Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Potencjał interakcji tenofowiru dizoproksylu z innymi lekami za pośrednictwem enzymów cytochromu P450 (CYP450) jest niewielki, co wykazano w badaniach in vitro oraz na podstawie znajomości drogi eliminacji tenofowiru. Należy jednak pamiętać, że badania dotyczące interakcji przeprowadzono wyłącznie u osób dorosłych, co istotnie wpływa na możliwość ekstrapolacji wyników na populację pediatryczną¹.

Jednoczesne stosowanie, które nie jest zalecane

Istnieją określone produkty lecznicze, których jednoczesne podawanie z tenofowirem dizoproksylem nie jest zalecane ze względu na potencjalne ryzyko interakcji i działań niepożądanych:

• Inne produkty lecznicze zawierające tenofowir dizoproksyl lub tenofowir alafenamid – ze względu na ryzyko nadmiernej ekspozycji na tenofowir²
• Adefowir dipiwoksyl – nie należy podawać jednocześnie z tenofowirem dizoproksylem³
• Dydanozyna – jednoczesne stosowanie może prowadzić do zwiększenia ogólnoustrojowego narażenia na dydanozynę o 40-60%, co może nasilać działania niepożądane związane z tym lekiem. Odnotowano przypadki zapalenia trzustki oraz kwasicy mleczanowej, niekiedy ze skutkiem śmiertelnym. Dodatkowo, równoczesne podawanie tenofowiru dizoproksylu z dydanozyną w dawce 400 mg/dobę wiązało się z istotnym zmniejszeniem liczby limfocytów CD4, prawdopodobnie wskutek interakcji wewnątrzkomórkowej zwiększającej ilość fosforylowanej (aktywnej) dydanozyny⁴

Interakcje z lekami wydalanymi przez nerki

Ponieważ tenofowir jest wydalany głównie przez nerki, jednoczesne podawanie z produktami leczniczymi osłabiającymi czynność nerek lub konkurującymi o czynne wydzielanie kanalikowe za pośrednictwem białek nośnikowych hOAT 1, hOAT 3 lub MRP 4 (np. cydowirem) może prowadzić do zwiększenia stężenia tenofowiru i/lub jednocześnie podawanych leków w surowicy krwi⁵.

Należy unikać podawania tenofowiru dizoproksylu jednocześnie z produktami leczniczymi o działaniu nefrotoksycznym lub niedługo po ich zastosowaniu. Do takich leków należą między innymi:

• aminoglikozydy
• amfoterycyna B
• foskarnet
• gancyklowir
• pentamidyna
• wankomycyna
• cydofowir
• interleukina-2

Ze względu na potencjalne ryzyko uszkodzenia nerek⁶.

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku jednoczesnego stosowania z takrolimusem, który również może wpływać na czynność nerek. W takim przypadku zalecane jest ścisłe monitorowanie czynności nerek⁷.

Interakcje z lekami przeciwretrowirusowymi

Szczególną uwagę należy zwrócić na interakcje tenofowiru dizoproksylu z inhibitorami proteazy stosowanymi w leczeniu zakażenia HIV:

• Atazanawir/rytonawir (300 mg/100 mg 1 × dziennie) – powoduje zmniejszenie stężenia atazanawiru (AUC: ↓ 25%, Cmax: ↓ 28%, Cmin: ↓ 26%), ale zwiększa stężenie tenofowiru (AUC: ↑ 37%, Cmax: ↑ 34%, Cmin: ↑ 29%)⁸
• Lopinawir/rytonawir (400 mg/100 mg 2 × dziennie) – nie wpływa znacząco na parametry farmakokinetyczne lopinawiru i rytonawiru, ale zwiększa stężenie tenofowiru (AUC: ↑ 32%, Cmin: ↑ 51%)⁹
• Darunawir/rytonawir (300 mg/100 mg 2 × dziennie) – nie wpływa znacząco na parametry farmakokinetyczne darunawiru i rytonawiru, ale zwiększa stężenie tenofowiru (AUC: ↑ 22%, Cmin: ↑ 37%)¹⁰

W przypadku wszystkich wymienionych inhibitorów proteazy nie jest zalecana modyfikacja dawki, jednak zwiększone narażenie na tenofowir może nasilać działania niepożądane związane z jego stosowaniem, szczególnie w zakresie zaburzeń czynności nerek. Dlatego zalecane jest ścisłe monitorowanie czynności nerek podczas jednoczesnego stosowania tych leków¹¹.

