Działania niepożądane – Haloperidol WZF 1 mg

Działania niepożądane
Haloperidol WZF 1 mg

Bezpieczeństwo haloperydolu oceniono w licznych badaniach klinicznych obejmujących łącznie ponad 1500 pacjentów, w tym 284 w badaniach kontrolowanych placebo oraz 1295 w badaniach z podwójnie ślepą próbą. Najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi były zaburzenia pozapiramidowe (34%), bezsenność (19%), pobudzenie (15%) oraz hiperkinezja (13%). Inne często obserwowane efekty to ból głowy (12%), zaburzenia psychotyczne (9%), depresja (8%), zwiększenie masy ciała (8%), drżenie (8%), wzmożone napięcie mięśniowe (7%), niedociśnienie ortostatyczne (7%), dystonia (6%) oraz nadmierna senność (5%). Rzadziej występowały poważne powikłania, takie jak dyskinezy późne, złośliwy zespół neuroleptyczny, hiperprolaktynemia, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia sercowo-naczyniowe (w tym wydłużenie odstępu QT), reakcje nadwrażliwości, agranulocytoza, drgawki oraz nagły zgon. Częstość działań niepożądanych klasyfikowano zgodnie z ustalonymi kategoriami od bardzo często (≥10%) do bardzo rzadko (<0,01%).

Pobierz ChPL PDF Haloperidol WZF – Tabletki – 1 mg

Wskazania

Substancja czynna

haloperydol

Kategoria leku

Działania niepożądane haloperydolu – charakterystyka kliniczna

Bezpieczeństwo stosowania haloperydolu zostało szczegółowo ocenione w ramach szeroko zakrojonych badań klinicznych obejmujących łącznie 284 pacjentów w 3 badaniach kontrolowanych placebo oraz 1295 pacjentów w 16 badaniach klinicznych z podwójnie ślepą próbą i lekiem porównawczym. Dodatkowo, profil bezpieczeństwa haloperydolu dekanonianu oceniano u 410 pacjentów w 3 badaniach porównawczych, 9 badaniach otwartych i 1 badaniu oceniającym zależność odpowiedzi od dawki.¹

Najczęściej występujące działania niepożądane

W oparciu o dane dotyczące bezpieczeństwa, uzyskane z badań klinicznych, najczęściej raportowanymi działaniami niepożądanymi związanymi z terapią haloperydolem były zaburzenia pozapiramidowe, które wystąpiły u ponad jednej trzeciej badanych pacjentów, bezsenność, pobudzenie oraz hiperkinezja.²

Oprócz wymienionych powyżej, często raportowano również takie działania niepożądane jak: ból głowy, zaburzenia psychotyczne, depresja, zwiększenie masy ciała, drżenie, wzmożone napięcie mięśniowe, niedociśnienie ortostatyczne, dystonia oraz nadmierna senność.³

Klasyfikacja działań niepożądanych i metodologia oceny

Działania niepożądane uwzględnione w pełnej charakterystyce produktu leczniczego obejmują reakcje zgłaszane w badaniach klinicznych haloperydolu, haloperydolu dekanonianu oraz zgłaszane po wprowadzeniu obydwu postaci leku do obrotu. Częstość występowania działań niepożądanych została ustalona na podstawie badań klinicznych lub epidemiologicznych, zgodnie z następującą klasyfikacją:⁴

Bardzo często: występujące u ≥1/10 pacjentów (10% lub więcej)
Często: występujące u ≥1/100 do <1/10 pacjentów (1-10%)
Niezbyt często: występujące u ≥1/1 000 do <1/100 pacjentów (0,1-1%)
Rzadko: występujące u ≥1/10 000 do <1/1 000 pacjentów (0,01-0,1%)
Bardzo rzadko: występujące u <1/10 000 pacjentów (mniej niż 0,01%)
Nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

⁵

Należy podkreślić, że działania niepożądane w dokumentacji produktu wymienione są zgodnie z klasyfikacją układów i narządów, a w obrębie każdej kategorii częstości przedstawione są w kolejności od najcięższych.⁶

