bisoprololu w leczeniu niewydolności serca zostało potwierdzone w dwóch dużych badaniach klinicznych: CIBIS II i CIBIS III.⁸

Badanie CIBIS II objęło łącznie 2647 pacjentów z niewydolnością serca, wśród których:

• 83% (N = 2202) stanowili pacjenci z niewydolnością serca w klasie III według klasyfikacji NYHA
• 17% (N = 445) stanowili pacjenci z niewydolnością serca w klasie IV według klasyfikacji NYHA

Wszyscy pacjenci włączeni do badania charakteryzowali się stabilną objawową skurczową niewydolnością serca z frakcją wyrzutową ≤ 35% potwierdzoną w badaniu echokardiograficznym.⁹

Wyniki badania CIBIS II wykazały istotne korzyści kliniczne stosowania bisoprololu:

• Zmniejszenie całkowitej śmiertelności z 17,3% do 11,8% (redukcja względna o 34%)
• Redukcja częstości nagłych zgonów z 6,3% do 3,6% (redukcja względna o 44%)
• Zmniejszenie liczby epizodów niewydolności serca wymagających hospitalizacji z 17,6% do 12% (redukcja względna o 36%)
• Istotna poprawa stanu czynnościowego pacjentów według klasyfikacji NYHA

W początkowej fazie leczenia bisoprololem oraz podczas zwiększania dawki obserwowano hospitalizacje z powodu:¹⁰

Częstość tych zdarzeń nie była większa w grupie leczonej bisoprololem w porównaniu do grupy placebo. W trakcie trwania badania CIBIS II odnotowano 20 przypadków udarów mózgu zakończonych zgonem lub prowadzących do niepełnosprawności w grupie leczonej bisoprololem, w porównaniu do 15 takich przypadków w grupie placebo.¹¹

Badanie CIBIS III

W badaniu CIBIS III wzięło udział 1010 pacjentów w wieku ≥ 65 lat z łagodną do umiarkowanej przewlekłą niewydolnością serca (klasa II lub III wg NYHA) i frakcją wyrzutową lewej komory ≤ 35%. Uczestnicy badania nie byli wcześniej leczeni inhibitorami ACE, lekami beta-adrenolitycznymi ani antagonistami receptora angiotensyny.¹²

Protokół badania zakładał dwa schematy terapeutyczne:

1. Początkowe 6-miesięczne leczenie bisoprololem, a następnie terapia skojarzona bisoprololem i enalaprylem przez kolejne 6-24 miesięcy
2. Początkowe 6-miesięczne leczenie enalaprylem, a następnie terapia skojarzona enalaprylem i bisoprololem przez kolejne 6-24 miesięcy

W trakcie wstępnego 6-miesięcznego okresu leczenia zaobserwowano tendencję do częstszego występowania zaostrzeń przewlekłej niewydolności serca w grupie otrzymującej bisoprolol. Analiza zgodna z protokołem badania nie wykazała równorzędności podawania bisoprololu w leczeniu początkowym w porównaniu do początkowego leczenia enalaprylem.¹³

Jednakże, oba schematy rozpoczynania leczenia niewydolności serca charakteryzowały się podobną częstością występowania pierwszorzędowego złożonego punktu końcowego, obejmującego zgon i hospitalizację po zakończeniu badania: 32,4% w grupie wstępnego leczenia bisoprololem w porównaniu do 33,1% w grupie wstępnego leczenia enalaprylem (analiza populacji według protokołu badania).¹⁴

Istotnym wnioskiem wynikającym z badania CIBIS III jest potwierdzenie możliwości bezpiecznego stosowania bisoprololu również u pacjentów w podeszłym wieku z łagodną lub umiarkowaną przewlekłą niewydolnością serca.¹⁵