Interakcje z lekami przeciwwirusowymi stosowanymi w leczeniu WZW typu C

Szczególną uwagę należy zwrócić na interakcje z lekami przeciwwirusowymi stosowanymi w leczeniu wirusowego zapalenia wątroby typu C, takimi jak ledipaswir/sofosbuwir:

• Jednoczesne podawanie ledipaswiru/sofosbuwiru (90 mg/400 mg 1 × dziennie) z atazanawirem/rytonawirem (300 mg/100 mg 1 × dziennie) i emtrycytabiną/tenofowirem dizoproksylem (200 mg/245 mg 1 × dziennie) zwiększa stężenie ledipaswiru (AUC: ↑ 96%, Cmax: ↑ 68%, Cmin: ↑ 118%) i zwiększa stężenie tenofowiru, co może nasilać działania niepożądane związane z tenofowirem dizoproksylem¹²
• Podobnie, jednoczesne podawanie ledipaswiru/sofosbuwiru z darunawirem/rytonawirem i emtrycytabiną/tenofowirem dizoproksylem zwiększa stężenie tenofowiru, co również może nasilać działania niepożądane¹³

W obu przypadkach nie ustalono bezpieczeństwa stosowania tenofowiru dizoproksylu podawanego z ledipaswirem/sofosbuwirem i produktem wzmacniającym właściwości farmakokinetyczne (rytonawirem lub kobicystatem). Jeśli nie są dostępne inne opcje leczenia, takie skojarzenie należy stosować z zachowaniem ostrożności i często monitorować czynność nerek¹⁴.

Brak znaczących interakcji

W przypadku wielu innych leków nie wykazano znaczących klinicznie interakcji farmakokinetycznych przy jednoczesnym podawaniu z tenofowirem dizoproksylem. Dotyczy to takich leków jak:

• emtrycytabina
• lamiwudyna
• indynawir
• efawirenz
• nelfinawir
• sakwinawir (wzmocniony rytonawirem)
• metadon
• rybawiryna
• ryfampicyna
• takrolimus
• hormonalne środki antykoncepcyjne zawierające norgestymat i etynyloestradiol
• entekawir

Wymienione leki nie wykazały istotnego wpływu na farmakokinetykę tenofowiru¹⁵.

Wpływ pokarmu na interakcje

Tenofowir dizoproksyl należy przyjmować z posiłkami, gdyż pokarm zwiększa biodostępność tenofowiru. Ma to istotne znaczenie dla skuteczności leczenia oraz może wpływać na profil interakcji z innymi lekami¹⁶.

Interakcje tenofowiru dizoproksylu z alkoholem

Chociaż w charakterystyce produktu leczniczego nie zawarto bezpośrednich informacji na temat interakcji tenofowiru dizoproksylu z alkoholem, należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania tych substancji z kilku powodów:

• Zarówno alkohol, jak i tenofowir mogą wywierać działanie nefrotoksyczne. Jednoczesne spożywanie alkoholu może potencjalnie zwiększać ryzyko uszkodzenia nerek, które jest jednym z głównych działań niepożądanych związanych z tenofowirem.
• Alkohol może zaburzać regularność przyjmowania leków, co jest szczególnie istotne w przypadku terapii przeciwwirusowej, gdzie adherencja do schematu leczenia ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia skuteczności terapeutycznej i zapobiegania rozwojowi oporności.
• U pacjentów z współistniejącymi chorobami wątroby (np. przewlekłym WZW typu B lub C), jednoczesne spożywanie alkoholu i przyjmowanie tenofowiru dizoproksylu może prowadzić do nasilenia uszkodzenia wątroby.

W związku z powyższym, zaleca się ograniczenie spożycia alkoholu podczas terapii tenofowirem dizoproksylem, a w przypadku pacjentów z upośledzoną czynnością nerek lub wątroby, należy rozważyć całkowitą abstynencję.

Szczegółowa tabela interakcji tenofowiru dizoproksylu z innymi lekami

Praktyczne zalecenia dotyczące interakcji

Podczas stosowania tenofowiru dizoproksylu należy pamiętać o następujących kluczowych aspektach związanych z interakcjami:

1. Należy unikać jednoczesnego stosowania z innymi produktami zawierającymi tenofowir lub z adefowirem dipiwoksylu.
2. Jednoczesne stosowanie z dydanozyną nie jest zalecane ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych.
3. Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu z inhibitorami proteazy HIV (atazanawir/rytonawir, lopinawir/rytonawir, darunawir/rytonawir), które mogą zwiększać stężenie tenofowiru.
4. Należy unikać jednoczesnego stosowania z lekami nefrotoksycznymi.
5. Przy jednoczesnym stosowaniu schematów zawierających ledipaswir/sofosbuwir w połączeniu z tenofowirem i wzmocnionymi inhibitorami proteazy HIV, należy ściśle monitorować czynność nerek.
6. Tenofowir dizoproksyl należy przyjmować z posiłkiem, aby zwiększyć jego biodostępność.
7. Zaleca się ograniczenie spożycia alkoholu podczas terapii tenofowirem dizoproksylem, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby.

U wszystkich pacjentów otrzymujących tenofowir dizoproksyl w połączeniu z innymi lekami należy regularnie monitorować czynność nerek, gdyż zwiększone narażenie na tenofowir może nasilać związane z nim działania niepożądane, szczególnie nefrotoksyczność¹⁷.