Etomidat
Etomidat jest środkiem stosowanym do wprowadzenia do znieczulenia ogólnego oraz jako uzupełnienie znieczulenia miejscowego. Lek znajduje zastosowanie podczas krótkich zabiegów diagnostycznych oraz procedur ambulatoryjnych, gdzie ważne jest szybkie wybudzenie pacjenta. Ze względu na minimalny wpływ na parametry hemodynamiczne, etomidat jest szczególnie zalecany u pacjentów z chorobami serca oraz w kardiochirurgii. Ponadto, w przypadku krótkotrwałego znieczulenia, powinien być podawany wraz z odpowiednim środkiem przeciwbólowym.
- Leki z tą substancją
- Dawkowanie i sposób podawania
- Działania niepożądane
- Interakcje
- Przeciwwskazania stosowania
- Przedawkowanie
- Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
- Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
- Właściwości farmakodynamiczne
- Właściwości farmakokinetyczne
- Wpływ na płodność, ciążę i laktację
- Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
- Wskazania do stosowania
-
Dawkowanie i sposób podawania
Etomidat jest anestetykiem dożylnym dostępnym w formie emulsji Etomidate-Lipuro (2 mg/ml) oraz roztworu Hypnomidate (2 mg/ml). Dawkowanie u dorosłych wynosi 0,15-0,3 mg/kg mc. (0,075-0,15 ml/kg mc. Etomidate-Lipuro) lub 0,3 mg/kg mc. Hypnomidate, co zwykle wywołuje sen trwający 4-5 minut. U dzieci powyżej 6 miesiąca życia i młodzieży do 15 lat dawka wynosi 0,15-0,2 mg/kg mc. (0,075-0,1 ml/kg mc. Etomidate-Lipuro), z możliwością zwiększenia dawki Hypnomidate o około 30% dawki dorosłych. Osoby starsze oraz pacjenci z marskością wątroby lub leczeni neuroleptykami wymagają zmniejszenia dawki (0,15-0,2 mg/kg mc.). W stanach padaczkowych zaleca się szybkie wstrzyknięcie dawki 0,3 mg/kg mc. (0,15 ml/kg mc. Etomidate-Lipuro) w ciągu 10 sekund, z możliwością powtórzeń.
Podawanie etomidatu odbywa się wyłącznie dożylnie, z preferencją podawania powoli (ok. 30 sekund) emulsji Etomidate-Lipuro, aby zminimalizować ból w małych żyłach, szczególnie bez wcześniejszego podania fentanylu. Hypnomidate nie posiada właściwości przeciwbólowych, dlatego zaleca się premedykację opioidami (np. 1-2 ml fentanylu i.v. 1-2 minuty przed podaniem). Przed podaniem etomidatu wskazane jest zastosowanie benzodiazepin (np. diazepamu i.m. 1 godz. lub i.v. 10 min wcześniej) w celu zapobiegania miokloniom. Należy unikać wstrzyknięć dotętniczych i pozanaczyniowych ze względu na ryzyko martwicy i silnego bólu. Dawkowanie i szybkość podania powinny być dostosowane do indywidualnej reakcji pacjenta oraz wskazań klinicznych.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Etomidat – Dawkowanie i sposób podawania
benzodiazepina, dawka nasenna, diazepam, dystrybucja leku, emulsja do wstrzykiwań, etomidat, Etomidate-Lipuro, fentanyl, Hypnomidate, lek neuroleptyczny, lek przeciwbólowy, marskość wątroby, mioklonia, napad padaczkowy, opioid, premedykacja, roztwór do wstrzykiwań, sen farmakologiczny, środek anestetyczny, stan padaczkowy, tendencja do drgawek, wstrzyknięcie dotętnicze -
Działania niepożądane
Etomidat, stosowany do indukcji znieczulenia ogólnego, charakteryzuje się specyficznym profilem działań niepożądanych, z których najistotniejszym klinicznie jest supresja czynności kory nadnerczy. Lek hamuje 11β-hydroksylazę, co prowadzi do zahamowania syntezy kortyzolu i obniżenia jego stężenia we krwi przez około 3-6 godzin po pojedynczej dawce. Ta supresja jest bardzo częsta (≥1/10) i może powodować niestabilność hemodynamiczną, hiponatremię, hiperkaliemię oraz oporność na leki wazopresyjne, szczególnie u pacjentów w stanie krytycznym, z sepsą lub po rozległych zabiegach chirurgicznych. W związku z tym zaleca się monitorowanie funkcji nadnerczy oraz rozważenie suplementacji glikokortykoidami przy dłuższym stosowaniu etomidatu. Ponadto, często (≥1/10) obserwuje się mioklonie, które mogą utrudniać procedury intubacji i zwiększać ciśnienie śródczaszkowe, zwłaszcza u pacjentów bez premedykacji; ich wystąpienie można ograniczyć podając opioidy lub benzodiazepiny przed indukcją.
