Przeciwwskazania stosowania
Pseudoefedryna

Przeciwwskazania stosowania pseudoefedryny

Pseudoefedryna to substancja aktywna o działaniu sympatykomimetycznym, stosowana głównie w preparatach łagodzących objawy nieżytu nosa, zatok przynosowych oraz przeziębienia. Ze względu na jej mechanizm działania i profil bezpieczeństwa, istnieje szereg sytuacji klinicznych, w których należy odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji.¹

Nadwrażliwość na substancje czynne i związki pokrewne

Przeciwwskazaniem do stosowania pseudoefedryny jest nadwrażliwość na tę substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu. Należy odradzić stosowanie pseudoefedryny pacjentom z idiosynkrazją na leki adrenomimetyczne.² W przypadku preparatów złożonych zawierających pseudoefedrynę z innymi substancjami aktywnymi (np. NLPZ, paracetamol, leki przeciwhistaminowe), przeciwwskazane jest również stosowanie u pacjentów z nadwrażliwością na te substancje.³

Choroby układu krążenia

Pseudoefedryna jest przeciwwskazana u pacjentów z następującymi schorzeniami układu sercowo-naczyniowego:

• Ciężkie nadciśnienie tętnicze lub niekontrolowane nadciśnienie tętnicze⁴
• Ciężka choroba niedokrwienna serca⁵
• Niestabilna choroba niedokrwienna serca⁶
• Ciężka niewydolność serca (klasa IV wg NYHA)⁷
• Ciężkie zaburzenia rytmu serca⁸
• Tachyarytmia lub tachykardia^{9 10}
• Udar mózgu w wywiadzie¹¹
• Ryzyko udaru krwotocznego mózgu¹²

U pacjentów z powyższymi schorzeniami stosowanie pseudoefedryny może prowadzić do nasilenia objawów choroby podstawowej lub wywoływać poważne powikłania sercowo-naczyniowe.¹³

Choroby nerek i wątroby

Pseudoefedryna jest przeciwwskazana w następujących stanach:

• Ciężka ostra lub przewlekła choroba nerek lub niewydolność nerek¹⁴
• Ciężka niewydolność wątroby¹⁵

Niektóre preparaty zawierające pseudoefedrynę mają bardziej szczegółowo określone przeciwwskazania odnośnie funkcji nerek, na przykład pacjenci z GFR mniejszym niż 15 ml/min.¹⁶

Istotne interakcje lekowe

Pseudoefedryna jest przeciwwskazana u pacjentów stosujących:

• Inhibitory monoaminooksydazy (MAO) oraz przez okres do 2 tygodni po ich odstawieniu¹⁷
• Leki antyhistaminowe (w przypadku preparatów zawierających już pseudoefedrynę i lek antyhistaminowy)¹⁸
• Furazolidon, który wykazuje zależne od dawki działanie hamujące aktywność monoaminooksydazy¹⁹
• Dihydroergotaminę²⁰

W przypadku preparatów złożonych zawierających pseudoefedrynę z NLPZ (np. ibuprofenem), występują dodatkowe przeciwwskazania związane z jednoczesnym stosowaniem innych NLPZ, leków przeciwzakrzepowych, kortykosteroidów, heparyn w dawkach leczniczych, leków przeciwpłytkowych, litu, inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i metotreksatu w większych dawkach.²¹

Choroby oczu i układu moczowego

Pseudoefedryna jest przeciwwskazana u pacjentów z:

• Jaskrą z wąskim kątem przesączania²²
• Zatrzymaniem moczu²³
• Rozrostem gruczołu krokowego²⁴

Te przeciwwskazania wynikają z działania alfa-adrenergicznego pseudoefedryny, które może prowadzić do nasilenia objawów wymienionych chorób.²⁵

Zaburzenia endokrynologiczne

Pseudoefedryna jest przeciwwskazana u pacjentów z:

• Nadczynnością tarczycy^{26 27}
• Guzem chromochłonnym rdzenia nadnerczy²⁸
• Cukrzycą (w niektórych preparatach)²⁹

W tych schorzeniach pseudoefedryna może nasilać objawy choroby podstawowej poprzez stymulację receptorów adrenergicznych.³⁰

Inne przeciwwskazania

Dodatkowo pseudoefedryna jest przeciwwskazana w następujących sytuacjach:

