Właściwości farmakokinetyczne digoksyny

Digoksyna, substancja czynna produktu leczniczego Digoxin WZF (0,25 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań), wykazuje charakterystyczne właściwości farmakokinetyczne, które determinują jej działanie terapeutyczne i sposób dawkowania. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis farmakokinetyki tego leku z uwzględnieniem głównych procesów, jakim podlega w organizmie człowieka.¹

Wchłanianie i początek działania

Przy podaniu dożylnym, digoksyna wykazuje szybki początek działania farmakologicznego. Efekt terapeutyczny jest widoczny już po 5-30 minutach od podania dawki nasycającej, natomiast maksimum działania jest osiągane w czasie od 1 do 5 godzin.²

Dystrybucja w organizmie

Dystrybucja digoksyny charakteryzuje się dwufazową kinetyką. Początkowa dystrybucja z kompartmentu centralnego do obwodowego trwa zwykle od 6 do 8 godzin. W tym czasie mogą występować wahania stężenia leku w osoczu, uzależnione od stopnia eliminacji digoksyny z organizmu.³

Objętość dystrybucji digoksyny jest bardzo duża i wynosi około 510 litrów u zdrowych ochotników, co wskazuje na silne wiązanie leku przez tkanki organizmu.⁴

Digoksyna wykazuje szczególną zdolność do kumulacji w określonych tkankach organizmu:

• W sercu – gdzie stężenie osiąga wartości 30-krotnie wyższe niż we krwi obwodowej
• W wątrobie – wysokie stężenia związane z metabolizmem leku
• W nerkach – wysokie stężenia związane z wydalaniem leku
• W mięśniach szkieletowych – mimo niższego stężenia, stanowią istotny rezerwuar leku ze względu na ich dużą masę (około 40% całkowitej masy ciała)

⁵

Tylko niewielka część digoksyny krąży w osoczu, a z tej frakcji około 25% jest związane z białkami osocza.⁶

Metabolizm i eliminacja

Digoksyna jest wydalana z organizmu głównie przez nerki w postaci niezmienionej.⁷ Istotną rolę w procesie wydalania odgrywa glikoproteina P, będąca transporterem błonowym. Jako białko zlokalizowane w błonie zewnętrznej enterocytów, glikoproteina P może ograniczać wchłanianie digoksyny. W kanalikach nerkowych glikoproteina P stanowi ważny czynnik wpływający na wydalanie digoksyny przez nerki.⁸

Badania przeprowadzone u zdrowych ochotników po podaniu dożylnym digoksyny wykazały, że 60-75% dawki leku jest wydalane z moczem w ciągu 6 dni.⁹

Wykazano, że całkowity klirens digoksyny jest wprost proporcjonalnie związany z czynnością nerek, a procentowa utrata dobowa odzwierciedla klirens kreatyniny.¹⁰

W populacji osób zdrowych wartości klirensu digoksyny wynoszą:

• Całkowity klirens: 193±25 ml/min
• Klirens nerkowy: 152±24 ml/min

¹¹

Okres półtrwania digoksyny w fazie końcowej eliminacji u pacjentów z prawidłową czynnością nerek wynosi od 30 do 40 godzin.¹²

Ze względu na silne wiązanie digoksyny w tkankach poza krwią, nie jest możliwe skuteczne usunięcie leku z organizmu podczas krążenia pozaustrojowego. Podczas pięciogodzinnej hemodializy usuwane jest jedynie około 3% dawki digoksyny.¹³

Farmakokinetyka w grupach specjalnych

Dzieci i młodzież

Farmakokinetyka digoksyny w populacji pediatrycznej wykazuje istotne odrębności:

• W okresie noworodkowym klirens nerkowy digoksyny jest zmniejszony, co wymaga modyfikacji dawkowania
• Problem ten dotyczy szczególnie wcześniaków, gdyż klirens nerkowy odzwierciedla stopień dojrzałości nerek
• Wartości klirensu digoksyny zmieniają się z wiekiem dziecka:
  • W wieku 1 tygodnia: 32±7 ml/min/1,73 m² powierzchni ciała
  • W wieku 3 miesięcy: 65,6±30 ml/min/1,73 m² powierzchni ciała
• Poza okresem bezpośrednio po urodzeniu, dzieci generalnie wymagają proporcjonalnie większych dawek digoksyny niż dorośli (w przeliczeniu na masę i powierzchnię ciała)

¹⁴

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek okres półtrwania digoksyny w końcowej fazie eliminacji jest wydłużony. W skrajnych przypadkach, u pacjentów z bezmoczem, okres półtrwania może wynosić nawet około 100 godzin.¹⁵

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Zaburzenia czynności wątroby mają stosunkowo niewielki wpływ na klirens digoksyny, co wynika z dominującej roli nerek w eliminacji tego leku.¹⁶

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku często występują związane z wiekiem zaburzenia czynności nerek, które mogą prowadzić do obniżenia klirensu digoksyny w porównaniu z osobami młodszymi. Zgłaszana wartość klirensu digoksyny u osób starszych wynosi 53 ml/min/1,73 m².¹⁷

Różnice związane z płcią

Płeć pacjenta również wpływa na farmakokinetykę digoksyny. U kobiet klirens digoksyny jest o 12-14% mniejszy niż u mężczyzn, co może wymagać uwzględnienia przy ustalaniu schematu dawkowania leku.¹⁸