salicylany
Salicylany to grupa związków chemicznych obejmująca pochodne kwasu salicylowego, które posiadają właściwości przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Najbardziej znanym przedstawicielem tej grupy jest kwas acetylosalicylowy (aspiryna), który został zsyntetyzowany pod koniec XIX wieku i do dziś pozostaje jednym z najczęściej stosowanych leków na świecie.
Mechanizm działania salicylanów polega głównie na hamowaniu aktywności enzymów cyklooksygenazy (COX), co prowadzi do zmniejszenia syntezy prostaglandyn i tromboksanów – mediatorów stanu zapalnego i bólu. Poza działaniem przeciwzapalnym, aspiryna w małych dawkach hamuje agregację płytek krwi, co wykorzystuje się w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych.
Do najczęstszych działań niepożądanych salicylanów należą dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, w tym krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Mogą one również wywoływać reakcje nadwrażliwości, a w przypadku przedawkowania – zatrucie salicylanami, objawiające się zaburzeniami gospodarki kwasowo-zasadowej, oddychania i funkcji ośrodkowego układu nerwowego.
Salicylany występują również naturalnie w wielu roślinach, gdzie pełnią rolę fitoaleksyn – związków obronnych rośliny. U niektórych osób występuje nadwrażliwość na salicylany, która może manifestować się różnorodnymi objawami, od pokrzywki po astmę aspirynową, będącą częścią triady aspirynowej (astma, polipy nosa, nadwrażliwość na aspirynę).
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przeciwwskazania – Laboratoria PolfaŁódź Przeziębienie i Grypa smak cytrynowy 500 mg + 300 mg + 200 mg
Lek Laboratoria PolfaŁódź Przeziębienie i Grypa smak cytrynowy zawiera w każdej saszetce 500 mg kwasu acetylosalicylowego, 300 mg kwasu askorbinowego oraz 200 mg wapnia w postaci 1,55 g wapnia laktoglukonianu. Preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na salicylany, aktywną chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy, skazami krwotocznymi, zaburzeniami krzepnięcia, ciężką niewydolnością nerek, wątroby i serca oraz u kobiet w ostatnim trymestrze ciąży. Ze względu na zawartość aspartamu, lek nie powinien być stosowany u osób z fenyloketonurią, a obecność 178 mg sodu w saszetce wymaga ostrożności u pacjentów z ograniczeniem spożycia sodu. Ponadto, ze względu na ryzyko zespołu Reye’a, preparat jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 12 roku życia podczas infekcji wirusowych.
astma oskrzelowa, choroba wrzodowa żołądka, działania niepożądane hematologiczne, fenyloketonuria, glikokortykosteroid, hiperkalcemia, infekcja wirusowa, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, kwas askorbowy, lek przeciwzakrzepowy, metotreksat, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na substancje czynne, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wątroby, przewlekła choroba nerek, salicylany, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, skaza krwotoczna, trzeci trymestr ciąży, wapń laktoglukonian, zaburzenie krzepnięcia krwi, zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej, zamknięcie przewodu tętniczego, zapalenie przewodu pokarmowego, zespół Reye’a - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Aspirin musująca 500 mg
Przeciwwskazania do stosowania leku Aspirin musująca (500 mg kwasu acetylosalicylowego w tabletce musującej) obejmują przede wszystkim nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki preparatu, skazę krwotoczną, ostrą chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy oraz napady astmy oskrzelowej indukowane salicylanami. Lek jest również przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością serca, wątroby lub nerek ze względu na ryzyko nasilenia zaburzeń funkcji narządów i retencji sodu oraz wody. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest stosowanie w ostatnim trymestrze ciąży z powodu ryzyka przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego u płodu, zaburzeń hemostazy oraz krwawień okołoporodowych. Ponadto, lek nie powinien być podawany dzieciom poniżej 12 roku życia ze względu na ryzyko zespołu Reye’a. Jednoczesne stosowanie z metotreksatem w dawkach ≥15 mg/tydzień jest przeciwwskazane z powodu zwiększonej toksyczności metotreksatu.