W zakresie układu sercowo-naczyniowego etomidat może powodować często (≥1/100 do <1/10) przejściowe obniżenie ciśnienia tętniczego krwi na skutek zmniejszenia obwodowego oporu naczyniowego, a rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) arytmie. W układzie oddechowym często (≥1/100 do <1/10) występuje zatrzymanie oddychania i bezdech, zwłaszcza po dużych dawkach i w połączeniu z innymi lekami depresyjnymi ośrodkowego układu nerwowego, co wymaga monitorowania i przygotowania do wspomagania wentylacji. Rzadko (≥1/1000 do <1/100) mogą pojawić się kaszel i kurcz krtani, a bardzo rzadko (≤1/10 000) reakcje alergiczne, w tym skurcz oskrzeli i anafilaksja, które stanowią zagrożenie życia i wymagają natychmiastowej interwencji. Często (≥1/100 do <1/10) obserwuje się także łagodny ból w miejscu wstrzyknięcia, szczególnie przy podawaniu nierozcieńczonego preparatu do małych żył bez premedykacji fentanylem. Mdłości i wymioty występują często, jednak są głównie związane z jednoczesnym podawaniem opioidów.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Etomidat – Działania niepożądane
adrenalina, anestetyk ogólny, arytmia, benzodiazepiny, bezdech, ciśnienie śródczaszkowe, dyskineza, etomidat, fentanyl, glikokortykoidy, hiperkaliemia, hiponatremia, hipotensja, histamina, indukcja znieczulenia ogólnego, kora nadnerczy, kortyzol, kurcz krtani, lek przeciwhistaminowy, mioklonie, nudności i wymioty, opór naczyniowy obwodowy, reakcja anafilaktyczna, skurcz oskrzeli, supresja nadnerczy, synteza steroidów, wstrząs anafilaktyczny -
Przeciwwskazania stosowania
Etomidat, stosowany do indukcji znieczulenia ogólnego, dostępny jest w dwóch formach: emulsji Etomidate-Lipuro (2 mg/ml, 20 mg w 10 ml, zawierającej 1,0 g oleju sojowego na ampułkę) oraz roztworu Hypnomidate (2 mg/ml, 20 mg w ampułce, zawierającego 3,5 ml glikolu propylenowego). Podstawowymi przeciwwskazaniami do stosowania obu preparatów są nadwrażliwość na etomidat oraz na substancje pomocnicze. W przypadku Etomidate-Lipuro szczególną uwagę należy zwrócić na alergię na olej sojowy, natomiast Hypnomidate może wywołać reakcje alergiczne związane z glikolem propylenowym. Ponadto, Etomidate-Lipuro jest bezwzględnie przeciwwskazany u noworodków i niemowląt poniżej 6 miesiąca życia.
