Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania leku

Badania przedkliniczne darunawiru przeprowadzono na różnych modelach zwierzęcych, zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z rytonawirem. Zebrane dane dostarczają istotnych informacji na temat profilu bezpieczeństwa substancji przed jej wprowadzeniem do badań klinicznych z udziałem ludzi.¹

Badania toksyczności po wielokrotnym podaniu

W badaniach toksyczności po wielokrotnym podaniu darunawiru zaobserwowano określone zmiany w narządach docelowych, przy czym nasilenie działań toksycznych było ograniczone. U gryzoni (myszy i szczury) jako główne narządy docelowe zidentyfikowano:²

• Układ krwiotwórczy – zmienne, ale ograniczone zmniejszenie parametrów czerwonych ciałek krwi
• Układ krzepnięcia – wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji
• Wątrobę – przerost hepatocytów, wakuolizacja, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych
• Gruczoł tarczowy – przerost pęcherzyków tarczycy

Skojarzenie darunawiru z rytonawirem u szczurów prowadziło do nieznacznego nasilenia wpływu na parametry krwinek czerwonych, wątroby i tarczycy w porównaniu z monoterapią darunawirem. Dodatkowo obserwowano zwiększenie częstości występowania włóknienia wysepek trzustkowych, które występowało wyłącznie u samców szczurów.³

Warto podkreślić, że u psów nie wykryto poważniejszych działań toksycznych ani nie zidentyfikowano narządów docelowych przy ekspozycji równej z ekspozycją kliniczną w zalecanych dawkach.⁴

Wpływ na rozród i rozwój

Przeprowadzone badania przedkliniczne oceniające wpływ darunawiru na funkcje rozrodcze wykazały następujące efekty:⁵

• Zmniejszenie liczby ciałek żółtych oraz implantacji zarodków u szczurów, ale tylko w przypadku działań toksycznych na organizm matki
• Brak wpływu na łączenie się w pary lub płodność podczas stosowania darunawiru w dawkach do 1 000 mg/kg/dobę przy poziomach ekspozycji poniżej (AUC 0,5-krotny) dawek zalecanych u ludzi

W badaniach oceniających potencjalne działanie teratogenne, darunawir nie wykazywał takiego efektu zarówno w monoterapii (u szczurów i królików), jak i w skojarzeniu z rytonawirem (u myszy). Ekspozycja na lek była niższa niż zalecana w praktyce klinicznej u ludzi.⁶

W ocenie rozwoju przed- i pourodzeniowego szczurów, darunawir (stosowany zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z rytonawirem) powodował:⁷

• Przejściowe zmniejszenie przyrostu masy ciała potomstwa przed zakończeniem ssania
• Nieznaczne opóźnienie momentu otwarcia oczu i uszu

Dodatkowo, w przypadku stosowania darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem obserwowano:⁸

• W 15. dniu karmienia u mniejszej liczby potomstwa występował odruch wzdrygnięcia na bodziec akustyczny
• Ograniczenie przeżywalności potomstwa w okresie laktacji

Efekty te mogą wynikać z ekspozycji potomstwa na substancję czynną przenikającą do mleka matki i/lub z działania toksycznego na organizm matki. Po zaprzestaniu karmienia mlekiem matki nie obserwowano dalszych zaburzeń podczas stosowania darunawiru zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z rytonawirem.⁹

Badania toksyczności u młodych zwierząt

Szczególnie istotne dane uzyskano w badaniach na młodych szczurach. U zwierząt otrzymujących darunawir do wieku 23-26 dni życia zaobserwowano:¹⁰

• Zwiększenie śmiertelności z drgawkami u niektórych zwierząt
• Znacząco wyższe stężenia leku w osoczu, wątrobie i mózgu pomiędzy 5. a 11. dniem życia w porównaniu do dorosłych szczurów po porównywalnych dawkach w mg/kg

Po 23. dniu życia stężenia były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów. Te zwiększone stężenia wynikały prawdopodobnie, przynajmniej częściowo, z niedojrzałości układu enzymatycznego biorącego udział w metabolizmie leków u młodych zwierząt.¹¹

W późniejszym okresie rozwoju postnatalnego nie stwierdzono wpływu na śmiertelność młodych szczurów przy podawaniu darunawiru w dawkach 1000 mg/kg (pojedyncza dawka) w 26. dniu życia ani 500 mg/kg (powtarzalne dawki) od 23. do 50. dnia życia. Stężenia i profil toksyczności były wówczas porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹²

Ze względu na niejednoznaczność danych opisujących stopień rozwoju bariery krew-mózg u człowieka oraz enzymów wątrobowych, darunawir w skojarzeniu z małą dawką rytonawiru nie powinien być stosowany u dzieci w wieku poniżej 3 lat.¹³

Badania potencjalnego działania rakotwórczego

Badania nad potencjalnym działaniem rakotwórczym darunawiru przeprowadzano podając lek myszom i szczurom przez okres do 104 tygodni drogą doustną. Stosowano następujące dawki:¹⁴

W wyniku badań zaobserwowano:¹⁵

• Zależne od dawki zwiększenie zapadalności na gruczolaka i raka wątrobowokomórkowego u samców i samic obydwu gatunków
• Występowanie gruczolaka pęcherzykowego tarczycy u samców szczurów

Ważne jest jednak, że podawanie darunawiru nie powodowało statystycznie istotnego zwiększenia występowalności jakichkolwiek innych nowotworów łagodnych lub złośliwych u myszy ani szczurów.¹⁶

Zaobserwowane nowotwory wątrobowokomórkowe i nowotwory tarczycy u gryzoni uważa się za zjawiska o niewielkim znaczeniu w przypadku ludzi. Mechanizm ich powstawania najprawdopodobniej wiąże się z indukcją enzymów mikrosomalnych wątroby oraz zwiększonym wydalaniem hormonu tarczycy, co jest czynnikiem predestynującym do rozwoju nowotworów tarczycy u szczurów, lecz nie u ludzi.¹⁷

Dla największych badanych dawek, ekspozycje ustrojowe na darunawir (w oparciu o wielkość pola powierzchni pod krzywą – AUC) wynosiły:¹⁸

• 0,4-0,7 razy u myszy
• 0,7-1 raz u szczurów

w porównaniu z ekspozycjami zaobserwowanymi u ludzi po zastosowaniu zalecanej dawki terapeutycznej.

Po długotrwałym podawaniu darunawiru przez 2 lata przy ekspozycji równej lub niższej od stosowanej u ludzi, zaobserwowano zmiany w nerkach – u myszy nerczycę, a u szczurów przewlekłą nefropatię postępującą.¹⁹

Badania potencjalnego działania mutagennego i genotoksycznego

Darunawir nie wykazywał działania mutagennego ani genotoksycznego w przeprowadzonej serii badań in vivo i in vitro, obejmujących:²⁰

• Odwracalną mutację bakterii (test Amesa)
• Aberracje chromosomowe ludzkich limfocytów
• Test mikrojądrowy in vivo u myszy