Leki w grupie
„leki przeczyszczające”

Leki przeczyszczające (inaczej laksacyjne) to grupa preparatów stosowanych w leczeniu zaparć oraz w celu oczyszczenia przewodu pokarmowego przed badaniami diagnostycznymi lub zabiegami chirurgicznymi. Działają poprzez przyspieszenie przesuwania się treści pokarmowej przez jelita, zmiękczenie stolca, zwiększenie jego objętości lub pobudzenie perystaltyki jelit, co prowadzi do ułatwienia defekacji.

Leki przeczyszczające można podzielić na kilka podgrup w zależności od mechanizmu działania. Leki osmotyczne (np. makrogol, laktuloza, siarczan magnezu) zwiększają zawartość wody w świetle jelita, zatrzymując ją poprzez działanie osmotyczne. Leki drażniące (np. bisakodyl, senes, aloes) pobudzają perystaltykę jelit poprzez bezpośrednie działanie na zakończenia nerwowe w ścianie jelita. Leki pęczniejące (np. metyloceluloza, plantago ovata) zwiększają objętość masy kałowej poprzez wchłanianie wody. Leki zmiękczające stolec (np. dokusan sodu) działają jak detergenty, ułatwiając mieszanie się wody z masami kałowymi.

Do najważniejszych leków przeczyszczających dostępnych w Polsce należą: makrogol (Forlax, Fortrans, Dicopeg), laktuloza (Duphalac, Lactulosum, Normalac), bisakodyl (Dulcobis, Bisacodyl), glicerol (Gliceryna), senes (Xenna, Regulax, Senefol), metyloceluloza (Metacel), dokuzan sodu (Doculax), czy olej rycynowy (Oleum Ricini). Przy przygotowaniu do kolonoskopii często stosuje się preparaty zawierające makrogol z elektrolitami (Fortrans, Olopeg, Moviprep).

Największą zaletą leków przeczyszczających jest ich skuteczność w szybkim usuwaniu zaparć, co przynosi ulgę pacjentom i zapobiega powikłaniom długotrwałych zaparć. Preparaty te są też niezbędne w przygotowaniu do badań endoskopowych przewodu pokarmowego, zabiegów chirurgicznych oraz w przypadkach zatruć, gdy konieczne jest szybkie usunięcie toksyn z przewodu pokarmowego.

Należy jednak pamiętać o zagrożeniach związanych z tymi lekami. Długotrwałe stosowanie leków przeczyszczających, zwłaszcza drażniących, może prowadzić do uzależnienia i zaburzenia naturalnych mechanizmów defekacji. Mogą one powodować zaburzenia elektrolitowe (szczególnie utratę potasu), odwodnienie, bóle brzucha i biegunki. Niektóre z nich są przeciwwskazane przy niedrożności jelit, zapaleniu wyrostka robaczkowego, krwawieniach z przewodu pokarmowego czy chorobie Leśniowskiego-Crohna. Leki osmotyczne mogą powodować wzdęcia i dyskomfort brzuszny, a drażniące – skurcze jelit.

Ze względu na mechanizm działania, leki przeczyszczające dzielimy na:
1) Osmotyczne (laktuloza, makrogol, sole magnezu) – zwiększają zawartość wody w jelicie
2) Drażniące/kontaktowe (bisakodyl, senes, aloes) – stymulują perystaltykę poprzez drażnienie ściany jelita
3) Pęczniejące (błonnik, metyloceluloza, psyllium) – zwiększają objętość stolca
4) Zmiękczające (dokuzan sodu, płynna parafina) – ułatwiają mieszanie wody ze stolcem
5) Wlewki doodbytnicze (roztwory fosforanów, glicerol) – działają miejscowo, zmiękczając stolec i stymulując perystaltykę.

Lista leków w tej grupie

  1. 17.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl