klastogen
Klastogen to czynnik lub substancja powodująca uszkodzenia chromosomów, które mogą prowadzić do aberracji chromosomowych. Klastageny działają poprzez wywoływanie pęknięć w DNA, co skutkuje zmianami w strukturze chromosomów, takimi jak delecje, translokacje czy inwersje.
W środowisku medycznym klastageny są istotnym przedmiotem badań ze względu na ich potencjalne działanie mutagenne i kancerogenne. Do najczęściej badanych klastogenów zalicza się promieniowanie jonizujące, niektóre chemioterapeutyki, pestycydy, metale ciężkie oraz określone związki chemiczne obecne w środowisku.
Badania nad klastogenami mają duże znaczenie w genetyce toksykologicznej, onkologii oraz medycynie prewencyjnej. Test aberracji chromosomowych oraz test mikrojądrowy należą do podstawowych metod laboratoryjnych służących do wykrywania klastogennego działania badanych substancji. Identyfikacja czynników klastogennych pozwala na wprowadzanie odpowiednich regulacji dotyczących ich stosowania, co ma istotne znaczenie dla zdrowia publicznego.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Sunitynib Adamed 37,5 mg
Przedkliniczne badania toksyczności sunitynibu wykazały wielokierunkowe działania niepożądane obejmujące przewód pokarmowy, nadnercza, układ limfatyczny i krwiotwórczy, trzustkę, ślinianki, stawy oraz układ rozrodczy żeński, obserwowane przy klinicznie istotnych stężeniach leku. Zmiany te, w większości odwracalne po 2-6 tygodniach od zakończenia terapii, obejmowały m.in. nudności, krwotoki, zmniejszenie liczby komórek szpiku, zaniki tkanki limfoidalnej, martwicę komórek trzustki, przerost gronek ślinianek, zgrubienie płytki wzrostowej oraz zanik macicy i zmniejszenie wzrostu pęcherzyków jajnikowych. Sunitynib nie wykazał mutagenności ani klastogenności in vivo, jednak w badaniach in vitro stwierdzono poliploidię w ludzkich limfocytach. W badaniach rakotwórczości u myszy transgenicznych rasH2 i szczurów obserwowano rozwój nowotworów (m.in. rak gruczołów Brunnera, rak żołądka i dwunastnicy, złośliwy śródbłoniak krwionośny, guzy chromochłonne nadnerczy) przy dawkach ≥ 0,9 do 7,8 razy wyższych niż AUC u pacjentów stosujących zalecaną dawkę.
aberracja chromosomalna, atrezja pęcherzyków, badanie genotoksyczności, frakcja wyrzutowa lewej komory, genotoksyczność, gruczoły Brunnera, guz chromochłonny, hiperplazja błony śluzowej żołądka, klastogen, mutagen, mysz transgeniczna, nadnercze, narażenie ogólnoustrojowe, narząd docelowy, odstęp QTc, opóźnione kostnienie kręgów, organogeneza, poliploidia, przewód pokarmowy, rakotwórczość, resorpcja, rozrost mezangium, rozrost rdzenia nadnerczy, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi, rozwój zarodkowo-płodowy, śródbłoniak krwionośny, sunitynib, szpik kostny, toksyczność po podaniu wielokrotnym, układ limfatyczny i krwiotwórczy, zanik kanalików jądrowych, zwyrodnienie ciałka żółtego - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Imatinib Altan 400 mg
Profil toksyczności imatynibu oceniany w badaniach nieklinicznych na szczurach, psach, małpach i królikach wykazał wielonarządowe działania niepożądane, w tym zmiany hematologiczne o nasileniu łagodnym do umiarkowanego oraz uszkodzenia wątroby i nerek. U psów obserwowano ciężkie uszkodzenia wątroby po 2-tygodniowej ekspozycji, natomiast u małp stwierdzono nefrotoksyczność z podwyższonym BUN i kreatyniną. W badaniach reprodukcyjnych u szczurów dawka 60 mg/kg (zbliżona do maksymalnej dawki klinicznej 800 mg/dobę w przeliczeniu na powierzchnię ciała) powodowała zmniejszenie masy jąder, obniżenie ruchliwości plemników oraz zwiększoną utratę poimplantacyjną płodów. Działanie teratogenne ujawniono przy dawkach ≥ 100 mg/kg, obejmujące defekty kostne czaszki. W badaniach długoterminowych na szczurach dawki 30-60 mg/kg mc./dobę wiązały się z występowaniem nowotworów w nerkach, pęcherzu moczowym, jelicie cienkim i innych narządach, przy czym NOEL ustalono na 15 mg/kg mc./dobę, odpowiadającej około 0,5-krotności ekspozycji klinicznej (AUC) u ludzi po dawce 400-800 mg/dobę.
