Specjalne ostrzeżenia
Ciprofloxacin Kabi 400 mg/200 ml roztwór do infuzji

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu Ciprofloxacin Kabi 400 mg/200 ml roztwór do infuzji

Ciprofloxacin Kabi należy stosować z zachowaniem szczególnej ostrożności u wybranych grup pacjentów, a w niektórych przypadkach jego użycie jest przeciwwskazane. Poniżej przedstawiono kluczowe informacje na temat bezpieczeństwa stosowania leku, które powinny być brane pod uwagę podczas kwalifikacji pacjenta do terapii.¹

Ogólne zasady bezpieczeństwa stosowania

Należy bezwzględnie unikać stosowania cyprofloksacyny u pacjentów, u których w przeszłości podczas stosowania chinolonów lub fluorochinolonów występowały ciężkie działania niepożądane. Leczenie tych pacjentów cyprofloksacyną można rozpocząć wyłącznie w przypadku braku alternatywnych metod terapeutycznych i po dokładnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka.²

Długotrwałe, zaburzające sprawność i potencjalnie nieodwracalne ciężkie działania niepożądane

U pacjentów otrzymujących chinolony i fluorochinolony, niezależnie od wieku i wcześniej istniejących czynników ryzyka, zgłaszano bardzo rzadko występowanie długotrwałych (utrzymujących się przez miesiące lub lata), zaburzających sprawność i potencjalnie nieodwracalnych ciężkich działań niepożądanych leku. Działania te mogą dotyczyć różnych, czasami licznych układów organizmu (mięśniowo-szkieletowego, nerwowego, psychicznego i narządów zmysłów). Po wystąpieniu pierwszych objawów jakiegokolwiek ciężkiego działania niepożądanego, należy niezwłocznie przerwać stosowanie cyprofloksacyny. Pacjentom należy zalecić kontakt z lekarzem prowadzącym w celu uzyskania porady.³

Pacjenci z miastenią

Cyprofloksacynę należy stosować ostrożnie u pacjentów z miastenią z powodu możliwości nasilenia się objawów choroby.⁴

Rozwarstwienie aorty, tętniak oraz niedomykalność zastawki serca

Badania epidemiologiczne wskazują, że stosowanie fluorochinolonów może zwiększać ryzyko wystąpienia tętniaka i rozwarstwienia aorty, zwłaszcza u osób starszych, a także niedomykalności zastawki aortalnej i mitralnej. U pacjentów przyjmujących fluorochinolony zgłaszano przypadki tętniaka i rozwarstwienia aorty, często powikłane pęknięciem (w tym przypadki śmiertelne), a także przypadki niedomykalności zastawek serca.⁵

Fluorochinolony należy stosować wyłącznie po dokładnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka oraz po rozważeniu innych opcji terapeutycznych u pacjentów z:

• dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku tętniaka
• wrodzoną chorobą zastawki serca
• wcześniej zdiagnozowanym tętniakiem aorty i/lub rozwarstwieniem aorty
• chorobą zastawki serca
• występowaniem innych czynników predysponujących lub stanów ryzyka, takich jak:
  • zaburzenia tkanki łącznej (np. zespół Marfana, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Turnera, choroba Behceta)
  • nadciśnienie tętnicze
  • reumatoidalne zapalenie stawów
  • zapalenie tętnic Takayasu lub olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic
  • rozpoznana miażdżyca
  • zespół Sjögrena
  • infekcyjne zapalenie wsierdzia

Ryzyko wystąpienia tętniaka i rozwarstwienia aorty oraz ich pęknięcia może być wyższe u pacjentów leczonych jednocześnie układowymi kortykosteroidami.⁶

Pacjentów należy pouczyć o konieczności natychmiastowego zgłoszenia się do lekarza w oddziale ratunkowym w przypadku nagłego bólu brzucha, pleców lub klatki piersiowej. Podobnie, konieczne jest niezwłoczne szukanie pomocy medycznej w przypadku ostrych duszności, pojawienia się kołatania serca lub obrzęku jamy brzusznej czy kończyn dolnych.⁷

Ograniczenia skuteczności przeciwbakteryjnej

Ciężkie zakażenia i zakażenia mieszane – Monoterapia cyprofloksacyną nie jest przeznaczona do leczenia ciężkich zakażeń ani zakażeń, które mogą być wywołane przez bakterie Gram-dodatnie i beztlenowe. W takich przypadkach cyprofloksacynę należy podawać w skojarzeniu z innymi odpowiednimi lekami przeciwbakteryjnymi.⁸

