Działania niepożądane montelukastu – charakterystyka kliniczna

Montelukast jest lekiem przeciwastmatycznym, którego profil bezpieczeństwa został dokładnie zbadany w licznych badaniach klinicznych obejmujących różne grupy wiekowe pacjentów. Lek został oceniony w formie tabletek powlekanych 10 mg u około 4000 pacjentów dorosłych i młodzieży (≥15 lat), tabletek do rozgryzania i żucia 5 mg u około 1750 dzieci (6-14 lat) oraz tabletek do rozgryzania i żucia 4 mg u 851 dzieci (2-5 lat).¹

Działania niepożądane obserwowane w badaniach klinicznych

W badaniach klinicznych wykazano, że montelukast jest stosunkowo dobrze tolerowany. Pewne działania niepożądane obserwowano jednak częściej u pacjentów otrzymujących lek w porównaniu z grupą placebo. Te częste działania niepożądane (≥1/100, <1/10) różniły się w zależności od wieku pacjentów.²

Długoterminowa ocena bezpieczeństwa montelukastu została przeprowadzona w badaniach trwających do 2 lat u osób dorosłych oraz do 12 miesięcy u dzieci w wieku 6-14 lat. U dzieci w wieku 2-5 lat bezpieczeństwo oceniano przez różne okresy: 502 dzieci przez co najmniej 3 miesiące, 338 przez 6 miesięcy lub dłużej, a 534 przez 12 miesięcy lub dłużej. We wszystkich przypadkach profil bezpieczeństwa pozostawał stabilny, bez istotnych zmian podczas długotrwałego leczenia.³

Działania niepożądane raportowane po wprowadzeniu leku do obrotu

Po wprowadzeniu montelukastu do obrotu zidentyfikowano szereg dodatkowych działań niepożądanych o różnej częstości występowania. Zakres tych działań jest szeroki i obejmuje wiele układów i narządów, co wymaga szczególnej uwagi klinicznej podczas stosowania leku.⁴

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych

Zaburzenia układu immunologicznego

Stosowanie montelukastu może wiązać się z wystąpieniem reakcji nadwrażliwości, w tym reakcji anafilaktycznych, które występują niezbyt często. W bardzo rzadkich przypadkach obserwowano nacieki eozynofilowe wątroby. Te reakcje immunologiczne mogą stanowić potencjalne zagrożenie dla życia i wymagają natychmiastowego przerwania leczenia oraz wdrożenia odpowiedniego postępowania.⁵

Zaburzenia psychiczne

Szczególną uwagę należy zwrócić na potencjalne zaburzenia psychiczne związane ze stosowaniem montelukastu. Niezbyt często raportowano zaburzenia snu (koszmary senne, bezsenność, somnambulizm), drażliwość, lęk, niepokój, pobudzenie (w tym zachowania agresywne lub wrogość), depresję oraz nadpobudliwość psychoruchową. Rzadko występują zaburzenia uwagi i zaburzenia pamięci. Do bardzo rzadkich działań niepożądanych zalicza się omamy, dezorientację, zacinanie się w mowie oraz myśli i zachowania samobójcze (skłonności samobójcze).⁶

Ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia myśli i zachowań samobójczych, jakkolwiek bardzo rzadkich, konieczne jest szczególnie uważne monitorowanie pacjentów, zwłaszcza z wywiadem zaburzeń psychicznych.

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

U pacjentów stosujących montelukast niezbyt często obserwowano krwawienia z nosa. Do bardzo rzadkich działań niepożądanych należy zespół Churga-Strauss (CSS) oraz eozynofilia płucna. Warto podkreślić, że zespół Churga-Strauss wymaga szczególnej uwagi, gdyż może imitować zaostrzenie astmy i prowadzić do poważnych powikłań wielonarządowych.⁷

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Do często występujących działań niepożądanych należy zwiększona aktywność aminotransferaz w surowicy (AlAT, AspAT). Bardzo rzadko może wystąpić zapalenie wątroby o różnej etiologii (cholestatyczne, miąższowe i mieszane uszkodzenie wątroby). Zmiany w parametrach wątrobowych wymagają regularnego monitorowania, szczególnie podczas długotrwałego leczenia.⁸

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Do często raportowanych skórnych działań niepożądanych należy wysypka. Niezbyt często występują siniaczenie, pokrzywka i świąd. Rzadko obserwuje się obrzęk naczynioruchowy, a bardzo rzadko rumień guzowaty i rumień wielopostaciowy. Reakcje skórne mogą być pierwszym objawem reakcji nadwrażliwości i powinny być uważnie monitorowane.⁹