Szczegółowa tabela działań niepożądanych haloperydolu

Kategoria częstości	Działanie niepożądane	Opis i charakterystyka
Bardzo często (≥1/10 pacjentów)	Zaburzenia pozapiramidowe	Występują u 34% pacjentów. Obejmują różne objawy neurologiczne związane z blokowaniem receptorów dopaminowych: parkinsonizm, akatyzję, dystonię. Mogą wymagać zastosowania leków antycholinergicznych.
	Bezsenność	Występuje u 19% pacjentów. Może manifestować się jako trudności w zasypianiu, utrzymaniu snu lub przedwczesne budzenie się.
	Pobudzenie	Dotyczy 15% pacjentów. Objawia się wzmożonym napędem psychoruchowym, niepokojem, drażliwością.
	Hiperkinezja	Występuje u 13% pacjentów. Charakteryzuje się nadmierną aktywnością ruchową, często bezcelową i nieskoordynowaną.
	Ból głowy	Raportowany przez 12% pacjentów. Może mieć różne nasilenie i lokalizację.
Często (≥1/100 do <1/10 pacjentów)	Zaburzenia psychotyczne	Występują u 9% pacjentów. Mogą manifestować się jako nasilenie objawów podstawowej choroby lub pojawienie się nowych objawów wytwórczych.
	Depresja	Dotyczy 8% pacjentów. Objawia się obniżeniem nastroju, anhedonią, apatią, zaburzeniami snu i łaknienia.
	Zwiększenie masy ciała	Występuje u 8% pacjentów. Związane z wpływem na metabolizm i zwiększeniem apetytu.
	Drżenie	Raportowane przez 8% pacjentów. Najczęściej ma charakter drżenia spoczynkowego, podobnego do drżenia w chorobie Parkinsona.
	Wzmożone napięcie mięśniowe	Występuje u 7% pacjentów. Może objawiać się sztywnością, ograniczeniem ruchomości i dyskomfortem mięśniowym.
	Niedociśnienie ortostatyczne	Dotyczy 7% pacjentów. Objawia się spadkiem ciśnienia po zmianie pozycji ciała na pionową, może prowadzić do zawrotów głowy i omdleń.
	Dystonia	Występuje u 6% pacjentów. Charakteryzuje się przedłużonymi, nieprawidłowymi skurczami mięśni prowadzącymi do nieprawidłowych pozycji ciała.
	Nadmierna senność	Raportowana przez 5% pacjentów. Objawia się wzmożoną potrzebą snu i trudnościami z utrzymaniem czuwania w ciągu dnia.
	Akatyzja	Subiektywne uczucie niepokoju ruchowego, trudność lub niemożność pozostawania w bezruchu, konieczność zmiany pozycji.
Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100 pacjentów)	Dyskinezy późne	Mimowolne, rytmiczne ruchy języka, twarzy, kończyn. Mogą utrzymywać się nawet po odstawieniu leku. Występują zwykle po długotrwałym leczeniu.
	Złośliwy zespół neuroleptyczny	Rzadkie, ale potencjalnie zagrażające życiu powikłanie objawiające się gorączką, sztywnością mięśniową, zaburzeniami świadomości i autonomicznymi.
	Hiperprolaktynemia	Podwyższony poziom prolaktyny mogący prowadzić do mlekotoku, ginekomastii, zaburzeń miesiączkowania i zmniejszenia libido.
	Zaburzenia czynności wątroby	Objawiające się zwiększeniem aktywności enzymów wątrobowych, rzadziej żółtaczką i hepatotoksycznością.
	Zaburzenia sercowo-naczyniowe	Zmiany w zapisie EKG, wydłużenie odstępu QT, tachykardia, arytmie.
	Reakcje nadwrażliwości	Wysypki skórne, świąd, pokrzywka, reakcje alergiczne.
Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000 pacjentów)	Agranulocytoza	Ciężkie zaburzenie hematologiczne objawiające się znacznym zmniejszeniem liczby granulocytów, zwiększające ryzyko infekcji.
	Drgawki	Napady padaczkowe, zwłaszcza u pacjentów z obniżonym progiem drgawkowym lub wcześniejszymi epizodami drgawek.
	Nagły zgon	Przypadki nagłego zgonu sercowego związane z wydłużeniem odstępu QT i arytmiami komorowymi.
Bardzo rzadko (<1/10 000 pacjentów)	Torsade de pointes	Zagrażająca życiu arytmia komorowa związana z wydłużeniem odstępu QT.
Bardzo rzadko (<1/10 000 pacjentów)	Niewydolność oddechowa	Zwłaszcza u pacjentów z istniejącą wcześniej chorobą płuc lub w przypadku przedawkowania.
Nieznana (częstość nie może być określona)	Zespół odstawienny	Po nagłym odstawieniu leku mogą wystąpić: nudności, wymioty, nadmierna potliwość, bezsenność, niepokój, akathyzja oraz dyskineza.

