Wprowadzenie do badań przedklinicznych flukonazolu

Badania przedkliniczne stanowią fundament oceny bezpieczeństwa stosowania leku przed jego wprowadzeniem do badań klinicznych i późniejszej praktyki medycznej. W przypadku flukonazolu, substancji czynnej zawartej w produkcie Fluconazole Aurobindo 200 mg kapsułki twarde, przeprowadzono szereg badań nieklinicznych oceniających potencjalne zagrożenia związane z jego stosowaniem. Należy jednak podkreślić, że wpływy zaobserwowane podczas tych badań mają ograniczone znaczenie dla zastosowania klinicznego, ponieważ wystąpiły po dawkach powodujących narażenie znacząco wyższe niż występujące u ludzi podczas terapii. ¹

Potencjał rakotwórczy flukonazolu

Ocena potencjału rakotwórczego flukonazolu przeprowadzona została w długoterminowych badaniach na modelach zwierzęcych. Substancja nie wykazała działania rakotwórczego u myszy i szczurów, którym podawano doustnie dawki wynoszące 2,5, 5 lub 10 mg/kg masy ciała na dobę przez okres 24 miesięcy. Warto zaznaczyć, że dawki te były około 2-7 razy wyższe niż dawki zalecane w terapii u ludzi. ²

Jednak podczas badań zaobserwowano zwiększoną częstość występowania gruczolaków wątrobowokomórkowych u samców szczurów, którym podawano flukonazol w dawkach 5 lub 10 mg/kg masy ciała na dobę. Jest to istotna obserwacja z punktu widzenia hepatotoksyczności, chociaż występująca przy dawkach wielokrotnie przekraczających dawki terapeutyczne stosowane u ludzi. ³

Potencjał mutagenny flukonazolu

Przeprowadzono kompleksowe badania oceniające potencjał mutagenny flukonazolu przy użyciu różnych modeli testowych. Wyniki testów mutagenności z aktywacją metaboliczną oraz bez niej, wykonane na 4 szczepach bakterii Salmonella typhimurium oraz na komórkach chłoniaka myszy L5178Y, były negatywne. ⁴

Również badania cytogenetyczne, zarówno in vivo (przeprowadzone na mysich komórkach szpiku kostnego po doustnym podaniu flukonazolu), jak i in vitro (na ludzkich limfocytach eksponowanych na flukonazol w dawce 1000 μg/ml), nie wykazały występowania mutacji chromosomalnych. Powyższe wyniki wskazują na brak potencjału mutagennego flukonazolu w zakresie badanych parametrów. ⁵

Wpływ flukonazolu na reprodukcję

Wpływ na płodność

Badania oceniające wpływ flukonazolu na płodność przeprowadzono zarówno na samcach, jak i samicach szczurów. Substancja nie wpływała na płodność zwierząt, którym podawano doustnie dawki 5, 10 lub 20 mg/kg masy ciała na dobę. Podobnie, nie zaobserwowano wpływu na płodność przy podawaniu pozajelitowym dawek wynoszących 5, 25 lub 75 mg/kg masy ciała. ⁶

Wpływ na rozwój płodu

Badania teratologiczne wykazały zależny od dawki wpływ flukonazolu na rozwój płodów szczurów. Przy niższych dawkach (5 lub 10 mg/kg masy ciała) nie stwierdzono działania teratogennego na płód. ⁷ Jednak przy dawkach 25 oraz 50 mg/kg masy ciała i wyższych zaobserwowano zwiększoną częstość występowania zmian anatomicznych u płodów, takich jak:

• dodatkowe żebra
• poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego
• opóźnienie kostnienia

Te wady rozwojowe świadczą o potencjalnej teratogenności wysokich dawek flukonazolu u szczurów. ⁸

Przy zastosowaniu jeszcze wyższych dawek – w zakresie od 80 mg/kg masy ciała do 320 mg/kg masy ciała – zaobserwowano nasilenie toksycznego działania na zarodki i płody, objawiające się:

• zwiększoną śmiertelnością zarodków szczurzych
• występowaniem wad płodu obejmujących falistość żeber
• rozszczepem podniebienia
• nieprawidłowym kostnieniem twarzoczaszki

Te obserwacje potwierdzają istotny, zależny od dawki wpływ flukonazolu na rozwój płodów szczurzych przy dawkach znacznie przekraczających dawki terapeutyczne stosowane u ludzi. ⁹

Wpływ na przebieg porodu

Badania przedkliniczne wykazały również wpływ flukonazolu na przebieg porodu u samic szczurów. Zauważono, że doustne podanie dawki 20 mg/kg masy ciała powodowało niewielkie opóźnienie rozpoczęcia porodu. ¹⁰ Natomiast przy dożylnym podaniu dawek 20 mg/kg masy ciała lub 40 mg/kg masy ciała u niektórych samic stwierdzono przedłużony poród. ¹¹

Te zaburzenia przebiegu porodu obserwowane przy wyższych dawkach flukonazolu prowadziły do:

• niewielkiego zwiększenia liczby płodów martwych
• zmniejszenia przeżywalności noworodków

Mechanizm tego działania wyjaśniono specyficznym dla gatunku wpływem dużych dawek flukonazolu na metabolizm hormonalny – substancja wykazuje właściwości zmniejszania stężenia estrogenów. ¹²

Co istotne z klinicznego punktu widzenia, podobnych zmian hormonalnych nie stwierdzano u kobiet leczonych flukonazolem w dawkach terapeutycznych, co potwierdza specyficzność gatunkową obserwowanych w badaniach przedklinicznych efektów. ¹³

Kliniczne znaczenie wyników badań przedklinicznych

Badania przedkliniczne flukonazolu wykazały zależne od dawki działania niepożądane, które występowały głównie przy wysokich dawkach, wielokrotnie przekraczających ekspozycję stosowaną u ludzi w warunkach terapeutycznych. W związku z tym ich znaczenie kliniczne jest ograniczone. Należy jednak pamiętać, że substancja może wykazywać działanie teratogenne przy wysokich dawkach, co może mieć znaczenie przy rozważaniu stosowania jej u kobiet w ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze. Brak mutagenności i niewielki potencjał rakotwórczy (ograniczony do hepatokomórkowych gruczolaków u samców szczurów) są korzystnymi cechami profilu bezpieczeństwa flukonazolu z punktu widzenia długoterminowej terapii. ¹⁴