Przed podaniem etomidatu konieczne jest dokładne zebranie wywiadu alergicznego, ze szczególnym uwzględnieniem reakcji na wcześniejsze znieczulenia oraz alergii na soję w przypadku Etomidate-Lipuro. Lekarz powinien również ocenić wiek pacjenta i wykluczyć stosowanie emulsji u najmłodszych dzieci. Wybór preparatu powinien uwzględniać różnice w składzie farmaceutycznym oraz potencjalne interakcje lekowe, a także indywidualne ryzyko i korzyści wynikające z zastosowania etomidatu. Znajomość tych aspektów jest kluczowa dla bezpiecznego i skutecznego zastosowania leku w praktyce klinicznej.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Etomidat – Przeciwwskazania stosowania
alergia na soję, emulsja do wstrzykiwań, emulsja olej w wodzie, etomidat, Etomidate-Lipuro, glikol propylenowy, Hypnomidate, indukcja znieczulenia ogólnego, interakcja lekowa, lek anestetyczny, nadwrażliwość na olej sojowy, nadwrażliwość na substancję czynną, niemowlę, noworodek, reakcja alergiczna, reakcja nadwrażliwości, roztwór do wstrzykiwań, właściwość farmakodynamiczna, właściwość farmakokinetyczna, wywiad alergiczny -
Przedawkowanie
Przedawkowanie etomidatu, stosowanego w postaci Etomidate-Lipuro lub Hypnomidate, stanowi poważne zagrożenie w anestezjologii, prowadząc do pogłębienia snu, depresji oddechowej, bezdechu, niedociśnienia tętniczego oraz zahamowania czynności wydzielniczej kory nadnerczy. Objawy te dotyczą głównie ośrodkowego układu nerwowego, układu oddechowego i sercowo-naczyniowego, a ich nasilenie może wymagać natychmiastowej interwencji. Szczególnie niebezpieczne są epizody bezdechu i całkowite zatrzymanie oddychania, które mogą wystąpić zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu wziewnych środków usypiających. Po wybudzeniu obserwuje się dezorientację oraz przedłużone wybudzanie, co wskazuje na konieczność monitorowania stanu neurologicznego pacjenta.
Leczenie przedawkowania etomidatu opiera się na podtrzymaniu funkcji życiowych, w tym natychmiastowym wsparciu oddechu w przypadku bezdechu lub depresji oddechowej. W ciężkich przypadkach wskazane jest podanie hydrokortyzonu w dawce 50-100 mg z uwagi na hamujący wpływ leku na oś nadnerczowo-płciowy, przy czym nie zaleca się stosowania ACTH. Personel anestezjologiczny powinien dysponować pełnym wyposażeniem do znieczulenia ogólnego oraz być przygotowany na szybkie rozpoznanie i leczenie powikłań. Monitorowanie parametrów oddechowych i hemodynamicznych jest kluczowe dla zapobiegania poważnym następstwom przedawkowania etomidatu.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Etomidat – Przedawkowanie
bezdech, bolus, depresja oddechowa, dezorientacja, emulsja do wstrzykiwań, etomidat, Etomidate-Lipuro, hipoksja, hormon adrenokortykotropowy, hormon steroidowy, hydrokortyzon, Hypnomidate, niedociśnienie tętnicze, procedura anestezjologiczna, roztwór do wstrzykiwań, wstrzyknięcie dożylne, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zespół anestezjologiczny, znieczulenie ogólne -
Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Etomidat jest stosowany do indukcji znieczulenia ogólnego, jednak jego podanie wiąże się z ryzykiem przemijającej niewydolności nadnerczy i obniżenia stężenia kortyzolu w surowicy, szczególnie u pacjentów w stanie krytycznym, np. z posocznicą. W przypadku zaburzeń czynności kory nadnerczy lub długotrwałych zabiegów chirurgicznych wskazane jest podanie egzogennego kortyzolu, np. hydrokortyzonu w dawce 50-100 mg. Długotrwałe lub wielokrotne podawanie etomidatu może tłumić wydzielanie endogennego kortyzolu i aldosteronu, dlatego należy unikać ciągłych wlewów. Po podaniu większych dawek w połączeniu z lekami hamującymi OUN może wystąpić chwilowy bezdech, co wymaga przygotowania sprzętu do resuscytacji. Etomidat może powodować przejściowe obniżenie ciśnienia tętniczego krwi poprzez zmniejszenie obwodowego oporu naczyniowego, co wymaga odpowiednich środków ostrożności, zwłaszcza u pacjentów osłabionych.