• Ciąża i okres karmienia piersią³¹
• Dzieci poniżej określonego wieku (zależnie od preparatu – najczęściej poniżej 12 lat)^{32 33}
• Astma oskrzelowa (w niektórych preparatach)³⁴
• Niewydolność oddechowa lub ryzyko jej wystąpienia³⁵
• Kaszel z dużą ilością wydzieliny oraz kaszel związany z astmą oskrzelową³⁶
• Mukowiscydoza³⁷

Specjalne przeciwwskazania leków złożonych z pseudoefedryną

W przypadku leków złożonych zawierających pseudoefedrynę w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, występują dodatkowe przeciwwskazania specyficzne dla tych preparatów:

Leki z pseudoefedryną i ibuprofenem

• Skaza krwotoczna³⁸
• Czynna lub stwierdzona w wywiadzie choroba wrzodowa żołądka i (lub) dwunastnicy, perforacja lub krwawienie³⁹
• Nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy lub inne NLPZ⁴⁰

Leki z pseudoefedryną i paracetamolem

• Jednoczesne stosowanie innych leków zawierających paracetamol⁴¹
• Wrodzony niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej⁴²
• Choroba alkoholowa⁴³

Leki z pseudoefedryną i kwasem acetylosalicylowym

• Astma wywołana podaniem salicylanów lub substancji o podobnym działaniu⁴⁴
• Ostre owrzodzenia przewodu pokarmowego⁴⁵
• Skaza krwotoczna⁴⁶
• W połączeniu z metotreksatem w dawkach 15 mg/tydzień lub większych⁴⁷

Przeciwwskazania względne i środki ostrożności

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieją również sytuacje, w których należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu pseudoefedryny, takie jak:

• Łagodne do umiarkowanego nadciśnienie tętnicze⁴⁸
• Łagodna do umiarkowanej niewydolność wątroby lub nerek⁴⁹
• Cukrzyca (powoduje zwiększenie stężenia glukozy we krwi)⁵⁰
• Przerost gruczołu krokowego bez całkowitego zatrzymania moczu⁵¹
• Padaczka lub skłonność do drgawek⁵²

W tych przypadkach decyzja o stosowaniu pseudoefedryny powinna być podejmowana indywidualnie, po dokładnej ocenie potencjalnych korzyści i ryzyka.⁵³

Tabela głównych przeciwwskazań pseudoefedryny

Kiedy odradzić pacjentowi stosowanie pseudoefedryny?

Lekarz powinien odradzić stosowanie pseudoefedryny w następujących okolicznościach:

W przypadku wszystkich pacjentów

• Gdy występują bezwzględne przeciwwskazania wymienione powyżej⁵⁴
• Przy planowanym długotrwałym stosowaniu – preparaty z pseudoefedryną powinny być stosowane krótkotrwale⁵⁵
• Gdy pacjent zażywa już inne leki zawierające pseudoefedrynę, aby uniknąć przedawkowania⁵⁶

W przypadku pacjentów szczególnego ryzyka

• U pacjentów w podeszłym wieku ze względu na większe ryzyko działań niepożądanych dotyczących układu krążenia⁵⁷
• U pacjentów z chorobami przewlekłymi, nawet jeśli nie stanowią bezwzględnego przeciwwskazania, ale mogą ulec zaostrzeniu pod wpływem pseudoefedryny⁵⁸
• U pacjentów ze stanami, w których stosowanie pseudoefedryny może nasilić objawy: łagodne przerostowe zwężenie podaortalne, choroby prostaty, nadwrażliwość na aminy sympatykomimetyczne⁵⁹
• U pacjentów z rozpoznaną chorobą wieńcową (nawet jeśli nie jest ciężka)⁶⁰

W określonych sytuacjach klinicznych

• Przed zabiegami operacyjnymi – pseudoefedryna może zwiększać ryzyko wahań ciśnienia i zaburzeń rytmu podczas znieczulenia⁶¹
• Przy planowanych badaniach diagnostycznych – może wpływać na wyniki niektórych testów⁶²
• U pacjentów z zaburzeniami snu lub bezsennością – pseudoefedryna może nasilać te objawy⁶³
• Przy stosowaniu złożonych schematów farmakoterapii – ze względu na liczne potencjalne interakcje lekowe⁶⁴

Decyzja o odradzeniu stosowania pseudoefedryny powinna uwzględniać indywidualną sytuację kliniczną pacjenta, potencjalne korzyści i ryzyko związane z leczeniem oraz dostępność alternatywnych metod terapii.⁶⁵