środki wiążące fosforany

Środki wiążące fosforany to grupa leków stosowanych głównie w terapii hiperfosfatemii u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek (PChN). Ich głównym zadaniem jest wiązanie fosforanów w przewodzie pokarmowym, co zapobiega ich wchłanianiu do krwiobiegu i zmniejsza stężenie fosforu w surowicy.

W praktyce klinicznej stosuje się kilka grup środków wiążących fosforany: preparaty zawierające wapń (węglan wapnia, octan wapnia), związki zawierające glin (obecnie rzadziej stosowane ze względu na toksyczność), sewelamer, węglan lantanu oraz związki zawierające żelazo (cytryniany żelaza, kompleks sacharozy z tlenkiem żelaza). Wybór konkretnego preparatu zależy od stężenia wapnia w surowicy, stopnia zaawansowania PChN oraz współistniejących chorób.

Leczenie środkami wiążącymi fosforany jest istotnym elementem zapobiegania powikłaniom związanym z zaburzeniami gospodarki wapniowo-fosforanowej w PChN, w tym wtórnej nadczynności przytarczyc i kalcyfikacji naczyń. Preparaty te należy przyjmować podczas posiłków, aby skutecznie wiązały fosforany zawarte w spożywanych pokarmach. Terapia wymaga regularnego monitorowania stężenia fosforanów, wapnia i parathormonu w surowicy.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – balance 1,5% z 1,5% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l 1,5% glukozy + 1,75 mmol/l wapnia

Lek balance to roztwór hipertoniczny do dializy otrzewnowej, zawierający elektrolity buforowane mleczanem oraz glukozę w stężeniach 1,5%, 2,3% i 4,25%, z dwoma wariantami stężenia wapnia: 1,25 mmol/l oraz 1,75 mmol/l. Preparat jest stosowany w ciągłej ambulatoryjnej dializie otrzewnowej (CADO) u pacjentów z krańcową niewydolnością nerek, umożliwiając efektywną wymianę substancji rozpuszczonych (mocznik, kreatynina, fosforany, kwas moczowy) oraz nadmiaru wody przez błonę otrzewnową. Roztwory charakteryzują się pH około 7,0 oraz osmolarnością od 356 do 511 mOsm/l, zależnie od stężenia glukozy i wapnia, co pozwala na precyzyjne dostosowanie ultrafiltracji do potrzeb pacjenta, zwłaszcza w kontekście kontroli bilansu płynów i zapobiegania hiperkalcemii.
błona otrzewnowa, CADO, ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa, dializa otrzewnowa, dyfuzja, filtracja kłębuszkowa, fosforany nieorganiczne, hiperkalcemia, katabolizm puryn, konwekcja, krańcowa niewydolność nerek, kreatynina, kwas moczowy, kwasica metaboliczna, leczenie nerkozastępcze, metabolizm kostny, mocznica, mocznik, równowaga kwasowo-zasadowa, schyłkowa niewydolność nerek, środki wiążące fosforany, suplementacja witaminy D, ultrafiltracja, worek dwukomorowy
Leksykon leków
Działania niepożądane – balance 1,5% z 1,5% glukozą i wapniem 1,25 mmol/l 1,5% glukozy + 1,25 mmol/l wapnia

Roztwór do dializy otrzewnowej Balance o stężeniach glukozy 1,5%, 2,3% i 4,25% oraz zawartości wapnia 1,25/1,75 mmol/l charakteryzuje się składem elektrolitów zbliżonym do fizjologicznego, obojętnym odczynem i pH zbliżonym do naturalnego. Stosowanie tego roztworu wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, które można podzielić na te wynikające z techniki dializy oraz bezpośrednio wywołane przez roztwór. Do najczęstszych zaburzeń metabolicznych należą hiperglikemia, hiperlipidemia oraz zwiększenie masy ciała, wszystkie o częstości występowania „często”. Wśród zaburzeń elektrolitowych bardzo często występuje hipokaliemia, a często hiperkalcemia, szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu preparatów wapnia. Działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego (tachykardia, niedociśnienie, nadciśnienie) oraz oddechowego (duszność) występują niezbyt często. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do wtórnej nadczynności przytarczyc z zaburzeniami metabolizmu kostnego (częstość nieznana).
ciśnienie wewnątrzbrzuszne, dializa otrzewnowa, duszność, gospodarka lipidowa, hiperglikemia, hiperkalcemia, hiperlipidemia, hipokalcemia, hipokaliemia, kanał cewnika, metabolizm kostny, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie tętnicze, odwodnienie, otorbiające stwardnienie otrzewnej, przepuklina, przewodnienie, roztwór do dializy otrzewnowej, sepsa, środki wiążące fosforany, stężenie glukozy we krwi, surowica krwi, tachykardia, wtórna nadczynność przytarczyc, zaburzenia równowagi płynów, zapalenie otrzewnej
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – balance 2,3% z 2,3% glukozą i wapniem 1,25 mmol/l 2,3 % glukozy + 1,25 mmol/l wapnia