Podawanie etomidatu powinno odbywać się powoli (np. 10 ml/min), z zapewnieniem dostępu dożylnych i pozycji leżącej pacjenta. Należy unikać stosowania innych leków indukujących znieczulenie oraz zachować ostrożność u osób w podeszłym wieku ze względu na ryzyko zmniejszenia pojemności minutowej serca. Etomidat nie wykazuje działania przeciwbólowego, dlatego konieczne jest podanie silnego leku przeciwbólowego, np. fentanylu, zwłaszcza przy krótkotrwałym znieczuleniu. Premedykacja fentanylem i diazepamem może zapobiec miokloniom i ruchom mięśniowym. U pacjentów z marskością wątroby lub po wcześniejszym podaniu neuroleptyków, opioidów lub leków uspokajających dawkę etomidatu należy zmniejszyć. Lek nie powinien być stosowany u pacjentów z porfirią oraz u osób z nadwrażliwością na orzeszki ziemne lub soję (w przypadku emulsji Etomidate-Lipuro). Produkt Hypnomidate jest przeznaczony wyłącznie do podania dożylnego.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Etomidat – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
aldosteron, bezdech, biosynteza hemu, ciągły wlew, depresja oddechowa, drgawki miokloniczne, emulsja olej w wodzie, endogenny kortyzol, etomidat, Etomidate-Lipuro, fentanyl, hipotensja, hydrokortyzon, Hypnomidate, indukcja znieczulenia ogólnego, marskość wątroby, nadwrażliwość na orzeszki ziemne, neuroleptyk, niewydolność nadnerczy, obniżenie ciśnienia krwi, obwodowy opór naczyniowy, opioid, pojemność minutowa serca, posocznica, stężenie kortyzolu, zaburzenie czynności kory nadnerczy -
Właściwości farmakodynamiczne
Etomidat jest lekiem do indukcji znieczulenia ogólnego o szybkim początku działania (utrata przytomności w ciągu około 10 sekund po dawce 0,2-0,3 mg/kg mc.) i krótkim czasie efektu klinicznego (3-5 minut). Jego farmakodynamiczne działanie obejmuje przemijające, odwracalne hamowanie 11-β-hydroksylazy, co skutkuje obniżeniem poziomu kortyzolu w surowicy, utrzymującym się do 6-8 godzin po pojedynczej dawce i nie reagującym na podanie ACTH. Stężenia etomidatu powyżej 50 nmol/l w osoczu utrzymują się około 4 godziny, co koreluje z hamowaniem syntezy steroidów. Lek wykazuje również właściwości neuroprotekcyjne i przeciwdrgawkowe, minimalny wpływ na układ sercowo-naczyniowy oraz brak działania uwalniającego histaminę i hepatotoksycznego. Mioklonie po podaniu są związane z odhamowaniem pobudzeń międzymózgowia. Etomidat nie posiada działania przeciwbólowego, dlatego wymaga łączenia z analgetykami podczas procedur chirurgicznych.
Farmakokinetycznie etomidat ulega szybkiemu metabolizmowi wątrobowemu, co sprzyja szybkiemu wybudzeniu bez typowych objawów senności czy zawrotów głowy. Dostępny jest w dwóch formach: emulsji tłuszczowej Etomidate-Lipuro, która dzięki zawartości oleju sojowego, średniołańcuchowych trójglicerydów i lecytyny jaja kurzego znacząco redukuje częstość miejscowych działań niepożądanych (p<0,00001) w porównaniu do wodnych roztworów, oraz wodnego roztworu Hypnomidate (2 mg/ml). Formulacja lipidowa jest dobrze tolerowana i stosowana od lat w żywieniu pozajelitowym, co podkreśla jej bezpieczeństwo i korzystny profil tolerancji klinicznej.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Etomidat – Właściwości farmakodynamiczne
11-β-hydroksylaza, ACTH, aldosteron, badanie elektroencefalograficzne, działanie neuroprotekcyjne, działanie przeciwbólowe, działanie przeciwdrgawkowe, emulsja do wstrzykiwań, emulsja tłuszczowa, Etomidate-Lipuro, grupa farmakoterapeutyczna, hamowanie czynności nadnerczy, histamina, Hypnomidate, kortyzol, lecytyna jaja kurzego, mioklonie, niedotlenienie, olej sojowy, roztwór do wstrzykiwań, stężenie osocza, synteza steroidów, trójglicerydy średniołańcuchowe, układ naczyniowo-sercowy, utrata przytomności, znieczulenie ogólne, żywienie pozajelitowe -
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Etomidat jest anestetykiem stosowanym do indukcji znieczulenia ogólnego, dostępnym w postaci emulsji (Etomidate-Lipuro) oraz roztworu do wstrzykiwań (Hypnomidate). Jego działanie depresyjne na ośrodkowy układ nerwowy prowadzi do istotnego upośledzenia zdolności psychomotorycznych, co przekłada się na zakaz prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn przez minimum 24 godziny po podaniu leku. Czas powrotu do pełnej sprawności jest zmienny i zależy od czasu trwania zabiegu, całkowitej dawki etomidatu oraz stosowania innych leków, takich jak anestetyki, leki przeciwbólowe czy uspokajające. Decyzję o bezpiecznym powrocie do aktywności wymagającej pełnej sprawności psychomotorycznej powinien podjąć lekarz anestezjolog indywidualnie dla każdego pacjenta.
