Właściwości farmakodynamiczne leku Trioxal 100 mg

Itrakonazol, substancja czynna produktu leczniczego Trioxal, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwgrzybiczych do stosowania ogólnego, a dokładniej do pochodnych triazolu (kod ATC: J02AC02). Wykazuje on szeroki zakres działania przeciwgrzybiczego, co czyni go skutecznym w terapii różnorodnych zakażeń grzybiczych.¹

Mechanizm działania przeciwgrzybiczego

Podstawowy mechanizm działania itrakonazolu został dobrze zbadany w warunkach in vitro. Substancja ta działa poprzez zaburzanie syntezy ergosterolu w komórkach grzybów. Ergosterol stanowi kluczowy składnik błony komórkowej grzybów i ma fundamentalne znaczenie dla ich prawidłowego funkcjonowania i przeżycia. Zakłócenie procesu syntezy tego związku prowadzi ostatecznie do efektu przeciwgrzybiczego, uniemożliwiając patogenom dalszy wzrost i rozmnażanie.²

Spektrum działania przeciwgrzybiczego

Badania laboratoryjne in vitro wykazały, że itrakonazol w stężeniach zwykle nieprzekraczających 1 μg/ml skutecznie hamuje wzrost wielu patogennych dla człowieka grzybów. Spektrum działania obejmuje szeroką gamę patogenów grzybiczych, co potwierdza wszechstronność terapeutyczną tego związku.³

Grupy patogenów wrażliwych na działanie itrakonazolu

Spektrum działania itrakonazolu obejmuje następujące grupy patogenów:

• Dermatofity – grzyby wywołujące zakażenia skóry, włosów i paznokci, w tym gatunki z rodzajów Trichophyton, Microsporum oraz Epidermophyton floccosum⁴
• Drożdżaki – obejmujące liczne gatunki z rodzaju Candida (w tym C. albicans, C. tropicalis, C. parapsilosis i C. krusei), a także Cryptococcus neoformans, gatunki z rodzajów Malassezia, Trichosporon oraz Geotrichum⁵
• Grzyby pleśniowe i dimorficzne – w tym gatunki z rodzaju Aspergillus, Histoplasma (również H. capsulatum), a także Paracoccidioides brasiliensis, Sporothrix schenckii, gatunki z rodzajów Fonsaecaea i Cladosporium⁶
• Inne patogenne grzyby – takie jak Blastomyces dermatitidis, Coccidiodes immitis, Pseudallescheria boydii oraz Penicillium marneffei⁷

Ograniczenia w spektrum działania i oporność

Wśród drożdżaków z rodzaju Candida, najmniejszą wrażliwość na działanie itrakonazolu wykazują gatunki Candida krusei, Candida glabrata oraz Candida tropicalis. Co istotne, niektóre wyizolowane szczepy tych gatunków mogą wykazywać całkowitą oporność na działanie leku w warunkach in vitro, co należy uwzględnić przy doborze terapii przeciwgrzybiczej.⁸

Itrakonazol nie wykazuje skuteczności wobec niektórych grup grzybów. Do podstawowych patogenów, których wzrostu nie hamuje itrakonazol, należą:

• Zygomycetes – w tym gatunki z rodzajów Rhizopus, Rhizomucor, Mucor oraz Absidia
• Inne oporne grzyby – gatunki z rodzajów Fusarium, Scedosporium oraz Scopulariopsis⁹

Mechanizmy oporności na itrakonazol

Oporność na azole, w tym na itrakonazol, rozwija się stosunkowo powoli i często jest wynikiem kilku mutacji genetycznych. Badania wykazały różne mechanizmy odpowiedzialne za rozwój oporności, do których należą:

• Wzmożona ekspresja genu ERG11 – kodującego enzym docelowy 14-α-demetylazę
• Punktowe mutacje w genie ERG11 – prowadzące do zmniejszenia powinowactwa leku do enzymu docelowego
• Wzmożona ekspresja białek transportowych – skutkująca zwiększonym aktywnym wypływem leku z komórki grzyba¹⁰

Oporność krzyżowa

Zjawisko oporności krzyżowej pomiędzy lekami przeciwgrzybiczymi z grupy azoli obserwowano w przypadku gatunków z rodzaju Candida. Należy jednak podkreślić, że oporność na jeden lek z tej grupy nie zawsze oznacza oporność na pozostałe azole, co może mieć znaczenie przy wyborze alternatywnej terapii przeciwgrzybiczej.¹¹

W praktyce klinicznej stwierdzano również występowanie szczepów Aspergillus fumigatus opornych na itrakonazol, co należy brać pod uwagę podczas leczenia zakażeń wywoływanych przez ten gatunek grzyba.¹²