Roztwór balance jest roztworem elektrolitów buforowanym mleczanem, zawierającym glukozę w stężeniach 1,5%, 2,3% lub 4,25%, przeznaczonym do ciągłej ambulatoryjnej dializy otrzewnowej (CADO) u pacjentów z krańcową niewydolnością nerek. Zawartość elektrolitów, w tym wapnia (1,25 lub 1,75 mmol/l), sodu (134 mmol/l), magnezu (0,5 mmol/l), chlorków (100,5-101,5 mmol/l) oraz mleczanu (35 mmol/l), jest dostosowana do potrzeb pacjentów mocznicowych, umożliwiając efektywną wymianę substancji i płynów przez błonę otrzewnową. Stężenie wapnia 1,25 mmol/l jest rekomendowane w celu zmniejszenia ryzyka hiperkalcemii podczas terapii środkami wiążącymi fosforany i suplementacji witaminą D. Roztwór ma fizjologiczne pH około 7,0, co poprawia biokompatybilność i zmniejsza ryzyko podrażnień otrzewnej.
błona otrzewnowa, CADO, ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa, dyfuzja, fosforany nieorganiczne, hiperfosfatemia, hiperkalcemia, konwekcja, krańcowa niewydolność nerek, kreatynina, kwas moczowy, kwasica metaboliczna, leczenie nerkozastępcze, mocznica, mocznik, równowaga kwasowo-zasadowa, roztwór dializacyjny, schyłkowa niewydolność nerek, środki wiążące fosforany, suplementacja witaminy D, ultrafiltracja, wodorowęglan
Leksykon substancji czynnych
Sodu (S)-mleczanu roztwór – Właściwości farmakodynamiczne

Roztwór sodu (S)-mleczanu stanowi kluczowy składnik roztworów dializacyjnych linii balance stosowanych w ciągłej ambulatoryjnej dializie otrzewnowej (CADO) u pacjentów z krańcową niewydolnością nerek. Stężenie sodu (S)-mleczanu w gotowym do użycia roztworze wynosi 7,85 g/l (odpowiadające 3,925 g czystego sodu (S)-mleczanu), a pH roztworu utrzymuje się na poziomie około 7,0, co minimalizuje podrażnienia otrzewnej. Mleczan zawarty w roztworze jest metabolizowany do wodorowęglanu, co umożliwia skuteczne wyrównanie kwasicy metabolicznej, powszechnej u pacjentów dializowanych. Roztwory balance zawierają także glukozę w stężeniach 1,5%, 2,3% lub 4,25% oraz wapń w stężeniach 1,25 lub 1,75 mmol/l, co pozwala na kontrolę ultrafiltracji i minimalizację ryzyka hiperkalcemii, zwłaszcza przy niższym stężeniu wapnia.
błona otrzewnowa, bufor, buforowanie, ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa, dializa otrzewnowa, dyfuzja i konwekcja, hiperkalcemia, krańcowa niewydolność nerek, kwasica metaboliczna, leczenie nerkozastępcze, mleczan sodu, mocznica, niewydolność nerek, osmolarność, półprzepuszczalna membrana, równowaga kwasowo-zasadowa, roztwór do dializy otrzewnowej, schyłkowa niewydolność nerek, środki wiążące fosforany, ultrafiltracja, wodorowęglan, zaburzenie
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – balance 1,5% z 1,5% glukozą i wapniem 1,25 mmol/l

Roztwory do dializy otrzewnowej Balance, dostępne w stężeniach wapnia 1,25 mmol/l oraz 1,75 mmol/l, są przeznaczone wyłącznie do dializy otrzewnowej i nie mogą być stosowane do infuzji dożylnych. Wybór stężenia wapnia powinien być dostosowany do indywidualnego stanu klinicznego pacjenta: roztwory z 1,25 mmol/l wapnia wymagają ostrożności u pacjentów z nadczynnością przytarczyc, natomiast roztwory z 1,75 mmol/l wapnia powinny być stosowane z rozwagą u pacjentów z hiperkalcemią. W przypadku hipokalcemii wskazane jest stosowanie roztworu z wyższym stężeniem wapnia (1,75 mmol/l), zwłaszcza gdy suplementacja doustna wapnia i witaminy D jest niewystarczająca. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z zaburzeniami elektrolitowymi, np. hipokaliemią, gdzie może być konieczne stosowanie roztworów zawierających potas oraz modyfikacje dietetyczne. Monitorowanie parametrów takich jak masa ciała, elektrolity (Na, K, Ca, Mg, fosforany), równowaga kwasowo-zasadowa, białka osocza, parametry nerkowe, gospodarka wapniowo-fosforanowa, glikemia oraz resztkowa czynność nerek jest kluczowe dla optymalizacji terapii dializą otrzewnową.
dializa otrzewnowa, gazometria, glikozydy naparstnicy, gospodarka wapniowo-fosforanowa, hemodializa, hiperkalcemia, hipokalcemia, hipokaliemia, metabolizm tkanki kostnej, nadczynność przytarczyc, nerka wielotorbielowata, niedobór żywieniowy, niedrożność jelit, osteodystrofia nerkowa, otorbiające stwardnienie otrzewnej, parathormon, płyn dializacyjny, resztkowa czynność nerek, równowaga kwasowo-zasadowa, środki wiążące fosforany, zaburzenia gospodarki elektrolitowej, zaburzenia wodne, zapalenie otrzewnej
Leksykon leków
Działania niepożądane – balance 4,25% z 4,25% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l 4,25% glukozy + 1,75 mmol/l wapnia

Lek Balance, stosowany w dializie otrzewnowej w stężeniach 1,5%, 2,3% i 4,25% z glukozą oraz wapniem w zakresie 1,25-1,75 mmol/l, mimo zbliżonego do fizjologicznego składu elektrolitów i obojętnego pH, może wywoływać liczne działania niepożądane. Do najczęstszych należą hiperglikemia, hiperlipidemia oraz przyrost masy ciała, związane z ciągłym wchłanianiem glukozy z roztworu (częstość: często). Bardzo często obserwuje się hipokaliemię, a często hiperkalcemię, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu wapnia. Inne działania niepożądane o częstości niezbyt często to tachykardia, zaburzenia ciśnienia tętniczego, duszność, zawroty głowy, obrzęki oraz zaburzenia równowagi płynów, w tym ryzyko znacznego odwodnienia przy wyższych stężeniach glukozy. Wtórna nadczynność przytarczyc, mogąca prowadzić do zaburzeń metabolizmu kostnego, występuje z częstością nieznaną.
biegunka, dializa otrzewnowa, duszność, hiperglikemia, hiperkalcemia, hiperlipidemia, hipokalcemia, hipokaliemia, kanał cewnika, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie tętnicze, otorbiające stwardnienie otrzewnej, przepuklina, równowaga płynów, rozdęcie jamy brzusznej, roztwór dializacyjny, sepsa, środki wiążące fosforany, tachykardia, uniesienie przepony, wtórna nadczynność przytarczyc, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia metabolizmu kostnego, zakażenie skóry, zapalenie otrzewnej, zaparcie
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – bicaVera z 1,5% glukozą i wapniem 1,25 mmol/l

Roztwór BicaVera z 1,5% glukozą i wapniem 1,25 mmol/l jest hipertonicznym roztworem do dializy otrzewnowej, stosowanym w leczeniu nerkozastępczym u pacjentów z mocznicą. Zawiera elektrolity w stężeniach zbliżonych do fizjologicznych: wapń 1,25 mmol/l, sód 134 mmol/l, magnez 0,5 mmol/l, chlorki 103,5 mmol/l, wodorowęglany 34 mmol/l oraz glukozę 83,25 mmol/l, z osmolarnością 357 mOsm/l i pH 7,4. Wodorowęglan jako bufor fizjologiczny zastępuje tradycyjne mleczany lub octany, co poprawia tolerancję dializy i zmniejsza ryzyko działań niepożądanych metabolicznych. Stężenie wapnia 1,25 mmol/l zostało dobrane klinicznie, aby minimalizować ryzyko hiperkalcemii u pacjentów stosujących środki wiążące fosforany i suplementację witaminą D.
błona otrzewnowa, dializa otrzewnowa, elektrolity surowicy krwi, hiperkalcemia, kreatynina, leczenie dializacyjne, leczenie nerkozastępcze, mocznica, mocznik, osmolarność, parametry biochemiczne, resztkowa czynność nerek, roztwór dializacyjny, środki wiążące fosforany, suplementacja witaminy D, system buforujący, toksyny mocznicowe, ultrafiltracja, wodorowęglan
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – balance 4,25% z 4,25% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l

