Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania leku

Przedkliniczne badania bezpieczeństwa stosowania klarytromycyny dostarczają obszernych danych na temat toksyczności ostrej i podostrej, wpływu na płodność, rozrodczość oraz potencjalnego działania mutagennego. Analiza tych danych pozwala na dokładną ocenę profilu bezpieczeństwa leku przed wprowadzeniem go do praktyki klinicznej.¹

Toksyczność ostra

W badaniach nad toksycznością ostrą przeprowadzonych na młodych zwierzętach wartość LD50 dla klarytromycyny w postaci zawiesiny wynosiła u 3-dniowych myszy samców 1290 mg/kg mc., a u samic 1230 mg/kg mc. W przypadku 3-dniowych szczurów wartości te wynosiły odpowiednio 1330 mg/kg mc. u samców i 1270 mg/kg mc. u samic. Warto zauważyć, że wartości te są niższe niż u zwierząt dorosłych, gdzie LD50 wynosi około 2700 mg/kg mc. u dorosłych myszy oraz około 3000 mg/kg mc. u dorosłych szczurów. Podobną tendencję obserwowano również w przypadku innych antybiotyków z grup penicylin, cefalosporyn i makrolidów.²

W badaniach na młodych myszach i szczurach zaobserwowano charakterystyczne objawy toksyczności, takie jak zmniejszenie masy ciała lub jej niewielkie przyrosty oraz osłabienie odruchu ssania i zmniejszenie aktywności ruchowej w ciągu pierwszych dni po podaniu leku. Badania sekcyjne wykazały ciemnoczerwone zabarwienie płuc u wszystkich myszy i u 25% badanych szczurów. U szczurów, którym podano klarytromycynę w zawiesinie w dawce ≥2197 mg/kg mc., stwierdzono obecność czerwonoczarnej substancji w jelitach, prawdopodobnie będącej następstwem krwawienia z jelit. Ustalono, że przyczyną śmierci zwierząt było wyniszczenie spowodowane zahamowaniem odruchu ssania i/lub krwawienie z jelit.³

Toksyczność podostra

W badaniu na 5-dniowych szczurach karmionych mlekiem matki, którym podawano klarytromycynę w postaci zawiesiny w dawkach 0, 15, 55 i 200 mg/kg mc./dobę przez okres dwóch tygodni, zaobserwowano istotne zmiany w grupie otrzymującej najwyższą dawkę (200 mg/kg mc./dobę). W tej grupie stwierdzono:

• Zmniejszenie przyrostu masy ciała
• Zmniejszenie średnich wartości stężenia hemoglobiny i wartości hematokrytu
• Zwiększenie średniej masy nerek
• Minimalne lub łagodne wieloogniskowe zwyrodnienie nabłonka wewnątrzwątrobowych przewodów żółciowych
• Zwiększoną częstość występowania zmian zapalnych w nerkach

Na podstawie powyższych wyników dawkę 55 mg/kg mc./dobę uznano za dawkę nietoksyczną.⁴

Toksyczność przewlekła

W 6-tygodniowych badaniach toksyczności przewlekłej na młodych szczurach, którym podawano doustnie klarytromycynę w zawiesinie w dawkach 0, 15, 50 i 150 mg/kg mc./dobę, nie odnotowano żadnych zgonów. Głównym objawem toksyczności u zwierząt otrzymujących najwyższą dawkę był nasilony ślinotok występujący 1-2 godziny po podaniu leku w ostatnich 3 tygodniach narażenia. W grupie otrzymującej 150 mg/kg mc./dobę zaobserwowano również:

• Niższą masę ciała w ciągu pierwszych trzech tygodni podawania
• Obniżony średni poziom białka w surowicy
• Zwiększoną średnią względną masę wątroby

Co istotne, nie wykryto żadnych mikroskopowych ani makroskopowych zmian histopatologicznych. Na podstawie uzyskanych wyników dawkę 150 mg/kg mc./dobę uznano za dawkę wywołującą pierwsze objawy toksyczności u szczurów, a dawkę 50 mg/kg mc./dobę określono jako nietoksyczną.⁵