aberracja chromosomowa, aminotransferaza, azot mocznikowy we krwi, brodawczak gruczołu napletkowego, brodawczak pęcherza moczowego, działanie rakotwórcze, genotoksyczność, gruczolakorak jelita cienkiego, kardiomiopatia, klastogen, martwica komórek wątrobowych, mutagenność, niewydolność serca, NOAEL, ogniskowa mineralizacja, organogeneza, przepuklina mózgowa, przerost mięśnia sercowego, przewlekła choroba nerek, rak nerki, rozrost przewodów żółciowych, rozstrzeń jam serca, rozwój przed- i pourodzeniowy, spermatogeneza, szpik kostny, teratogenność, toksyczność po podaniu wielokrotnym, uszkodzenie nerki, utrata poimplantacyjna płodu, zmiana hematologiczna, zwyrodnienie cewek nerkowych - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Toptelmi 40 mg
Przedkliniczne badania telmisartanu, substancji czynnej leku Toptelmi, wykazały istotne zmiany hematologiczne przy dawkach odpowiadających ekspozycji terapeutycznej u ludzi, w tym zmniejszenie liczby erytrocytów, stężenia hemoglobiny oraz hematokrytu u szczurów i psów. Zaobserwowano również hemodynamiczne zmiany nerkowe, takie jak wzrost stężenia azotu mocznikowego, kreatyniny oraz potasu w surowicy. Morfologicznie u psów stwierdzono poszerzenie i zanik kanalików nerkowych, co może być związane z mechanizmem działania telmisartanu jako antagonisty receptora angiotensyny II. Dodatkowo, u szczurów i psów odnotowano uszkodzenia błony śluzowej żołądka (nadżerki, owrzodzenia, zmiany zapalne), które można było zapobiec przez doustne podanie roztworu chlorku sodu. W układzie renina-angiotensyna-aldosteron obserwowano zwiększenie aktywności reninowej osocza oraz przerost i rozrost aparatu przykłębuszkowego nerek, typowe dla leków z tej grupy, jednak bez klinicznego znaczenia dla pacjentów stosujących telmisartan.
aktywność reninowa osocza, antagonista receptora angiotensyny II, aparat przykłębuszkowy nerek, azot mocznikowy, badanie in vitro, działanie rakotwórcze, erytrocyt, genotoksyczność, hematokryt, hemoglobina, inhibitor konwertazy angiotensyny, kanaliki nerkowe, klastogen, kreatynina, mutagenność, nadżerka, owrzodzenie, stan zapalny, telmisartan, teratogen, układ renina-angiotensyna-aldosteron - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Tolutris 80 mg + 10 mg + 12,5 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa Tolutris, zawierającego telmisartan, amlodipinę oraz hydrochlorotiazyd, wykazały, że łączne podawanie telmisartanu i hydrochlorotiazydu u szczurów i psów przy ekspozycji porównywalnej z klinicznymi dawkami terapeutycznymi nie powoduje dodatkowych efektów toksycznych ponad te obserwowane przy podawaniu substancji osobno. Telmisartan wykazuje charakterystyczne dla antagonistów receptora angiotensyny II zmiany, takie jak obniżenie parametrów czerwonokrwinkowych (liczba erytrocytów, hemoglobina, hematokryt), zmiany hemodynamiczne nerek, podwyższenie stężenia azotu mocznikowego i kreatyniny, wzrost aktywności reniny w osoczu oraz hipertrofię lub hiperplazję komórek aparatu przykłębuszkowego. Dodatkowo, u psów zaobserwowano rozszerzenie i zanik kanalików nerkowych, a także uszkodzenia błony śluzowej żołądka, które można było zapobiegać odpowiednim leczeniem wspomagającym. W badaniach reprodukcyjnych telmisartan nie wykazał jednoznacznego działania teratogennego, jednak toksyczne dawki wpływały na rozwój potomstwa, objawiając się m.in. mniejszą masą ciała noworodków i opóźnionym otwarciem oczu. Badania genotoksyczności i rakotwórczości telmisartanu nie potwierdziły działania mutagennego ani kancerogennego.