Roztwory do dializy otrzewnowej, takie jak balance 4,25% zawierający 4,25% glukozy i wapń w stężeniu 1,75 mmol/l, wymagają ścisłego przestrzegania zasad bezpieczeństwa, w tym bezwzględnego zakazu stosowania ich do infuzji dożylnych. Przed rozpoczęciem terapii należy dokładnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami gospodarki wapniowo-fosforanowej. Hiperkalcemia może wystąpić u chorych stosujących roztwory z wapniem 1,75 mmol/l, szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu leków wiążących fosforany i/lub witaminy D, co może wymagać zmiany na roztwory o niższym stężeniu wapnia (1,25 mmol/l). W przypadku hipokalcemii lub utraty elektrolitów (np. wymioty, biegunka) wskazane jest stosowanie roztworów o odpowiednio wyższym stężeniu wapnia lub zawierających potas. Monitorowanie stężenia potasu jest kluczowe u pacjentów leczonych glikozydami naparstnicy ze względu na ryzyko zaburzeń rytmu serca. U pacjentów z nerkami wielotorbielowatymi dializa otrzewnowa wymaga szczególnej uwagi ze względu na możliwe trudności techniczne i powikłania anatomiczne.
dializa otrzewnowa, glikozydy naparstnicy, gospodarka wapniowo-fosforanowa, hiperkalcemia, hipokalcemia, monitorowanie parametrów biochemicznych, nadczynność przytarczyc, nerki wielotorbielowate, niedobór białek i aminokwasów, otorbiające stwardnienie otrzewnej, parathormon, przepuklina, przepuszczalność błony otrzewnowej, przewodnienie, resztkowa czynność nerek, równowaga kwasowo-zasadowa, roztwór do dializy otrzewnowej, środki wiążące fosforany, utrata elektrolitów, zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej, zapalenie otrzewnej
Leksykon leków
Działania niepożądane – balance 2,3% z 2,3% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l 2,3% glukozy + 1,75 mmol/l wapnia

Produkt leczniczy Balance 2,3% to roztwór do dializy otrzewnowej zawierający 2,3% glukozy oraz wapń w stężeniu 1,75 mmol/l, o składzie zbliżonym do fizjologicznych elektrolitów i obojętnym pH. Mimo to, stosowanie tego roztworu wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych, które można podzielić na te wynikające z samego roztworu oraz z techniki dializy otrzewnowej. Do najczęstszych działań niepożądanych należą: hipokaliemia (bardzo często), hiperkalcemia (często), zwiększone stężenie glukozy we krwi, hiperlipidemia oraz wzrost masy ciała (często). Rzadziej obserwuje się tachykardię, niedociśnienie i nadciśnienie tętnicze, duszność, zawroty głowy, obrzęki oraz zaburzenia równowagi płynów, w tym odwodnienie lub przewodnienie. Długotrwałe leczenie może prowadzić do wtórnej nadczynności przytarczyc z zaburzeniami metabolizmu kostnego (częstość nieznana).
badanie mikrobiologiczne, dializa otrzewnowa, dializat, duszność, hiperglikemia, hiperkalcemia, hiperlipidemia, hipokalcemia, hipokaliemia, liczba krwinek białych, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie tętnicze, otorbiające stwardnienie otrzewnej, przepuklina, roztwór dializacyjny, sepsa, środki wiążące fosforany, tachykardia, uniesienie przepony, wtórna nadczynność przytarczyc, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia metabolizmu kostnego, zaburzenia równowagi płynów, zakażenie cewnika, zapalenie otrzewnej
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – balance 1,5% z 1,5% glukozą i wapniem 1,25 mmol/l 1,5% glukozy + 1,25 mmol/l wapnia

Roztwór balance jest roztworem hipertonicznym do dializy otrzewnowej, zawierającym elektrolity buforowane mleczanem oraz glukozę, stosowanym w leczeniu krańcowej niewydolności nerek za pomocą ciągłej ambulatoryjnej dializy otrzewnowej (CADO). Produkt dostarczany jest w dwukomorowych workach, gdzie po zmieszaniu uzyskuje się roztwór o pH około 7,0 i osmolarności od 356 do 511 mOsm/l, w zależności od stężenia glukozy (1,5%, 2,3%, 4,25%) oraz stężenia wapnia (1,25 lub 1,75 mmol/l). Skład elektrolitowy jest zbliżony do fizjologicznego, z zawartością Na⁺ 134 mmol/l, Mg²⁺ 0,5 mmol/l, Cl⁻ około 100-101,5 mmol/l oraz mleczanu 35 mmol/l, co umożliwia skuteczną korekcję kwasicy metabolicznej poprzez metabolizm mleczanu do wodorowęglanu.
ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa, dializa otrzewnowa, dyfuzja, gospodarka wapniowo-fosforanowa, gospodarka wodna, gradient osmotyczny, hiperfosfatemia, hiperkalcemia, konwekcja, krańcowa niewydolność nerek, kwasica metaboliczna, mocznica, otrzewna, przewlekła choroba nerek, roztwór dializacyjny, roztwór do dializy otrzewnowej, środki wiążące fosforany, suplement witaminy D, toksyny mocznicowe, ultrafiltracja