W praktyce klinicznej lekarz ma obowiązek poinformować pacjenta o wpływie etomidatu na zdolności psychomotoryczne oraz o konieczności powstrzymania się od prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn przez co najmniej 24 godziny po podaniu leku. Informacja ta powinna być przekazana zarówno ustnie, jak i na piśmie, a w dokumentacji medycznej należy odnotować fakt udzielenia takich zaleceń. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów poddawanych zabiegom ambulatoryjnym, którzy opuszczają placówkę wkrótce po znieczuleniu. Nieprzekazanie tych informacji może skutkować konsekwencjami prawnymi, zwłaszcza w przypadku udziału pacjenta w zdarzeniu drogowym. Etomidat powoduje zaburzenia świadomości, wydłużenie czasu reakcji, zaburzenia koordynacji i koncentracji, co znacząco obniża zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn nawet po ustąpieniu bezpośredniego działania anestetycznego.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Etomidat – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
anestetyk, anestezjolog, depresja ośrodkowego układu nerwowego, emulsja do wstrzykiwań, etomidat, Etomidate-Lipuro, Hypnomidate, indukcja znieczulenia ogólnego, lek anestetyczny, lek przeciwbólowy, lek uspokajający, roztwór do wstrzykiwań, tryb ambulatoryjny, zaburzenie koncentracji, zaburzenie koordynacji ruchowej, zaburzenie świadomości, zdolności psychomotoryczne -
Wskazania do stosowania
Etomidat jest anestetykiem dożylnym o szybkim początku i krótkim czasie działania, stosowanym głównie do indukcji znieczulenia ogólnego, znieczulenia dodatkowego w znieczuleniu miejscowym oraz podczas krótkich zabiegów diagnostycznych i ambulatoryjnych. Jego unikalny profil farmakodynamiczny, charakteryzujący się minimalnym wpływem na hemodynamikę, czyni go lekiem z wyboru u pacjentów kardiologicznych oraz w kardiochirurgii. Preparaty dostępne na rynku polskim to Etomidate-Lipuro (2 mg/ml, emulsja typu „olej w wodzie”) oraz Hypnomidate (2 mg/ml, wodny roztwór do wstrzykiwań), które różnią się postacią farmaceutyczną i potencjalnym profilem działań niepożądanych.
Podczas stosowania etomidatu należy pamiętać, że nie posiada on właściwości analgetycznych, dlatego powinien być podawany wraz z odpowiednim środkiem przeciwbólowym. Jego zalety kliniczne obejmują stabilność hemodynamiczną (minimalny wpływ na ciśnienie tętnicze i częstość akcji serca), szybki początek działania oraz krótki czas działania, co umożliwia szybkie wybudzenie pacjenta, szczególnie istotne w zabiegach ambulatoryjnych. Wybór preparatu i schematu podania powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta, rodzaju zabiegu oraz uwzględniać przeciwwskazania i możliwe interakcje lekowe.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Etomidat – Wskazania do stosowania
akcja serca, anestezjologia, całkowite znieczulenie dożylne, ciśnienie tętnicze, emulsja do wstrzykiwań, etomidat, Etomidate-Lipuro, farmakodynamika, Hypnomidate, indukcja znieczulenia, interakcja lekowa, kardiochirurgia, parametry hemodynamiczne, przeciwwskazanie, roztwór do wstrzykiwań, środek anestetyczny, środek przeciwbólowy, środek wziewny, stabilność hemodynamiczna, układ sercowo-naczyniowy, właściwości analgetyczne, zabieg diagnostyczny, zabieg kardiochirurgiczny, znieczulenie miejscowe, znieczulenie ogólne