Zakażenia paciorkowcami – Cyprofloksacyna nie jest zalecana do leczenia zakażeń wywołanych przez paciorkowce, w tym Streptococcus pneumoniae, ze względu na niewystarczającą skuteczność.⁹

Zakażenia układu płciowego – Zapalenie jądra i najądrza oraz zapalenie narządów miednicy mniejszej może być wywołane przez oporny na fluorochinolony szczep Neisseria gonorrhoeae. W takich przypadkach empiryczne stosowanie cyprofloksacyny należy rozważać jedynie w połączeniu z innym lekiem przeciwbakteryjnym (np. cefalosporyną), chyba że pewne jest, iż zakażenie nie zostało wywołane przez oporne na cyprofloksacynę szczepy Neisseria gonorrhoeae. Jeśli po 3 dniach leczenia nie zaobserwuje się klinicznej poprawy, należy rozważyć inne sposoby leczenia.¹⁰

Zakażenia dróg moczowych – Oporność Escherichia coli – najczęstszego patogenu zakażeń układu moczowego – na fluorochinolony wykazuje zmienność w różnych regionach Unii Europejskiej. Zaleca się uwzględnienie lokalnego profilu oporności przy przepisywaniu leku.¹¹

Zakażenia jamy brzusznej – Dane dotyczące skuteczności cyprofloksacyny w leczeniu zakażeń pooperacyjnych jamy brzusznej są ograniczone.¹²

Biegunka podróżnych – Wybierając cyprofloksacynę należy wziąć pod uwagę informacje dotyczące oporności na cyprofloksacynę drobnoustrojów występujących w odwiedzanych krajach.¹³

Zakażenia kości i stawów – Cyprofloksacynę w leczeniu skojarzonym z innymi lekami przeciwbakteryjnymi należy stosować zgodnie z wynikami badań mikrobiologicznych.¹⁴

Płucna postać wąglika – Stosowanie u ludzi opiera się na danych dotyczących wrażliwości in vitro oraz badaniach na zwierzętach, z ograniczonymi danymi z badań z udziałem ludzi. Podczas leczenia tych zakażeń lekarze powinni kierować się narodowymi i/lub międzynarodowymi zaleceniami dotyczącymi leczenia wąglika.¹⁵

Zaburzenia widzenia

Jeśli u pacjenta wystąpią zaburzenia widzenia lub jakiekolwiek zmiany dotyczące oczu, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem okulistą.¹⁶

Dzieci i młodzież

Cyprofloksacynę u dzieci i młodzieży należy stosować zgodnie z dostępnymi oficjalnymi wytycznymi. Leczenie powinni zalecać wyłącznie lekarze, którzy mają doświadczenie w leczeniu mukowiscydozy i/lub ciężkich zakażeń u dzieci i młodzieży.¹⁷

Udowodniono, że cyprofloksacyna powoduje artropatię obciążonych stawów u niedojrzałych zwierząt. Dane z badań klinicznych u dzieci i młodzieży wskazały na zwiększoną częstość występowania artropatii przypuszczalnie związanej ze stosowaniem produktu leczniczego. Leczenie można rozpocząć wyłącznie po dokładnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka, ze względu na możliwe działania niepożądane dotyczące stawów i/lub otaczających tkanek.¹⁸

Zastosowanie cyprofloksacyny u dzieci i młodzieży jest wskazane w określonych przypadkach:

• Zakażenia płucno-oskrzelowe w przebiegu mukowiscydozy – Badania kliniczne obejmowały pacjentów w wieku 5-17 lat. Doświadczenie w leczeniu dzieci w wieku 1-5 lat jest ograniczone.¹⁹
• Powikłane zakażenia układu moczowego oraz odmiedniczkowe zapalenie nerek – Należy rozważyć leczenie cyprofloksacyną tylko gdy inne metody leczenia nie mogą być zastosowane, a decyzje należy oprzeć na wynikach dokumentacji mikrobiologicznej. Badania kliniczne obejmowały dzieci i młodzież w wieku 1-17 lat.²⁰
• Inne specyficzne ciężkie zakażenia – Cyprofloksacynę stosuje się zgodnie z oficjalnymi wytycznymi, gdy nie można zastosować innego leczenia lub w przypadku niepowodzenia leczenia konwencjonalnego, i gdy dokumentacja mikrobiologiczna uzasadnia jej użycie. Doświadczenie kliniczne w takich przypadkach jest ograniczone, dlatego zalecana jest ostrożność.²¹