Zaburzenia neurologiczne jako kluczowe działanie niepożądane

Zaburzenia pozapiramidowe stanowią najczęstsze i najbardziej charakterystyczne działania niepożądane haloperydolu, występujące u ponad jednej trzeciej leczonych pacjentów (34%). Objawy te są bezpośrednio związane z mechanizmem działania leku – blokowaniem receptorów dopaminowych w układzie nigrostriatalnym.⁷

Spektrum objawów pozapiramidowych

Zaburzenia pozapiramidowe mogą manifestować się w różnorodny sposób, obejmując:⁸

Parkinsonizm polekowy – charakteryzujący się drżeniem spoczynkowym (8% pacjentów), sztywnością mięśniową (7% pacjentów), spowolnieniem ruchowym, maskowatością twarzy
Akatyzję – subiektywne uczucie niepokoju ruchowego, niemożność pozostawania w bezruchu
Dystonię ostrą (6% pacjentów) – nieprawidłowe, przedłużone skurcze mięśni prowadzące do nienaturalnych pozycji ciała, często dotyczy mięśni szyi, języka, oczu
Hiperkinezę (13% pacjentów) – nadmierną, często bezcelową aktywność ruchową

Dyskinezy późne

Szczególnie istotnym powikłaniem długotrwałej terapii haloperydolem są dyskinezy późne. Objawiają się mimowolnymi, rytmicznymi ruchami języka, twarzy i kończyn. W przeciwieństwie do wczesnych objawów pozapiramidowych, dyskinezy późne mogą utrzymywać się nawet po odstawieniu leku i często są oporne na leczenie. Występują niezbyt często, ale stanowią poważne powikłanie, zwłaszcza u pacjentów leczonych długotrwale oraz osób w podeszłym wieku.⁹

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) jest rzadkim, ale potencjalnie zagrażającym życiu powikłaniem leczenia neuroleptykami, w tym haloperydolem. Zespół ten charakteryzuje się tetradą objawów:¹⁰

Wysoka gorączka (powyżej 38°C)
Sztywność mięśniowa
Zaburzenia świadomości i funkcji poznawczych
Objawy niestabilności układu autonomicznego (wahania ciśnienia tętniczego, tachykardia, nadmierna potliwość)

ZZN wymaga natychmiastowego odstawienia leku i wdrożenia intensywnego leczenia. Śmiertelność w tym zespole może sięgać 10%, a czynnikami ryzyka są szybkie zwiększanie dawki, stosowanie preparatów o przedłużonym uwalnianiu oraz jednoczesne odwodnienie pacjenta.

Powikłania sercowo-naczyniowe

Haloperydol może powodować zaburzenia sercowo-naczyniowe o potencjalnie poważnych konsekwencjach. Niedociśnienie ortostatyczne występuje stosunkowo często (7% pacjentów) i może prowadzić do zawrotów głowy oraz zwiększać ryzyko upadków, zwłaszcza u osób starszych.¹¹

Szczególnie istotnym powikłaniem jest wydłużenie odstępu QT w zapisie EKG, które zwiększa ryzyko groźnych dla życia arytmii komorowych, w tym torsade de pointes. Ryzyko to wzrasta przy stosowaniu wysokich dawek, u pacjentów z istniejącymi chorobami serca, zaburzeniami elektrolitowymi oraz przy jednoczesnym stosowaniu innych leków wydłużających odstęp QT.

Zaburzenia endokrynologiczne

Haloperydol, blokując receptory dopaminowe w układzie tuberoinfundibularnym, powoduje hiperprolaktynemię, która może manifestować się klinicznie jako:¹²

Mlekotok (galaktorrhoea)
Ginekomastia u mężczyzn
Zaburzenia miesiączkowania u kobiet
Zmniejszenie libido i zaburzenia funkcji seksualnych
Osteoporoza przy długotrwałym stosowaniu

Strategie zmniejszania ryzyka działań niepożądanych

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem haloperydolu, należy stosować następujące zasady:¹³

Stosowanie najmniejszej skutecznej dawki
Stopniowe zwiększanie dawki
Regularne monitorowanie pacjenta pod kątem objawów pozapiramidowych
Wykonywanie badania EKG przed rozpoczęciem leczenia i okresowo w trakcie terapii, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka
Monitorowanie parametrów metabolicznych (masa ciała, lipidogram, glikemia)
W przypadku wystąpienia wczesnych objawów pozapiramidowych – rozważenie redukcji dawki lub dodania leku antycholinergicznego
Szczególna ostrożność u pacjentów w podeszłym wieku, z chorobami serca i zaburzeniami elektrolitowymi

Należy pamiętać, że leków antycholinergicznych nie powinno się stosować profilaktycznie u wszystkich pacjentów, gdyż same mogą wywoływać działania niepożądane, a długotrwałe ich stosowanie może zwiększać ryzyko dyskinez późnych.

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.