zaburzenia motoryczne w zespołach pozapiramidowych parkinsonowskich i dystonicznych wywołanych przez neuroleptyki i podobnie działające produkty lecznicze
Wskazanie

Zaburzenia motoryczne w zespołach pozapiramidowych parkinsonowskich i dystonicznych to niepożądane objawy wywoływane przez leki neuroleptyczne (przeciwpsychotyczne) oraz inne produkty lecznicze o podobnym mechanizmie działania. Pojawiają się one wskutek blokady receptorów dopaminowych w układzie pozapiramidowym, co prowadzi do zaburzenia równowagi między układem dopaminergicznym a cholinergicznym.

Do najczęstszych objawów należą: drżenie spoczynkowe, sztywność mięśniowa, spowolnienie ruchowe (bradykinezja), zaburzenia postawy oraz dystonie ostre (skurcze mięśni, często w obrębie twarzy, szyi lub kończyn). Objawy te mogą wystąpić zarówno na początku leczenia (dystonie ostre), jak i po dłuższym czasie stosowania neuroleptyków (parkinsonizm polekowy). Szczególnie narażone są osoby starsze, kobiety oraz pacjenci z wcześniejszymi uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego.

W leczeniu tych zaburzeń stosuje się leki antycholinergiczne, które przywracają równowagę neuroprzekaźników. W Polsce dostępne są preparaty takie jak Pridinol (pridinol), Akineton (biperiden), Parkopan (triheksyfenidyl). Alternatywnie stosuje się również Amantadynę (np. Amantix, Viregyt-K) oraz benzodiazepiny (np. Relanium, Clonazepamum). W przypadku późnych dyskinez lub akatyzji pomocny może być Neupro (rotygotyna) lub Apo-Pramipexole (pramipeksol).

Największym wyzwaniem w leczeniu tych zaburzeń jest znalezienie równowagi między kontrolą objawów psychotycznych a minimalizacją działań niepożądanych. Dodatkową trudność stanowi fakt, że leki stosowane w leczeniu objawów pozapiramidowych mogą nasilać objawy psychotyczne lub powodować inne działania niepożądane, takie jak suchość w ustach, zaburzenia widzenia czy zaparcia. U części pacjentów (10-30%) mimo odstawienia neuroleptyków zaburzenia ruchowe mogą utrzymywać się latami, przechodząc w formę późnych dyskinez, które są szczególnie trudne w leczeniu.

Najskuteczniejszą strategią pozostaje profilaktyka – stosowanie najmniejszych skutecznych dawek neuroleptyków, preferowanie leków atypowych o mniejszym ryzyku wywoływania objawów pozapiramidowych (np. kwetiapina, olanzapina) oraz wczesne rozpoznawanie i leczenie pierwszych objawów zespołu pozapiramidowego.