Nadwrażliwość

Po podaniu pojedynczej dawki mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości i reakcje alergiczne, w tym anafilaksja i reakcje anafilaktoidalne, stanowiące zagrożenie życia. W przypadku wystąpienia takich reakcji należy przerwać stosowanie cyprofloksacyny i rozpocząć odpowiednie leczenie.²²

Zapalenie ścięgien i zerwanie ścięgien

Cyprofloksacyny nie należy stosować u pacjentów z chorobami ścięgien związanymi z wcześniejszym leczeniem chinolonami. W wyjątkowych przypadkach, po mikrobiologicznym potwierdzeniu czynnika wywołującego i ocenie stosunku korzyści do ryzyka, można rozważyć zastosowanie leku przy ciężkich zakażeniach, gdy standardowe leczenie było nieskuteczne.²³

Zapalenie i zerwanie ścięgna (zwłaszcza ścięgna Achillesa), czasami obustronne, może wystąpić już w ciągu 48 godzin po rozpoczęciu leczenia, a nawet do kilku miesięcy po jego zakończeniu. Ryzyko to jest podwyższone u:

• pacjentów w podeszłym wieku
• pacjentów z zaburzeniami czynności nerek
• pacjentów po przeszczepie narządu miąższowego
• pacjentów jednocześnie leczonych kortykosteroidami

Z tego powodu należy unikać jednoczesnego stosowania kortykosteroidów. Po wystąpieniu pierwszych objawów zapalenia ścięgna (bolesny obrzęk, stan zapalny) należy przerwać leczenie cyprofloksacyną i rozważyć alternatywne metody terapii. Należy odpowiednio leczyć chorą kończynę (np. przez unieruchomienie). Jeśli wystąpią objawy tendinopatii, nie należy stosować kortykosteroidów.²⁴

Wrażliwość na światło

Wykazano, że cyprofloksacyna wywołuje reakcje fotowrażliwości. Pacjentom przyjmującym lek należy zalecić unikanie bezpośredniego narażenia na intensywne światło słoneczne lub promieniowanie UV podczas terapii.²⁵

Działania niepożądane ze strony ośrodkowego układu nerwowego

Chinolony, w tym cyprofloksacyna, mogą wywoływać drgawki lub obniżać próg drgawkowy. Odnotowano również przypadki wystąpienia stanu padaczkowego. Cyprofloksacynę należy stosować ostrożnie u pacjentów z zaburzeniami OUN, mogącymi predysponować do wystąpienia drgawek. W przypadku ich wystąpienia, należy odstawić lek.²⁶

Nawet po pierwszym podaniu cyprofloksacyny mogą wystąpić reakcje psychotyczne. Rzadko depresja lub psychoza mogą rozwinąć się w kierunku myśli lub zachowań samobójczych. W takich sytuacjach należy niezwłocznie przerwać stosowanie leku.²⁷

U pacjentów otrzymujących chinolony i fluorochinolony zgłaszano przypadki polineuropatii czuciowej lub czuciowo-ruchowej, powodującej parestezje, niedoczulicę, zaburzenia czucia lub osłabienie. Pacjentom leczonym cyprofloksacyną należy doradzić, aby przed kontynuacją leczenia poinformowali lekarza, jeżeli pojawią się u nich objawy neuropatii, takie jak: ból, pieczenie, mrowienie, zdrętwienie lub osłabienie, aby zapobiec rozwojowi potencjalnie nieodwracalnej choroby.²⁸

Zaburzenia serca

Należy zachować ostrożność podczas stosowania fluorochinolonów, w tym cyprofloksacyny, u pacjentów z czynnikami ryzyka wydłużenia odstępu QT, takimi jak:

• wrodzony zespół wydłużonego odstępu QT
• jednoczesne stosowanie produktów leczniczych wydłużających odstęp QT (np. leki przeciwarytmiczne klasy IA i III, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, makrolidy, leki przeciwpsychotyczne)
• niewyrównane zaburzenia elektrolitowe (np. hipokaliemia, hipomagnezemia)
• choroby serca (np. niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, bradykardia)

Pacjenci w podeszłym wieku oraz kobiety mogą być bardziej wrażliwi na produkty lecznicze wydłużające odstęp QT. Dlatego u tych grup pacjentów należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania fluorochinolonów, w tym cyprofloksacyny.²⁹

