Leki w grupie
„zioła lecznicze”

Zioła lecznicze to rośliny lub ich części (liście, kwiaty, owoce, korzenie), które zawierają substancje biologicznie czynne o działaniu terapeutycznym. Stosowane są w fitoterapii, jednej z najstarszych metod leczniczych, która obecnie przeżywa renesans jako uzupełnienie medycyny konwencjonalnej. Działanie ziół opiera się na aktywności związków chemicznych takich jak alkaloidy, glikozydy, flawonoidy, garbniki, olejki eteryczne czy witaminy, które wpływają na różne układy organizmu.

Zioła lecznicze można podzielić na kilka podstawowych grup w zależności od ich działania: przeciwzapalne (np. rumianek, szałwia), uspokajające (melisa, waleriana), moczopędne (pokrzywa, brzoza), żółciopędne (karczoch, ostropest), wykrztuśne (tymianek, lipa), przeciwbakteryjne (czosnek, tymianek), przeciwwirusowe (jeżówka purpurowa) oraz wspomagające trawienie (mięta, kminek).

Do najpopularniejszych ziół leczniczych stosowanych w Polsce należą: rumianek pospolity (Matricaria chamomilla), pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica), dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum), szałwia lekarska (Salvia officinalis), melisa lekarska (Melissa officinalis), mięta pieprzowa (Mentha piperita), kozłek lekarski (Valeriana officinalis), jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea) oraz ostropest plamisty (Silybum marianum).

Na polskim rynku dostępne są preparaty ziołowe w formie herbatek (np. Herbapol, Bifix, Biovital), nalewek (Amara, Herbarium), tabletek (Labofarm, Herbapol, Phytopharm) oraz maści i kremów (Sylveco, Farmina). Popularne są również mieszanki ziołowe o określonym działaniu, jak Nervosol (uspokajający), Cholagoga (żółciopędny) czy Pectorosan (wykrztuśny).

Największą zaletą stosowania ziół leczniczych jest ich stosunkowo niski potencjał wywoływania działań niepożądanych w porównaniu z lekami syntetycznymi. Stosowane odpowiedzialnie, zioła mogą stanowić skuteczną terapię w lżejszych dolegliwościach lub uzupełnienie leczenia konwencjonalnego. Wiele z nich wykazuje działanie plejotropowe (wielokierunkowe), a koszt terapii ziołowej jest zazwyczaj niższy niż farmakoterapii konwencjonalnej.

Należy jednak pamiętać o potencjalnych niebezpieczeństwach związanych ze stosowaniem ziół. Nie wszystkie preparaty ziołowe są standaryzowane, co może prowadzić do różnic w zawartości substancji czynnych. Zioła mogą wchodzić w interakcje z lekami (np. dziurawiec z doustnymi środkami antykoncepcyjnymi czy lekami przeciwzakrzepowymi), mogą być przeciwwskazane w niektórych schorzeniach (np. lukrecja przy nadciśnieniu) oraz w ciąży i okresie karmienia. Niektóre zioła mogą również wykazywać działanie hepatotoksyczne (np. miłorząb japoński) lub nefrotoksyczne (niektóre zioła zawierające kwasy arystolochowe).

Współczesna fitoterapia dzieli zioła na kilka kategorii stosownie do ich statusu prawnego: leki roślinne (z pełną dokumentacją skuteczności i bezpieczeństwa), tradycyjne leki roślinne (oparte na długotrwałym stosowaniu), suplementy diety pochodzenia roślinnego (niemające statusu leku) oraz żywność funkcjonalna zawierająca składniki roślinne o działaniu prozdrowotnym.