Właściwości farmakodynamiczne
Monkasta 10 mg

Właściwości farmakodynamiczne montelukastu

Montelukast (Monkasta) należy do grupy farmakoterapeutycznej antagonistów receptora leukotrienowego (kod ATC: R03DC03), klasyfikowanej jako leki stosowane w chorobach obturacyjnych dróg oddechowych do stosowania ogólnego. Substancja ta wykazuje specyficzne działanie na receptor leukotrienowy typu CysLT1, co przekłada się na szereg efektów klinicznych istotnych w terapii astmy i alergicznego nieżytu nosa.¹

Mechanizm działania na poziomie molekularnym

Leukotrieny cysteinylowe (LTC4, LTD4, LTE4) stanowią grupę eikozanoidów o silnym działaniu prozapalnym. Uwalniane są z różnych komórek, w tym z komórek tucznych i eozynofili, odgrywając kluczową rolę jako mediatory w patofizjologii astmy. Związki te wykazują powinowactwo do receptorów leukotrienów cysteinylowych (CysLT), szczególnie receptora typu CysLT1, który zlokalizowany jest w drogach oddechowych człowieka (m.in. w komórkach mięśni gładkich dróg oddechowych i makrofagach) oraz w innych komórkach zaangażowanych w proces zapalny (w tym eozynofilach i niektórych szpikowych komórkach macierzystych).²

W patofizjologii astmy, leukotrieny cysteinylowe (CysLT) odpowiadają za szereg patologicznych procesów, takich jak:

• Skurcz oskrzeli – prowadzący do zwężenia dróg oddechowych
• Zwiększone wydzielanie śluzu – powodujące dodatkową obturację
• Wzrost przepuszczalności naczyń krwionośnych – sprzyjający powstawaniu obrzęku
• Napływ eozynofilii – nasilający proces zapalny w drogach oddechowych

³

W przypadku alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa, CysLT są uwalniane z błony śluzowej po ekspozycji na alergen, zarówno we wczesnej, jak i późnej fazie reakcji alergicznej. Wykazano, że wewnątrznosowe oddziaływanie tych mediatorów prowadzi do zwiększenia oporu w przewodach nosowych, manifestującego się objawami niedrożności nosa.⁴

Montelukast jest substancją doustną o wysokim powinowactwie i selektywności wobec receptora CysLT1. Poprzez blokowanie tego receptora, montelukast hamuje wiązanie się leukotrienów cysteinylowych, co prowadzi do zmniejszenia nasilenia objawów astmy i alergicznego nieżytu nosa.⁵

Działania farmakodynamiczne

W przeprowadzonych badaniach klinicznych montelukast wykazuje wielokierunkowe działanie na parametry funkcjonalne dróg oddechowych oraz markery stanu zapalnego:

• Hamowanie skurczu oskrzeli wywołanego wdychaniem LTD4 przy dawkach już od 5 mg
• Rozszerzenie oskrzeli obserwowane w ciągu 2 godzin po podaniu doustnym
• Nasilenie działania rozszerzającego oskrzela β-agonistów
• Hamowanie zarówno wczesnej, jak i późnej fazy skurczu oskrzeli po prowokacji antygenem
• Zmniejszenie liczby eozynofili we krwi obwodowej u dorosłych, dzieci i młodzieży
• Redukcja eozynofilii w drogach oddechowych (mierzonej w plwocinie i krwi obwodowej)

⁶

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Efekty terapeutyczne w astmie u pacjentów dorosłych

Badania kliniczne wykazały, że montelukast podawany dorosłym pacjentom w dawce 10 mg raz na dobę, w porównaniu z placebo, prowadzi do istotnej poprawy parametrów spirometrycznych i klinicznych:

• Poprawa porannej wartości FEV₁ o 10,4% w porównaniu z 2,7% w grupie placebo (względem wartości początkowych)
• Zwiększenie porannego szczytowego przepływu wydechowego (PEFR) o 24,5 l/min w porównaniu z 3,3 l/min w grupie placebo
• Zmniejszenie całkowitego zużycia β-agonistów o 26,1% w porównaniu z 4,6% w grupie placebo
• Znacząca poprawa w zakresie subiektywnej oceny dziennych i nocnych objawów astmy