Badania przeprowadzone na 3-tygodniowych psach rasy beagle, którym podawano doustnie klarytromycynę w dawkach 0, 30, 100 lub 300 mg/kg mc./dobę przez 4 tygodnie, nie wykazały zgonów ani zmian w stanie ogólnym zwierząt. Badania pośmiertne również nie ujawniły żadnych nieprawidłowości. Jednakże badanie histopatologiczne wykazało pewne zmiany w wątrobie u psów otrzymujących najwyższą dawkę (300 mg/kg mc./dobę):

• W mikroskopie świetlnym: gromadzenie się tłuszczu w hepatocytach w środkowej części zrazika i naciekanie komórek przestrzeni wrotnej
• W mikroskopie elektronowym: obecność kropli tłuszczu w hepatocytach

Na podstawie tych obserwacji dawkę powyżej 300 mg/kg mc./dobę uznano za toksyczną dla psów rasy beagle, a dawkę 100 mg/kg mc./dobę za nietoksyczną.⁶

Badania płodności, rozrodczości i teratogenności

Badania nad płodnością i rozrodczością przeprowadzone na samcach i samicach szczurów wykazały brak wpływu klarytromycyny w dawce 150-160 mg/kg mc./dobę na:

• Cykl rujowy
• Płodność
• Przebieg porodu
• Liczbę potomstwa i jego zdolność do życia

Nie stwierdzono działania teratogennego klarytromycyny w badaniach przeprowadzonych na różnych gatunkach zwierząt: szczurach szczepu Wistar (podanie doustne), szczurach szczepu Sprague-Dawley (podanie doustne i dożylne), białych królikach nowozelandzkich oraz małpach z rodziny makakowatych. Jedynie w dodatkowym badaniu na szczurach szczepu Sprague-Dawley, przeprowadzonym w podobnych warunkach, zaobserwowano niewielki (6%), statystycznie nieistotny wzrost występowania wrodzonych wad układu krążenia, który przypisano spontanicznej ekspresji zmienionych genów w badanej populacji.⁷

W dwóch badaniach przeprowadzonych na myszach zaobserwowano różny współczynnik częstości występowania rozszczepu podniebienia, wynoszący od 3% do 30%. Należy jednak podkreślić, że zastosowane w tych badaniach dawki przekraczały 70-krotnie maksymalne dawki dobowe stosowane u ludzi (500 mg 2 razy na dobę). Stwierdzone anomalie uznano za wynik działania toksycznego klarytromycyny na matkę i płód, a nie za efekt działania teratogennego.⁸

U małp, którym podawano klarytromycynę od 20. dnia ciąży w dawce około 10-krotnie większej od maksymalnej dobowej dawki stosowanej u ludzi (500 mg 2 razy na dobę), obserwowano wczesne poronienia. Efekt ten przypisano toksycznemu działaniu dużych dawek klarytromycyny na organizm matki. Dodatkowe badania na ciężarnych małpach, z zastosowaniem dawek 2,5-5-krotnie większych niż maksymalna dawka dobowa stosowana u ludzi, nie wykazały szczególnych zagrożeń dla płodu.⁹

W badaniu na myszach, którym podawano klarytromycynę w dawce 1 g/kg mc./dobę (dawka około 70-krotnie większa niż stosowana u ludzi), nie stwierdzono działania mutagennego. Z kolei długotrwałe narażenie szczurów samców na bardzo duże dawki klarytromycyny (do 500 mg/kg mc./dobę, czyli 35-krotnie więcej niż wynosi maksymalna dobowa dawka stosowana u ludzi) nie spowodowało czynnościowego zmniejszenia płodności.¹⁰

Mutagenność

Badania mutagenności przeprowadzone za pomocą testu Amesa nie wykazały potencjalnego działania mutagennego klarytromycyny w stężeniu wynoszącym 25 μg na płytkę Petriego lub mniejszym. Dopiero wyższe stężenie leku, wynoszące 50 μg, powodowało działanie toksyczne na wszystkie badane szczepy bakteryjne.¹¹