alergiczny nieżyt nosa, ciężka niewydolność serca, działanie antyagregacyjne, hemofilia, hipernatremia, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, małopłytkowość, metotreksat, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na substancję czynną, napad astmy oskrzelowej, nefrotoksyczność, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, ostra choroba wrzodowa, ostra encefalopatia, polip nosa, powikłanie hematologiczne, przewlekła astma oskrzelowa, przewlekła pokrzywka, przewód tętniczy płodu, reakcja nadwrażliwości, retencja sodu, salicylany, skaza krwotoczna, skurcz oskrzeli, stan anafilaktyczny, stłuszczenie wątroby, toksyczność metotreksatu, trymestr ciąży, zaburzenie hemostazy, zaburzenie krzepnięcia, zespół Reye’a - Leksykon leków
Interakcje leku – Enoxaparin sodium LEK-AM 6 000 j.m. (60 mg)/0,6 ml
Enoksaparyna sodowa wykazuje istotne interakcje farmakodynamiczne z lekami wpływającymi na hemostazę, co może znacząco zwiększać ryzyko krwawień. Szczególnie niezalecane jest jednoczesne stosowanie enoksaparyny z salicylanami w dawkach przeciwzapalnych, NLPZ (w tym ketorolakiem), lekami trombolitycznymi (alteplaza, reteplaza, streptokinaza, tenekteplaza, urokinaza) oraz innymi antykoagulantami ze względu na wysokie lub bardzo wysokie ryzyko powikłań krwotocznych. W przypadku konieczności łącznego stosowania tych leków, wymagana jest ścisła kontrola parametrów klinicznych i laboratoryjnych. Dawkowanie i monitorowanie powinno uwzględniać indywidualne ryzyko pacjenta, a leki zaburzające hemostazę należy odstawić przed rozpoczęciem terapii enoksaparyną, jeśli to możliwe.
alteplaza, antagoniści glikoproteiny, antykoagulant, dextran, działanie przeciwzakrzepowe, enoksaparyna sodowa, farmakokinetyka, glikokortykosteroidy, hemostaza, hiperkaliemia, inhibitory agregacji płytek, interakcja farmakodynamiczna, ketorolak, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy, lek przeciwzakrzepowy, leki trombolityczne, niesteroidowe leki przeciwzapalne, NLPZ, ostry zespół wieńcowy, powikłania krwotoczne, reteplaza, salicylany, streptokinaza, substytut osocza, tenekteplaza, tyklopidyna, urokinaza, zaburzenia hemostazy - Leksykon leków
Interakcje leku – Oxaliplatin Eugia 5 mg/ml
Oksaliplatyna, stosowana w dawce 85 mg/m², nie wykazuje istotnych interakcji farmakokinetycznych z 5-fluorouracylem (5-FU), co potwierdzają badania kliniczne. Nie stwierdzono również znaczącego wypierania oksaliplatyny z wiązań białek osocza przy jednoczesnym podaniu erytromycyny, salicylanów, granisetronu, paklitakselu czy walproinianu sodu. Jednakże, szczególną ostrożność należy zachować przy kojarzeniu oksaliplatyny z lekami wydłużającymi odstęp QT (np. amiodaron, sotalol, makrolidy, fluorochinolony, haloperydol), ze względu na ryzyko sumowania efektów proarytmicznych i potencjalnych groźnych zaburzeń rytmu serca. Ponadto, jednoczesne stosowanie z lekami wywołującymi rabdomiolizę (statyny, fibraty, kolchicyna, daptomycyna) zwiększa ryzyko uszkodzenia mięśni, co wymaga monitorowania enzymów mięśniowych (CK) i obserwacji objawów miopatii.