⁷

Montelukast w terapii skojarzonej z wziewnymi kortykosteroidami

Badania kliniczne potwierdziły dodatkowe korzyści ze stosowania montelukastu w skojarzeniu z wziewnymi kortykosteroidami. W porównaniu z monoterapią beklometazonem obserwowano:

• Dodatkową poprawę FEV₁ o 5,43% przy terapii skojarzonej vs 1,04% przy monoterapii beklometazonem
• Większą redukcję zużycia β-agonistów o 8,70% przy terapii skojarzonej vs wzrost o 2,64% przy monoterapii beklometazonem

⁸

W porównaniu bezpośrednim montelukastu z beklometazonem (200 μg dwa razy na dobę przez dozownik ciśnieniowy) zaobserwowano następujące zależności:

• Szybsza początkowa odpowiedź na leczenie w grupie montelukastu
• Większa średnia skuteczność beklometazonu w 12-tygodniowym badaniu:
  • Poprawa FEV₁: 7,49% dla montelukastu vs 13,3% dla beklometazonu
  • Redukcja zużycia β-agonisty: 28,28% dla montelukastu vs 43,89% dla beklometazonu
• Porównywalna odpowiedź kliniczna u znacznej części pacjentów – 42% leczonych montelukastem uzyskało poprawę FEV₁ o około 11% lub więcej, podczas gdy w grupie beklometazonu taką poprawę osiągnęło 50% pacjentów

⁹

Montelukast w leczeniu alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa

Przeprowadzono badanie kliniczne oceniające skuteczność montelukastu w objawowym leczeniu sezonowego alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa u dorosłych i młodzieży (≥15 lat) z astmą oraz współistniejącym sezonowym alergicznym nieżytem nosa. Montelukast w dawce 10 mg raz na dobę wykazał:

• Statystycznie znaczącą poprawę w punktowej ocenie dobowych objawów zapalenia błony śluzowej nosa w porównaniu z placebo
• Poprawę dotyczącą zarówno objawów dziennych (przekrwienie błony śluzowej nosa, wodnisty wyciek z nosa, kichanie, swędzenie nosa), jak i objawów nocnych (przekrwienie błony śluzowej nosa po przebudzeniu, trudności w zasypianiu, liczba przebudzeń w ciągu nocy)
• Znaczące zmniejszenie objawów alergicznego nieżytu nosa według ogólnej oceny lekarzy i pacjentów

¹⁰

Skuteczność u dzieci i młodzieży

W 8-tygodniowym badaniu z udziałem dzieci w wieku 6-14 lat, montelukast w dawce 5 mg raz na dobę w porównaniu z placebo wykazał:

• Znaczącą poprawę czynności układu oddechowego:
  • Wzrost FEV₁ o 8,71% vs 4,16% w grupie placebo
  • Poprawa porannego PEFR o 27,9 l/min vs 17,8 l/min w grupie placebo
• Zmniejszenie zużycia β-agonisty stosowanego doraźnie o 11,7% w grupie montelukastu vs wzrost o 8,2% w grupie placebo

¹¹

Wpływ na skurcz oskrzeli wywołany wysiłkiem (EIB)

W 12-tygodniowym badaniu u osób dorosłych udokumentowano istotne zmniejszenie skurczu oskrzeli wywołanego wysiłkiem fizycznym (EIB, exercise-induced bronchoconstriction) w grupie stosującej montelukast:

Podobne rezultaty zaobserwowano w krótkotrwałym badaniu u dzieci i młodzieży:

W obu badaniach działanie leku oceniano przed podaniem kolejnej dawki przy schemacie dawkowania raz na dobę, co potwierdza utrzymywanie się efektu terapeutycznego przez całą dobę.¹²

Montelukast u pacjentów z astmą i nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy

U pacjentów z astmą i współistniejącą nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy, otrzymujących jednocześnie wziewne i/lub doustne kortykosteroidy, leczenie montelukastem w porównaniu z placebo prowadziło do znaczącej poprawy kontroli astmy:

• Poprawa FEV₁ o 8,55% w grupie montelukastu vs spadek o 1,74% w grupie placebo (względem wartości początkowych)
• Zmniejszenie całkowitego zużycia β-agonisty o 27,78% w grupie montelukastu vs wzrost o 2,09% w grupie placebo (względem wartości początkowych)

¹³