zatrucie organicznymi związkami fosforu
Wskazanie

Zatrucie organicznymi związkami fosforu stanowi poważny stan kliniczny, wynikający z ekspozycji na fosforoorganiczne insektycydy, pestycydy lub bojowe środki paralityczno-drgawkowe. Związki te hamują aktywność acetylocholinoesterazy, co prowadzi do nagromadzenia acetylocholiny w synapsach i nadmiernej stymulacji receptorów cholinergicznych. Zatrucie może nastąpić przez drogi oddechowe, przewód pokarmowy lub przez skórę.

Objawy zatrucia obejmują zespół cholinergiczny: nadmierne wydzielanie (ślinotok, łzawienie, wzmożona potliwość), skurcz oskrzeli z nadmiernym wydzielaniem, zwężenie źrenic, bradykardię, nudności, wymioty, biegunkę, bóle brzucha oraz fascykulacje mięśniowe. W ciężkich przypadkach dochodzi do zaburzeń świadomości, drgawek i niewydolności oddechowej, która jest główną przyczyną zgonów.

Podstawowym lekiem w leczeniu zatruć fosforoorganicznych jest atropina (Atropinum Sulfuricum), która blokuje receptory muskarynowe. Podaje się ją dożylnie w dawkach zwiększanych do uzyskania pełnej atropinizacji. Drugim kluczowym lekiem są reaktywatory cholinoesterazy – oksymy, takie jak pralidoksym (Contrathion) lub obidoksym. W Polsce dostępny jest Toxogonin (obidoksym), stosowany głównie w zatruciach bojowymi środkami paralityczno-drgawkowymi.

W przypadku wystąpienia drgawek stosuje się benzodiazepiny, najczęściej diazepam (Relanium). Leczenie wspomagające obejmuje tlenoterapię, w razie potrzeby intubację i wentylację mechaniczną oraz płynoterapię. W zatruciach drogą pokarmową wykonuje się płukanie żołądka i podaje węgiel aktywowany (Carbo Medicinalis).

Największe trudności w leczeniu zatruć związkami fosforoorganicznymi dotyczą szybkiej identyfikacji zatrucia, szczególnie gdy wywiad jest niepełny. Innym wyzwaniem jest określenie optymalnego momentu rozpoczęcia terapii oksymami, które są skuteczne tylko w tzw. oknie terapeutycznym, zanim dojdzie do „starzenia się” zablokowanej cholinoesterazy. Problemem jest również dostęp do odtrutek, zwłaszcza w przypadkach masowych zatruć. Długotrwałe monitorowanie pacjenta jest konieczne ze względu na możliwość wystąpienia opóźnionej neuropatii oraz zespołu pośredniego z osłabieniem mięśni oddechowych.