Właściwości farmakodynamiczne leku Augmentin MFF (400 mg + 57 mg)/5 ml

Augmentin MFF jest złożonym produktem leczniczym należącym do grupy farmakoterapeutycznej: połączenia penicylin z inhibitorami beta-laktamazy (kod ATC: J01CR02). Preparat ten zawiera dwie substancje czynne: amoksycylinę oraz kwas klawulanowy, które działają synergistycznie w zwalczaniu zakażeń bakteryjnych.¹

Mechanizm działania

Amoksycylina jest półsyntetyczną penicyliną należącą do antybiotyków beta-laktamowych. Jej działanie polega na hamowaniu jednego lub więcej enzymów, zwanych białkami wiążącymi penicylinę (PBP, ang. penicillin-binding proteins), które uczestniczą w szlaku biosyntezy peptydoglikanu bakteryjnego. Peptydoglikan stanowi integralny składnik strukturalny ściany komórki bakteryjnej, dlatego zahamowanie jego syntezy prowadzi do osłabienia ściany komórkowej, a następnie do lizy i śmierci komórki bakteryjnej.²

Skuteczność amoksycyliny jest ograniczona przez podatność na rozkład przez beta-laktamazy wytwarzane przez oporne bakterie. Z tego powodu zakres działania samej amoksycyliny nie obejmuje organizmów wytwarzających te enzymy.³

Kwas klawulanowy to związek o strukturze podobnej do penicyliny, który unieczynnia niektóre beta-laktamazy, zapobiegając tym samym degradacji amoksycyliny. Sam kwas klawulanowy nie wykazuje klinicznie istotnego działania przeciwbakteryjnego, jednak jego obecność w połączeniu z amoksycyliną znacząco poszerza spektrum działania tego antybiotyku.⁴

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Głównym wyznacznikiem skuteczności przeciwbakteryjnej amoksycyliny jest czas, w którym stężenie leku w organizmie utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (T>MIC) dla danego patogenu.⁵

Mechanizmy oporności

Istnieją dwa główne mechanizmy oporności bakterii na połączenie amoksycyliny z kwasem klawulanowym:⁶

• Unieczynnienie przez beta-laktamazy bakteryjne, które nie podlegają hamowaniu przez kwas klawulanowy, w tym enzymy należące do klas B, C i D.⁷
• Modyfikacja struktury białek wiążących penicylinę (PBP), prowadząca do zmniejszenia powinowactwa leku przeciwbakteryjnego do miejsca docelowego.⁸

Dodatkowo, nieprzepuszczalność błony komórkowej bakterii lub obecność mechanizmów pompy wyrzutowej mogą wywoływać oporność bakterii lub przyczyniać się do jej wystąpienia. Zjawiska te są szczególnie istotne w przypadku bakterii Gram-ujemnych.⁹

Wartości graniczne badania wrażliwości

Kryteria interpretacji dla badań wrażliwości minimalnego stężenia hamującego (MIC, ang. minimum inhibitory concentration) dla amoksycyliny z kwasem klawulanowym zostały określone przez Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST, ang. European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing).¹⁰

Warto zauważyć, że częstość występowania oporności wybranych gatunków bakterii może zmieniać się z upływem czasu i różnić się w zależności od regionu geograficznego. Dlatego zaleca się korzystanie z lokalnych danych dotyczących oporności, szczególnie podczas leczenia ciężkich zakażeń. W przypadkach wątpliwych, gdy lokalna częstość występowania oporności może wpływać na skuteczność leku w niektórych rodzajach zakażeń, zaleca się konsultację ze specjalistą.¹¹

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Na podstawie profilu wrażliwości drobnoustrojów na Augmentin MFF, można wyróżnić następujące kategorie bakterii:

Szczepy zwykle wrażliwe

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:¹²

• Enterococcus faecalis – enterokoki, które są ważnym czynnikiem etiologicznym w zakażeniach dróg moczowych i zakażeniach ran
• Gardnerella vaginalis – bakteria związana z bakteryjnym zapaleniem pochwy
• Staphylococcus aureus (wrażliwe na metycylinę) – gronkowiec złocisty wywołujący zakażenia skóry, tkanek miękkich, zapalenia płuc
• Gronkowce koagulazo-ujemne (wrażliwe na metycylinę) – drobnoustroje odpowiedzialne za zakażenia szpitalne, zwłaszcza związane z implantami
• Streptococcus agalactiae – paciorkowiec grupy B, istotny w zakażeniach noworodków i kobiet ciężarnych
• Streptococcus pneumoniae – pneumokok, najczęstsza przyczyna pozaszpitalnych zapaleń płuc, zapalenia ucha środkowego i zatok
• Streptococcus pyogenes i inne paciorkowce beta-hemolizujące – wywołują zakażenia gardła, skóry
• Grupa Streptococcus viridans – paciorkowce zieleniejące, stanowiące część flory jamy ustnej

¹³

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:¹⁴

• Capnocytophaga spp. – bakterie związane z zakażeniami jamy ustnej
• Eikenella corrodens – patogen występujący w zakażeniach po ugryzieniach człowieka
• Haemophilus influenzae – pałeczka hemofilna, wywołująca infekcje dróg oddechowych, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
• Moraxella catarrhalis – częsta przyczyna zapalenia zatok, zapalenia ucha środkowego
• Pasteurella multocida – patogen związany z zakażeniami po ugryzieniach zwierząt

¹⁵

Bakterie beztlenowe:¹⁶

• Bacteroides fragilis – beztlenowa bakteria związana z zakażeniami wewnątrzbrzusznymi i miednicy mniejszej
• Fusobacterium nucleatum – patogen związany z zakażeniami jamy ustnej
• Prevotella spp. – beztlenowe bakterie często izolowane z zakażeń mieszanych

¹⁷

Szczepy, w których może wystąpić problem oporności nabytej

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:¹⁸

• Enterococcus faecium – enterokoki z wysokim poziomem oporności na wiele antybiotyków

¹⁹

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:²⁰

• Escherichia coli – pałeczka okrężnicy, najczęstsza przyczyna zakażeń układu moczowego
• Klebsiella oxytoca – pałeczka związana z zakażeniami układu oddechowego i moczowego
• Klebsiella pneumoniae – istotny patogen szpitalny, powodujący zapalenia płuc, układu moczowego
• Proteus mirabilis – bakteria często wywołująca zakażenia układu moczowego
• Proteus vulgaris – patogen oportunistyczny

²¹

Drobnoustroje z opornością naturalną

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:²²

• Acinetobacter sp. – patogen szpitalny związany z zakażeniami u pacjentów z obniżoną odpornością
• Citrobacter freundii – związany z zakażeniami układu moczowego i oddechowego
• Enterobacter sp. – patogen szpitalny powodujący szereg zakażeń
• Legionella pneumophila – czynnik etiologiczny choroby legionistów
• Morganella morganii – patogen oportunistyczny
• Providencia spp. – bakterie związane z zakażeniami układu moczowego
• Pseudomonas sp. – patogeny wywołujące zakażenia u pacjentów z obniżoną odpornością
• Serratia sp. – patogen szpitalny
• Stenotrophomonas maltophilia – patogen oportunistyczny z wysoką opornością na antybiotyki

²³

Inne drobnoustroje naturalnie oporne:²⁴

• Chlamydophila pneumoniae – wewnątrzkomórkowy patogen wywołujący atypowe zapalenie płuc
• Chlamydophila psittaci – czynnik etiologiczny ornitozy
• Coxiella burnetti – powoduje gorączkę Q
• Mycoplasma pneumoniae – częsta przyczyna atypowego zapalenia płuc

²⁵

Szczególne uwagi kliniczne

Należy zwrócić uwagę na następujące istotne aspekty kliniczne związane ze stosowaniem leku Augmentin MFF:²⁶

• Wszystkie gronkowce oporne na metycylinę (MRSA) wykazują oporność na amoksycylinę z kwasem klawulanowym
• W leczeniu zakażeń wywołanych przez Streptococcus pneumoniae oporne na penicyliny nie należy stosować tej postaci amoksycyliny z kwasem klawulanowym
• W niektórych krajach Unii Europejskiej zgłaszano występowanie szczepów o zmniejszonej wrażliwości u więcej niż 10% izolatów

Niektóre szczepy bakterii, takie jak Enterococcus faecium, posiadają naturalną pośrednią wrażliwość na amoksycylinę z kwasem klawulanowym przy braku nabytego mechanizmu oporności.²⁷