Właściwości farmakokinetyczne
Pseudoefedryna

Właściwości farmakokinetyczne pseudoefedryny – wprowadzenie

Pseudoefedryna jest substancją aktywną stosowaną powszechnie w leczeniu objawów nieżytu nosa i zatok przynosowych. Jej działanie polega na zmniejszeniu przekrwienia błony śluzowej nosa i zatok poprzez obkurczenie naczyń krwionośnych. Poniżej przedstawiono szczegółowe właściwości farmakokinetyczne tej substancji, które mają znaczenie w praktyce klinicznej.¹

Wchłanianie pseudoefedryny

Pseudoefedryna charakteryzuje się szybkim i prawie całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym. Biodostępność substancji jest wysoka i wynosi od 92% do 100%, co potwierdzono poprzez oznaczenie ponad 96% podanej dawki w moczu.^{2 3}

Czas, po którym pseudoefedryna osiąga maksymalne stężenie w osoczu (Tmax), wynosi średnio od 1,5 do 2,4 godziny po podaniu w przypadku preparatów o natychmiastowym uwalnianiu.⁴ W niektórych badaniach wykazano, że maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) pojawia się nieco wcześniej, po około 1,5-2 godzinach.⁵

Po podaniu jednorazowej dawki 60 mg pseudoefedryny w postaci tabletek, średnie maksymalne stężenia w osoczu wynoszą od 180 ± 30 do 232 ± 30 ng/ml i występują po upływie około 1,94 ± 0,86 godziny.⁶ W przypadku preparatów o przedłużonym uwalnianiu, maksymalne stężenie pseudoefedryny w osoczu osiągane jest w ciągu 2 do 6 godzin po podaniu wielokrotnym.⁷

Wpływ pokarmu na wchłanianie pseudoefedryny

Spożywanie posiłków zasadniczo nie wpływa znacząco na wchłanianie pseudoefedryny.^{8 9} Jednakże w przypadku przyjęcia pseudoefedryny po posiłku wysokotłuszczowym może nastąpić zmniejszenie szybkości wchłaniania, co prowadzi do opóźnienia wystąpienia maksymalnych stężeń o około jedną godzinę.¹⁰

Początek i czas działania

Działanie obkurczające błonę śluzową nosa pojawia się stosunkowo szybko po podaniu pseudoefedryny – zazwyczaj po około 15-30 minutach od przyjęcia.^{11 12} Maksymalne działanie farmakologiczne występuje po około 30-60 minutach od podania.^{13 14}

Efekt terapeutyczny pseudoefedryny utrzymuje się przez 3-6 godzin, najczęściej do 4 godzin.^{15 16}

Dystrybucja pseudoefedryny w organizmie

Pozorna objętość dystrybucji pseudoefedryny wynosi od 2,3 do 3,3 l/kg, co wskazuje na jej dystrybucję w całym organizmie.¹⁷ Brak jest szczegółowych danych dotyczących wiązania pseudoefedryny z białkami osocza u ludzi. Jednakże na podstawie profilu stężeń leku w mleku/osoczu można wnioskować, że wiązanie z białkami osocza jest słabe.¹⁸

Przenikanie przez bariery biologiczne

Pseudoefedryna przenika przez barierę łożyskową oraz do mleka matki karmiącej piersią.^{19 20} Około 0,5% pojedynczej dawki 60 mg pseudoefedryny może być obecne w mleku matki w okresie 24 godzin po podaniu.²¹ Stężenia pseudoefedryny w mleku są 2-3 razy wyższe niż w osoczu.²²

Badania przeprowadzone z udziałem karmiących piersią matek, przyjmujących 60 mg pseudoefedryny co 6 godzin, sugerują, że od 2,2% do 6,7% maksymalnej dawki dobowej (240 mg) może być dostępne dla dziecka karmionego piersią.²³ Uważa się również, że pseudoefedryna może przenikać przez barierę krew-mózg.²⁴

Metabolizm pseudoefedryny

Pseudoefedryna jest tylko częściowo metabolizowana w wątrobie. Około 10% do 30% podanej dawki ulega metabolizmowi do norpseudoefedryny, która również wykazuje działanie sympatykomimetyczne.^{25 26}

Głównym szlakiem metabolicznym jest N-demetylacja do norpseudoefedryny.^{27 28} Metabolizm zachodzi przy udziale monoaminooksydazy.²⁹

U pacjentów z przewlekłą alkalizacją moczu norpseudoefedryna może stanowić około 6% wydalanych substancji, podczas gdy u zdrowych osób stanowi około 1% dawki pseudoefedryny.³⁰

Eliminacja pseudoefedryny

Pseudoefedryna jest wydalana głównie przez nerki w postaci niezmienionej. Odsetek niezmienionej pseudoefedryny wydalany z moczem waha się w zależności od źródła i wynosi:³¹

• 55-96% podanej dawki³²
• 70-90% podanej dawki³³
• 43-96% podanej dawki w ciągu 24 godzin³⁴

³⁵

Okres półtrwania pseudoefedryny

Okres półtrwania pseudoefedryny (t½) w fazie eliminacji jest silnie zależny od pH moczu i wynosi:³⁶

• 9-16 godzin dla pH moczu wynoszącego od 5,5 do 6,0^{37 38}
• 5-8 godzin przy pH moczu wynoszącym około 6^{39 40}
• 5,5-7,0 godzin w przypadku pseudoefedryny o natychmiastowym i przedłużonym uwalnianiu⁴¹
• Około 5,5 godzin przy pH moczu 5,0-7,0⁴²
• Około 9 godzin po wielokrotnym podaniu doustnym co 12 godzin w stanie stacjonarnym⁴³

⁴⁴

Wpływ pH moczu na eliminację pseudoefedryny

Wydalanie pseudoefedryny przez nerki jest znacząco uzależnione od pH moczu:⁴⁵

• W przypadku zakwaszenia moczu (pH 5) szybkość wydalania z moczem jest zwiększona, a czas działania pseudoefedryny ulega skróceniu – okres półtrwania może być skrócony nawet do 1,5 godziny.^{46 47}
• W przypadku alkalizacji moczu (pH > 5,5) zachodzi częściowa resorpcja pseudoefedryny – wydalanie przez nerki jest wolniejsze, a okres półtrwania może ulec wydłużeniu nawet do 50 godzin.^{48 49}

⁵⁰

Klirens pseudoefedryny po podaniu doustnym wynosi około 7,3 do 7,6 ml/min/kg.⁵¹

Warto zauważyć, że konwencjonalna hemodializa wykazuje jedynie minimalną skuteczność w usuwaniu pseudoefedryny z organizmu.⁵²

Osiąganie stanu stacjonarnego

Przy podawaniu pseudoefedryny doustnie co 12 godzin, stan stacjonarny (wysycenia) osiągany jest w ciągu 6 dni.⁵³

Farmakokinetyka u specjalnych grup pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Brak szczegółowych danych dotyczących farmakokinetyki pseudoefedryny u pacjentów z chorobami nerek. Jednakże zaburzenia czynności nerek mogą prowadzić do zmniejszenia klirensu po podaniu doustnym, gdyż pseudoefedryna jest głównie wydalana w postaci niezmienionej w moczu.⁵⁴

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Brak danych dotyczących farmakokinetyki pseudoefedryny u pacjentów z chorobami wątroby.⁵⁵

Interakcje farmakokinetyczne

Dotychczasowe badania nie wykazały istotnych interakcji farmakokinetycznych pseudoefedryny z innymi równocześnie podawanymi substancjami czynnymi, takimi jak ibuprofen, paracetamol, cetyryzyna czy loratadyna.^{56 57}