Leki w grupie
„leki przeczyszczające”
Leki przeczyszczające (inaczej laksacyjne) to grupa preparatów stosowanych w leczeniu zaparć oraz w celu oczyszczenia przewodu pokarmowego przed badaniami diagnostycznymi lub zabiegami chirurgicznymi. Działają poprzez przyspieszenie przesuwania się treści pokarmowej przez jelita, zmiękczenie stolca, zwiększenie jego objętości lub pobudzenie perystaltyki jelit, co prowadzi do ułatwienia defekacji.
Leki przeczyszczające można podzielić na kilka podgrup w zależności od mechanizmu działania. Leki osmotyczne (np. makrogol, laktuloza, siarczan magnezu) zwiększają zawartość wody w świetle jelita, zatrzymując ją poprzez działanie osmotyczne. Leki drażniące (np. bisakodyl, senes, aloes) pobudzają perystaltykę jelit poprzez bezpośrednie działanie na zakończenia nerwowe w ścianie jelita. Leki pęczniejące (np. metyloceluloza, plantago ovata) zwiększają objętość masy kałowej poprzez wchłanianie wody. Leki zmiękczające stolec (np. dokusan sodu) działają jak detergenty, ułatwiając mieszanie się wody z masami kałowymi.
Do najważniejszych leków przeczyszczających dostępnych w Polsce należą: makrogol (Forlax, Fortrans, Dicopeg), laktuloza (Duphalac, Lactulosum, Normalac), bisakodyl (Dulcobis, Bisacodyl), glicerol (Gliceryna), senes (Xenna, Regulax, Senefol), metyloceluloza (Metacel), dokuzan sodu (Doculax), czy olej rycynowy (Oleum Ricini). Przy przygotowaniu do kolonoskopii często stosuje się preparaty zawierające makrogol z elektrolitami (Fortrans, Olopeg, Moviprep).
Największą zaletą leków przeczyszczających jest ich skuteczność w szybkim usuwaniu zaparć, co przynosi ulgę pacjentom i zapobiega powikłaniom długotrwałych zaparć. Preparaty te są też niezbędne w przygotowaniu do badań endoskopowych przewodu pokarmowego, zabiegów chirurgicznych oraz w przypadkach zatruć, gdy konieczne jest szybkie usunięcie toksyn z przewodu pokarmowego.
Należy jednak pamiętać o zagrożeniach związanych z tymi lekami. Długotrwałe stosowanie leków przeczyszczających, zwłaszcza drażniących, może prowadzić do uzależnienia i zaburzenia naturalnych mechanizmów defekacji. Mogą one powodować zaburzenia elektrolitowe (szczególnie utratę potasu), odwodnienie, bóle brzucha i biegunki. Niektóre z nich są przeciwwskazane przy niedrożności jelit, zapaleniu wyrostka robaczkowego, krwawieniach z przewodu pokarmowego czy chorobie Leśniowskiego-Crohna. Leki osmotyczne mogą powodować wzdęcia i dyskomfort brzuszny, a drażniące – skurcze jelit.
Ze względu na mechanizm działania, leki przeczyszczające dzielimy na:
1) Osmotyczne (laktuloza, makrogol, sole magnezu) – zwiększają zawartość wody w jelicie
2) Drażniące/kontaktowe (bisakodyl, senes, aloes) – stymulują perystaltykę poprzez drażnienie ściany jelita
3) Pęczniejące (błonnik, metyloceluloza, psyllium) – zwiększają objętość stolca
4) Zmiękczające (dokuzan sodu, płynna parafina) – ułatwiają mieszanie wody ze stolcem
5) Wlewki doodbytnicze (roztwory fosforanów, glicerol) – działają miejscowo, zmiękczając stolec i stymulując perystaltykę.
Lista leków w tej grupie
-
AuroGo – Proszek do sporządzania roztworu doustnego – 13,7 g
Produkt leczniczy zawiera makrogol 3350 oraz elektrolity: wodorowęglan sodu, chlorek sodu i chlorek potasu. Jest dostępny w postaci proszku do sporządzania roztworu doustnego. Stosuje się go w leczeniu przewlekłych zaparć oraz w przypadku zaklinowania stolca, które utrudnia wypróżnianie. Preparat pomaga zmiękczyć masę kałową i ułatwia jej usunięcie.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Senes fix – Zioła do zaparzania – 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu sennozyd B/g
Produkt leczniczy roślinny zawierający 1 g listków senesu, co odpowiada 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B. Jest to zioła do zaparzania w saszetkach, pozyskiwane z gatunków Cassia senna L. Stosowany jest krótkotrwale w przypadku sporadycznych zaparć. Dzięki swojemu składowi działa przeczyszczająco, ułatwiając wypróżnianie.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Bisacodyl VP – Tabletki dojelitowe – 5 mg
Produkt leczniczy zawiera 5 mg bisakodylu w postaci tabletki dojelitowej, która zawiera również laktozę jednowodną i czerwień koszenilową. Stosowany jest w leczeniu różnych rodzajów zaparć, w tym nawykowych i przewlekłych, również u osób starszych oraz pacjentów obłożnie chorych. Pomaga także w opróżnianiu jelit przed badaniami diagnostycznymi i zabiegami chirurgicznymi. Jest szczególnie przydatny po zmianie diety oraz w okresie pooperacyjnym.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Radirex – Tabletki – 11,3-13,9 mg związków antranoidowych w przeliczeniu na reinę
Produkt zawiera korzeń rzewienia (Rheum palmatum L. i/lub Rheum officinale Baillon) będący źródłem pochodnych hydroksyantracenowych. Substancja ta odpowiada za właściwości przeczyszczające leku. Preparat jest dostępny w postaci tabletek. Stosuje się go tradycyjnie w celu łagodzenia zaparć.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynnaKategoria leku -
Lactulosum Orifarm – Syrop – 2,5 g/5 ml
Jest to syrop zawierający 2,5 g laktulozy na 5 ml, z dodatkiem substancji pomocniczych takich jak etanol, d-limonen, linalol, sorbitol, galaktoza, laktoza, fruktoza oraz siarczyny. Preparat ma smak pomarańczowy i jest stosowany głównie w leczeniu przewlekłych zaparć. Ponadto wskazany jest w encefalopatii w przebiegu niewydolności wątroby, m.in. w stanach przedśpiączkowych oraz śpiączce wątrobowej u dorosłych. Można go stosować w celu poprawy funkcjonowania jelit i wspomagania detoksykacji organizmu w chorobach wątroby.
Wskazania do stosowaniaSubstancja czynna