Dysglikemia

Podczas stosowania chinolonów opisywano zaburzenia stężenia glukozy we krwi, zarówno hipoglikemię, jak i hiperglikemię. Przypadki te występowały zwykle u chorych na cukrzycę przyjmujących jednocześnie doustne leki hipoglikemizujące (np. glibenklamid) lub insulinę. Opisywano również przypadki śpiączki hipoglikemicznej. U chorych na cukrzycę zaleca się staranne monitorowanie stężenia glukozy we krwi.³⁰

Układ pokarmowy

Wystąpienie ciężkiej i uporczywej biegunki w trakcie lub po zakończeniu leczenia (nawet kilka tygodni po zakończeniu terapii) może wskazywać na związane ze stosowaniem antybiotyków zapalenie okrężnicy (rzekomobłoniaste zapalenie jelit), mogące zagrażać życiu. W takich przypadkach należy natychmiast przerwać stosowanie cyprofloksacyny i rozpocząć odpowiednie leczenie. Przeciwwskazane są wówczas produkty lecznicze hamujące perystaltykę jelit.³¹

Nerki i układ moczowy

W związku ze stosowaniem cyprofloksacyny stwierdzano występowanie kryształów w moczu. Pacjentów stosujących lek należy dobrze nawodnić i unikać nadmiernej zasadowości moczu.³²

Ponieważ cyprofloksacyna jest w znacznym stopniu wydalana w postaci niezmienionej przez nerki, u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek konieczne jest dostosowanie dawki, aby uniknąć nasilenia działań niepożądanych wskutek kumulacji leku.³³

Wątroba i drogi żółciowe

W związku ze stosowaniem cyprofloksacyny występowały przypadki martwicy wątroby i zagrażającej życiu niewydolności wątroby. Jeśli wystąpią jakiekolwiek objawy choroby wątroby (np. brak łaknienia, żółtaczka, ciemna barwa moczu, świąd lub tkliwość brzucha), leczenie należy przerwać.³⁴

Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej

U pacjentów z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej podczas leczenia cyprofloksacyną występowały reakcje hemolityczne. Należy unikać stosowania cyprofloksacyny u tych pacjentów, chyba że uzna się, że potencjalna korzyść przeważa nad możliwym ryzykiem. W takim przypadku należy obserwować pacjenta pod kątem wystąpienia objawów hemolizy.³⁵

Oporność

W trakcie lub po zakończeniu leczenia cyprofloksacyną może być wyizolowany szczep bakteryjny oporny na cyprofloksacynę, mogący nie powodować objawów nadkażenia. Ryzyko wyselekcjonowania opornych szczepów bakteryjnych może być większe w wyniku długotrwałego leczenia, leczenia zakażeń szpitalnych i/lub zakażeń wywołanych przez gatunki Staphylococcus i Pseudomonas.³⁶

Cytochrom P450

Cyprofloksacyna hamuje CYP1A2, co może prowadzić do zwiększenia stężenia w osoczu równocześnie stosowanych substancji metabolizowanych przez ten enzym (np. teofilina, klozapina, olanzapina, ropinirol, tyzanidyna, duloksetyna, agomelatyna). Z tego powodu należy uważnie obserwować pacjentów stosujących te substancje jednocześnie z cyprofloksacyną pod kątem objawów klinicznych przedawkowania. Może być konieczne oznaczenie stężenia tych leków (np. teofiliny) w osoczu. Jednoczesne stosowanie cyprofloksacyny i tyzanidyny jest przeciwwskazane.³⁷

Metotreksat

Nie zaleca się podawania cyprofloksacyny jednocześnie z metotreksatem.³⁸

Interakcje z badaniami

Aktywność cyprofloksacyny przeciw Mycobacterium tuberculosis in vitro może powodować fałszywie ujemne wyniki testów bakteriologicznych w próbach pobranych od pacjentów aktualnie leczonych tym lekiem.³⁹

Reakcja w miejscu wstrzyknięcia

Odnotowano przypadki reakcji w miejscu wstrzyknięcia podczas dożylnego podawania cyprofloksacyny. Są one częstsze, jeżeli czas infuzji wynosi 30 minut lub krócej. Mogą się objawiać jako miejscowe reakcje skórne, ustępujące wkrótce po zakończeniu infuzji. Kolejne podania dożylne nie są przeciwwskazane, o ile reakcje nie nawracają ani nie nasilają się.⁴⁰

Obciążenie sodem

Produkt leczniczy zawiera 347 mg sodu na 100 ml, co odpowiada 17% zalecanej przez WHO maksymalnej 2 g dobowej dawki sodu u osób dorosłych. Należy wziąć to pod uwagę u pacjentów na diecie z kontrolowaną zawartością sodu.⁴¹