Przedawkowanie propranololu

Przedawkowanie propranololu chlorowodorku stanowi stan zagrożenia życia wymagający natychmiastowej interwencji medycznej. Reakcje pacjentów na przedawkowanie są bardzo zróżnicowane – zgony u dorosłych obserwowano po zażyciu około 2 g substancji czynnej, natomiast u dzieci przyjęcie dawki powyżej 40 mg może prowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych.¹

Objawy przedawkowania

Objawy przedawkowania propranololu obejmują szereg zaburzeń dotyczących różnych układów organizmu, przy czym najpoważniejsze dotyczą układu sercowo-naczyniowego oraz ośrodkowego układu nerwowego. Kardioselektywność leku jest znacznie mniej wyrażona w przypadku przedawkowania, co prowadzi do ogólnoustrojowych objawów blokady receptorów beta-adrenergicznych.²

Układ sercowo-naczyniowy – w wyniku przedawkowania propranololu może wystąpić bradykardia, niedociśnienie tętnicze, obrzęk płuc, omdlenie oraz wstrząs kardiogenny. Możliwe są również zaburzenia przewodzenia, takie jak blok przedsionkowo-komorowy pierwszego lub drugiego stopnia, a w rzadkich przypadkach zaburzenia rytmu serca.³

Szczególnie narażone na wystąpienie ciężkich powikłań sercowo-naczyniowych są osoby w podeszłym wieku lub pacjenci ze współistniejącą chorobą niedokrwienną serca. Ryzyko powikłań kardiologicznych wzrasta również przy jednoczesnym stosowaniu innych leków działających na układ krążenia, w szczególności antagonistów wapnia, digoksyny, trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych lub neuroleptyków.⁴

Ośrodkowy układ nerwowy – przedawkowanie propranololu może powodować senność, splątanie, drgawki, omamy i rozszerzenie źrenic. W ciężkich przypadkach może dojść do śpiączki. Należy zaznaczyć, że objawy neurologiczne, takie jak śpiączka czy brak reakcji źrenic, są niepewnymi wskaźnikami prognostycznymi podczas resuscytacji.⁵

Inne objawy – istotnym następstwem przedawkowania propranololu może być skurcz oskrzeli, wymioty oraz sporadycznie depresja oddechowa zależna od ośrodkowego układu nerwowego. Problem ten jest szczególnie istotny u pacjentów ze współistniejącą chorobą dróg oddechowych, u których może dojść do skurczu oskrzeli i sinicy. Rzadko obserwuje się hipoglikemię i hipokalcemię, a w wyjątkowych przypadkach może wystąpić uogólniony skurcz.⁶

Postępowanie w przedawkowaniu

W przypadku przedawkowania propranololu lub wystąpienia znacznego zwolnienia czynności serca albo obniżenia ciśnienia tętniczego należy natychmiast przerwać leczenie tym lekiem. Pacjent wymaga monitorowania parametrów życiowych i odpowiedniej korekty na oddziale intensywnej opieki medycznej. W przypadku zatrzymania akcji serca może być konieczne prowadzenie resuscytacji przez kilka godzin.⁷

Podstawowe zasady leczenia przedawkowania propranololu obejmują:

1. Leczenie objawowe i podtrzymujące – konieczne jest udrożnienie dróg oddechowych i monitorowanie parametrów życiowych do czasu stabilizacji stanu pacjenta.⁸
2. Eliminacja trucizny – należy rozważyć podanie węgla aktywnego (50 g dla osób dorosłych, 1 g/kg dla dzieci), jeżeli od momentu przyjęcia dawki przekraczającej dawkę terapeutyczną u osoby dorosłej lub dowolnej ilości u dziecka minęła maksymalnie 1 godzina. Alternatywnie można rozważyć wykonanie płukania żołądka u osób dorosłych w ciągu 1 godziny od przedawkowania potencjalnie zagrażającego życiu. Przed płukaniem żołądka należy podać atropinę, jeżeli jest to wymagane, ze względu na ryzyko stymulacji nerwu błędnego.⁹
3. Leczenie bradykardii – w przypadku wystąpienia bradykardii skuteczne może być podanie dużych dawek atropiny: u dorosłych 3 mg dożylnie, u dzieci 0,04 mg/kg masy ciała. W niektórych przypadkach może być konieczne zastosowanie rozrusznika serca.¹⁰
4. Leczenie niedociśnienia tętniczego, niewydolności serca lub wstrząsu kardiogennego – zaleca się podanie glukagonu: 5-10 mg (u dzieci 50-150 mikrogramów/kg mc.) w szybkim wstrzyknięciu dożylnym (bolus) trwającym 10 minut, a następnie kontynuację infuzji w dawce 1-5 mg/h (u dzieci 50 mikrogramów/kg mc./h), dostosowując dawkę do uzyskanej odpowiedzi klinicznej. Szybkie podanie glukagonu zmniejsza ryzyko wystąpienia wymiotów.¹¹
5. Alternatywne leczenie w przypadku niedostępności glukagonu – jeżeli glukagon jest niedostępny lub nie uzyskano poprawy po jego podaniu, można przeciwdziałać działaniu beta-adrenolityków poprzez powolne, dożylne podanie izoprenaliny chlorowodorku, dopaminy lub noradrenaliny. W przypadku ciężkiej bradykardii może być konieczne dodatkowe działanie inotropowe poprzez podanie beta-adrenomimetyku, takiego jak dobutamina w dawce 2,5-40 mikrogramów/kg mc./min (dorośli i dzieci).¹²
6. Postępowanie w przypadku ciężkiego przedawkowania – w sytuacji znacznego przedawkowania standardowe dawki leków mogą być niewystarczające do odwrócenia skutków blokady receptorów beta-adrenergicznych w sercu. W takim przypadku dawkę dobutaminy należy zwiększyć w zależności od stanu klinicznego pacjenta.¹³
7. Leczenie skurczu oskrzeli – zaleca się podanie 2,5-5 mg salbutamolu w nebulizacji. W ciężkich przypadkach korzystne może być dożylne podanie aminofiliny (5 mg/kg w ciągu 30 min, a następnie 0,5-1 mg/kg/godzinę w infuzji). Nie należy podawać początkowej dawki nasycającej 5 mg/kg, jeżeli pacjent przyjmuje doustnie teofilinę lub aminofilinę.¹⁴
8. Stymulacja serca – zwiększenie częstości rytmu serca można uzyskać poprzez stymulację serca, jednak nie zawsze powoduje to wyrównanie niedociśnienia tętniczego, wtórnego do niewydolności serca.¹⁵
9. Leczenie skurczu ogólnego – w przypadku wystąpienia skurczu ogólnego można podać dożylnie, w powolnym wstrzyknięciu, diazepam (0,1-0,3 mg/kg mc.).¹⁶

Tabela objawów przedawkowania

Pacjenci szczególnie zagrożeni ciężkimi powikłaniami w przypadku przedawkowania propranololu to osoby w podeszłym wieku, chorzy ze współistniejącą chorobą niedokrwienną serca oraz pacjenci jednocześnie przyjmujący inne leki kardioaktywne, zwłaszcza antagonistów wapnia, digoksynę, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne lub neuroleptyki.¹⁷

Ze względu na potencjalnie śmiertelne powikłania przedawkowania propranololu, pacjenci z podejrzeniem przedawkowania powinni być natychmiast hospitalizowani i leczeni na oddziale intensywnej opieki medycznej, gdzie możliwe jest stałe monitorowanie parametrów życiowych i wdrożenie odpowiedniego leczenia.¹⁸