5-fluorouracyl, aminoglikozyd, amiodaron, badanie in vitro, cisplatyna, działanie proarytmiczne, erytromycyna, fibraty, granisetron, haloperydol, kolchicyna, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwnowotworowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwpsychotyczny, lek przeciwzakrzepowy, neuropatia obwodowa, nudności i wymioty, odwodnienie, oksaliplatyna, Oxaliplatin Eugia, paklitaksel, rabdomioliza, salicylany, sotalol, statyny, szczepionka przeciwko polio, szczepionka żywa atenuowana, trombocytopenia, walproinian sodu, wydłużenie odstępu QT, zawroty głowy - Leksykon substancji czynnych
Cholina salicylan – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Cholina salicylanu, obecna w preparatach takich jak Cholinex (150 mg/pastylka), Sachodent (87,1 mg/g żelu) oraz Sachol żel stomatologiczny (87,1 mg + 0,1 mg/g), wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Ze względu na przenikanie salicylanów przez łożysko i ich potencjalne działania toksyczne, stosowanie tych leków jest przeciwwskazane w III trymestrze ciąży. W I i II trymestrze preparaty te powinny być stosowane wyłącznie w sytuacjach wyraźnej konieczności, w najmniejszej skutecznej dawce i przez możliwie najkrótszy czas. Ryzyko obejmuje toksyczność układu krążenia i oddechowego płodu (m.in. przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego, nadciśnienie płucne), zaburzenia czynności nerek oraz powikłania okołoporodowe, takie jak wydłużenie czasu krwawienia i zahamowanie skurczów macicy.
błona śluzowa jamy ustnej, charakterystyka produktu leczniczego, cholina salicylanu, czas krwawienia, działanie antyagregacyjne, inhibitory syntezy prostaglandyn, jama ustna, kwas salicylowy, małowodzie, nadciśnienie płucne, przenikanie do mleka matki, przenikanie przez łożysko, przewód tętniczy, salicylany, skurcze macicy, trymestr ciąży, wchłanianie leku, zaburzenia czynności nerek - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Kwiat Wiązówki
Produkt leczniczy zawierający kwiat wiązówki (Filipendula ulmaria) wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania, zwłaszcza ze względu na brak danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia, u których nie zaleca się jego podawania. Konieczne jest unikanie jednoczesnego stosowania z innymi preparatami zawierającymi salicylany oraz niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ) bez konsultacji lekarskiej, ze względu na ryzyko nasilenia działań niepożądanych charakterystycznych dla tych grup leków. Produkt jest wskazany do łagodzenia bólów stawowych o słabym nasileniu i nie powinien być stosowany w ostrych stanach zapalnych stawów, które wymagają specjalistycznej diagnostyki i terapii pod nadzorem lekarza.
- Leksykon substancji czynnych
Fenylu salicylan – Właściwości farmakodynamiczne
Fenylu salicylan, będący składnikiem preparatu Urosal (300 mg fenylu salicylanu + 300 mg metenaminy), wykazuje złożone działanie farmakodynamiczne w leczeniu zakażeń układu moczowego i dróg żółciowych. Po podaniu doustnym ulega hydrolizie do fenolu i kwasu salicylowego. Fenol wykazuje działanie przeciwdrobnoustrojowe zależne od stężenia: bakteriostatyczne przy 0,2%, grzybobójcze przy 1,3% oraz bakteriobójcze powyżej 2%. Kwas salicylowy, jako salicylan, hamuje enzym cyklooksygenazę (COX), co prowadzi do zmniejszenia syntezy mediatorów zapalnych (prostaglandyn, prostacykliny, tromboksanów), skutkując działaniem przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym.
cyklooksygenaza, drogi żółciowe, działanie bakteriobójcze, działanie bakteriostatyczne, działanie grzybobójcze, fenylu salicylan, hydroliza w jelitach, kwas arachidonowy, kwas salicylowy, lek urologiczny, mediator stanu zapalnego, metenamina, prostacyklina, prostaglandyny, salicylany, tromboksany, zakażenie układu moczowego