amlodypina, antagonista receptora angiotensyny, aparat przykłębuszkowy, azot mocznikowy, badanie toksykologiczne, błona śluzowa żołądka, działanie mutagenne, działanie teratogenne, erytrocyt, fetotoksyczność, hematokryt, hemodynamika, hemoglobina, hormon folikulotropowy, hydrochlorotiazyd, inhibitor enzymu konwertującego angiotensynę, kanalik nerkowy, klastogen, komórka Sertoliego, renina, telmisartan i hydrochlorotiazyd - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Racedryl 30 mg
Profil bezpieczeństwa racekadotrylu został oceniony w licznych badaniach przedklinicznych na różnych gatunkach zwierząt, obejmujących zarówno krótkoterminowe (do 4 tygodni) jak i długoterminowe (do 1 roku) ekspozycje. W badaniach toksyczności krótkookresowej nie stwierdzono działań toksycznych przy dawkach do 1250 mg/kg/dobę u małp (współczynnik bezpieczeństwa 625) oraz 200 mg/kg/dobę u psów (współczynnik bezpieczeństwa 62). Badania immunotoksyczności na myszach wykazały brak negatywnego wpływu przy stosowaniu do 1 miesiąca. Długotrwałe podawanie u małp w dawce 500 mg/kg/dobę skutkowało uogólnionymi infekcjami i obniżeniem odpowiedzi immunologicznej, natomiast dawka 120 mg/kg/dobę nie wywoływała takich efektów. U psów po 26 tygodniach stosowania dawki 200 mg/kg/dobę zaobserwowano podobne zaburzenia immunologiczne. Standardowe testy genotoksyczności nie wykazały potencjału mutagennego ani klastogennego, a badania reprodukcyjne nie potwierdziły szkodliwego wpływu na płodność i rozwój zarodkowo-płodowy. W badaniach na młodych szczurach dawki do 160 mg/kg/dobę (35-krotnie wyższe niż u dzieci) nie wywołały istotnych skutków toksycznych, a ryzyko zwiększonego narażenia u niemowląt poniżej 1 roku życia jest niskie mimo niedojrzałej funkcji nerek.
anemia aplastyczna, badanie przedkliniczne, biegunka, butylohioscyna, diureza, działanie przeciwdrgawkowe, działanie rakotwórcze, działanie toksyczne, fenytoina, funkcja nerek, funkcja oddechowa, genotoksyczność, immunotoksyczność, ketonuria, klastogen, odpowiedź immunologiczna, ośrodkowy układ nerwowy, pasaż jelitowy, płodność, profil bezpieczeństwa, racekadotryl, rozwój wczesnozarodkowy, układ sercowo-naczyniowy, uogólniona infekcja - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Mitoxantron Sandoz 2 mg/ml
Przedkliniczne badania toksykologiczne mitoksantronu przeprowadzone na różnych gatunkach zwierząt (myszy, szczury, psy, króliki, małpy) wykazały, że głównym narządem docelowym toksyczności jest układ krwiotwórczy, z mielosupresją jako dominującym objawem. Dodatkowo obserwowano toksyczność w obrębie serca, nerek, przewodu pokarmowego oraz męskiego układu rozrodczego, gdzie stwierdzono zanik kanalików nasiennych i zmniejszenie liczby plemników. Mitoksantron wykazał działanie mutagenne i klastogenne w testach in vitro oraz in vivo na szczurach, a także działanie rakotwórcze u szczurów i samców myszy. W badaniach rozwojowych u szczurów i królików dawki przekraczające 0,01-krotność zalecanej dawki dla ludzi (w mg/m²) powodowały spowolnienie wzrostu płodów oraz zwiększoną częstość przedwczesnych porodów, jednak nie zaobserwowano działania teratogennego przy dawkach do 0,02-0,05-krotności dawki ludzkiej.
aberracje chromosomowe, badanie toksykologiczne, genotoksyczność, hipotrofia płodu, karcynogeneza, karcynogenność, klastogen, mielosupresja, mutagen, oligospermia, organogeneza, poród przedwczesny, profil bezpieczeństwa, teratogenność, toksyczność, toksyczność narządowa, układ krwiotwórczy, zanik kanalików nasiennych - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Oxaliplatin Kalceks 5 mg/ml
Badania przedkliniczne oksaliplatyny przeprowadzone na myszach, szczurach, psach i małpach wykazały toksyczność leku przede wszystkim na szpik kostny, przewód pokarmowy, nerki, jądra, układ nerwowy oraz serce. Szczególną uwagę zwrócono na kardiotoksyczność, która wystąpiła jedynie u psów przy dawce 150 mg/m², prowadząc do zaburzeń elektrofizjologicznych i migotania komór, co nie zostało zaobserwowane u ludzi. Neurotoksyczność związana jest z interakcją oksaliplatyny z kanałami sodowymi zależnymi od potencjału błonowego w neuronach czuciowych szczurów, co tłumaczy ostre objawy zaburzeń czucia w praktyce klinicznej. Ponadto, oksaliplatyna wykazuje właściwości mutagenne i klastogenne, co wskazuje na potencjalne ryzyko kancerogenności, choć formalne badania rakotwórczości nie zostały przeprowadzone.
kanał sodowy, kancerogeneza, kardiotoksyczność, klastogen, lek cytotoksyczny, migotanie komór, mutacja genetyczna, mutagen, neuron czuciowy, neurotoksyczność, oksaliplatyna, pochodna platyny, przewód pokarmowy, szpik kostny, teratogen, toksyczność, toksyczność reprodukcyjna, układ nerwowy, uszkodzenie chromosomu, zaburzenia elektrofizjologiczne, związek platyny