Charakterystyka działań niepożądanych według częstotliwości występowania

Działania bardzo częste (≥1/10)

Do kategorii działań niepożądanych występujących bardzo często należą zakażenia górnych dróg oddechowych. Należy jednak podkreślić, że działanie to obserwowano z podobną częstotliwością zarówno u pacjentów otrzymujących montelukast, jak i placebo w badaniach klinicznych.¹⁰

Działania częste (≥1/100 do <1/10)

• Ból głowy – obserwowany głównie u dorosłych i młodzieży
• Ból brzucha – występujący przeważnie u dzieci w wieku 6-14 lat
• Biegunka, nudności, wymioty – raportowane w różnych grupach wiekowych
• Zwiększona aktywność aminotransferaz (AlAT, AspAT) – wymaga monitorowania funkcji wątroby
• Wysypka – jedna z częstszych manifestacji skórnych
• Gorączka – obserwowana w różnych grupach wiekowych

Niektóre z tych działań niepożądanych były zgłaszane jako „częste” zarówno u pacjentów leczonych montelukastem, jak i u pacjentów otrzymujących placebo w badaniach klinicznych.¹¹

Działania niezbyt częste (≥1/1000 do <1/100)

Do niezbyt częstych działań niepożądanych należą:

• Reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksja
• Zaburzenia snu (koszmary senne, bezsenność, somnambulizm)
• Zaburzenia psychiczne (drażliwość, lęk, niepokój, pobudzenie, depresja, nadpobudliwość)
• Zawroty głowy, senność, parestezje/niedoczulica, drgawki
• Krwawienie z nosa
• Suchość w jamie ustnej, niestrawność
• Siniaczenie, pokrzywka, świąd
• Bóle stawowe, bóle mięśniowe, w tym skurcze mięśni
• Astenia/zmęczenie, złe samopoczucie, obrzęki

Wszystkie te działania występują stosunkowo rzadko, jednak mogą znacząco wpływać na jakość życia pacjentów i wymagają monitorowania.¹²

Działania rzadkie (≥1/10 000 do <1/1000)

Rzadko występującymi działaniami niepożądanymi są:

• Zwiększona skłonność do krwawień – wymaga kontroli parametrów krzepnięcia
• Zaburzenia uwagi, zaburzenia pamięci – mogą wymagać oceny neurologicznej
• Kołatanie serca – wskazane monitorowanie kardiologiczne w razie wystąpienia
• Obrzęk naczynioruchowy – może być objawem reakcji nadwrażliwości

Mimo rzadkiego występowania, powyższe reakcje mogą być istotne klinicznie i wymagać interwencji.¹³

Działania bardzo rzadkie (<1/10 000)

Choć występują niezwykle rzadko, poniższe działania niepożądane wymagają szczególnej uwagi:

• Nacieki eozynofilowe wątroby – mogą prowadzić do poważnych zaburzeń funkcji wątroby
• Omamy, dezorientacja – wymagają natychmiastowej oceny psychologicznej/psychiatrycznej
• Myśli i zachowania samobójcze – stanowią stan nagły wymagający interwencji psychiatrycznej
• Zespół Churga-Strauss (CSS) i eozynofilia płucna – poważne powikłania wielonarządowe
• Zapalenie wątroby różnego pochodzenia – wymaga odstawienia leku i oceny hepatologicznej
• Rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy – ciężkie reakcje skórne wymagające leczenia

Te bardzo rzadkie działania niepożądane, mimo niskiej częstości występowania, mogą mieć poważne konsekwencje kliniczne i wymagają szybkiego rozpoznania oraz wdrożenia odpowiedniego postępowania.¹⁴

Monitorowanie bezpieczeństwa po wprowadzeniu do obrotu

Istotnym elementem oceny stosunku korzyści do ryzyka stosowania montelukastu jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu. Umożliwia to nieprzerwany nadzór nad profilem bezpieczeństwa. Wszystkie podejrzewane działania niepożądane powinny być zgłaszane do odpowiednich organów regulacyjnych.¹⁵

W Polsce podejrzewane działania niepożądane można zgłaszać do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (Al. Jerozolimskie 181 C, 02-222 Warszawa, Tel.: +48 22 49 21 301, Faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl) lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego.¹⁶