Leki w grupie
„leki przeciwgrzybicze układowe”

Leki przeciwgrzybicze układowe to grupa preparatów stosowanych w leczeniu infekcji grzybiczych, które rozprzestrzeniły się ogólnoustrojowo lub dotyczą głębokich tkanek. Działają poprzez zakłócanie integralności błony komórkowej grzybów, hamowanie syntezy ergosterolu (kluczowego składnika błony komórkowej grzybów), blokowanie podziału komórek grzybiczych lub hamowanie syntezy kwasów nukleinowych.

Główne grupy leków przeciwgrzybiczych układowych to: azole (flukonazol, itrakonazol, worykonazol, posakonazol), polieny (amfoterycyna B), echinokandyny (kaspofungina, anidulafungina, mikafungina), allylaminy (terbinafina) oraz flucytozyna.

Azole są najczęściej stosowaną grupą leków przeciwgrzybiczych. Flukonazol (Diflucan, Flukonazol, Fluconazole) jest skuteczny w leczeniu kandydozy, kryptokokozy i niektórych dermatofitoz. Itrakonazol (Orungal, Itrax) wykazuje skuteczność wobec grzybów z rodzaju Aspergillus i dermatofitów. Worykonazol (Vfend) i posakonazol (Noxafil) są nowszymi azolami o szerszym spektrum działania, stosowanymi w ciężkich zakażeniach grzybiczych, w tym aspergilozie inwazyjnej.

Amfoterycyna B (Fungizone, AmBisome – postać liposomalna) należy do polienów i jest skuteczna w leczeniu ciężkich, zagrażających życiu zakażeń grzybiczych, w tym aspergilozy, kandydozy, kryptokokozy i mukormykozy. Echinokandyny, takie jak kaspofungina (Cancidas), anidulafungina (Ecalta) i mikafungina (Mycamine), są nowszą klasą leków przeciwgrzybiczych skutecznych głównie przeciwko Candida i Aspergillus.

Terbinafina (Lamisil, Terbinafin) jest allylaminą stosowaną głównie w leczeniu dermatofitoz, ale również w niektórych zakażeniach układowych. Flucytozyna (Ancotil) jest stosowana głównie w połączeniu z amfoterycyną B w leczeniu kryptokokozy i niektórych postaci kandydozy.

Zaletami stosowania leków przeciwgrzybiczych układowych są: możliwość leczenia zakażeń narządów wewnętrznych i zakażeń ogólnoustrojowych, wysoka skuteczność w przypadku ciężkich infekcji grzybiczych, a w przypadku niektórych leków (np. flukonazolu) – dobra biodostępność po podaniu doustnym i korzystny profil bezpieczeństwa.

Najpoważniejsze zagrożenia związane ze stosowaniem tych leków obejmują: hepatotoksyczność (zwłaszcza w przypadku azoli), nefrotoksyczność (szczególnie w przypadku konwencjonalnej amfoterycyny B), interakcje lekowe (azole są inhibitorami CYP450), reakcje alergiczne oraz rozwój oporności grzybów na leki. Dodatkowo, amfoterycyna B może powodować reakcje związane z infuzją, takie jak gorączka, dreszcze i hipotensja.

W zależności od mechanizmu działania, leki przeciwgrzybicze układowe można podzielić na: inhibitory syntezy ergosterolu (azole, allylaminy), leki wiążące się z ergosterolem (polieny), inhibitory syntezy β-(1,3)-D-glukanu (echinokandyny) oraz inhibitory syntezy kwasów nukleinowych (flucytozyna). Inny podział uwzględnia spektrum działania: leki o szerokim spektrum (amfoterycyna B, worykonazol) oraz leki o węższym spektrum działania (flukonazol, terbinafina).