Właściwości farmakodynamiczne
Doxycyclinum TZF 100 mg

Właściwości farmakodynamiczne doksycykliny

Doksycyklina jest antybiotykiem z grupy tetracyklin o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego. Według klasyfikacji ATC przypisana jest do kategorii leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, tetracykliny (kod ATC: J 01 AA 02). Jako substancja czynna występuje w produkcie leczniczym DOXYCYCLINUM TZF w postaci kapsułek twardych, w których jedna kapsułka zawiera 100 mg doksycykliny w postaci hyklanu.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania doksycykliny ma charakter bakteriostatyczny i polega na hamowaniu syntezy białka na poziomie rybosomu bakteryjnego. Dzięki temu antybiotyk skutecznie blokuje wzrost i namnażanie się komórek bakteryjnych, co prowadzi do zahamowania rozwoju zakażenia.²

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Doksycyklina wykazuje szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, obejmujące bakterie Gram-ujemne, Gram-dodatnie oraz niektóre pierwotniaki. Zakres działania przeciwbakteryjnego tego antybiotyku potwierdzony badaniami in vitro jest bardzo rozległy.³

Wrażliwość bakterii Gram-ujemnych

Do bakterii Gram-ujemnych wrażliwych na doksycyklinę należą:⁴

• Neisseria gonorrhoeae – bakteria wywołująca rzeżączkę
• Campylobacter granulomatis – czynnik etiologiczny ziarniniaka pachwinowego
• Haemophilus ducreyi – patogen wywołujący wrzód miękki
• Haemophilus influenzae – drobnoustrój odpowiedzialny za wiele zakażeń dróg oddechowych
• Pasteurella pestis i Yersinia pestis – bakterie będące przyczyną dżumy
• Pasteurella tularensis – czynnik etiologiczny tularemii
• Vibrio cholerae – bakteria wywołująca cholerę
• Bartonella bacilliformis – patogen odpowiedzialny za gorączkę Oroya
• Brucella spp. – drobnoustroje wywołujące brucelozę

Zmienną wrażliwość na doksycyklinę wykazują natomiast takie bakterie Gram-ujemne jak:⁵

• Escherichia coli – bakteria powszechnie występująca w przewodzie pokarmowym
• Klebsiella spp. – pałeczki mogące wywoływać zapalenia płuc i zakażenia układu moczowego
• Enterobacter aerogenes – bakteria mogąca powodować zakażenia wewnątrzszpitalne
• Shigella spp. – patogeny wywołujące czerwonkę bakteryjną
• Mima spp. i Herellea spp. – drobnoustroje związane z zakażeniami oportunistycznymi
• Bacteroides spp. – bakterie beztlenowe stanowiące część flory jelitowej

Wrażliwość bakterii Gram-dodatnich

Wśród bakterii Gram-dodatnich wrażliwych na doksycyklinę wymienić należy:⁶

• Streptococcus pyogenes – paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A, wywołujący anginę paciorkowcową i płonicę
• Streptococcus pneumoniae (pneumokok) – główny czynnik etiologiczny pozaszpitalnych zapaleń płuc
• Streptococcus faecalis i Streptococcus faecium – enterokoki mogące powodować zakażenia układu moczowego i endocarditis
• Staphylococcus aureus – gronkowiec złocisty, patogen odpowiedzialny za szereg zakażeń skóry, tkanek miękkich i innych
• Alfa-hemolizujące paciorkowce zieleniące – grupa bakterii obejmująca m.in. Streptococcus viridans

Wrażliwość innych drobnoustrojów

Spektrum działania doksycykliny obejmuje również inne ważne klinicznie drobnoustroje:⁷

• Rickettsia – bakterie wewnątrzkomórkowe wywołujące riketsjozy
• Chlamydia psittaci – czynnik etiologiczny psytakozy
• Chlamydia trachomatis – drobnoustrój odpowiedzialny za choroby przenoszone drogą płciową
• Mycoplasma pneumoniae – patogen wywołujący atypowe zapalenie płuc
• Ureaplasma urealyticum – drobnoustrój związany z zakażeniami układu moczowo-płciowego
• Borrelia recurrentis – bakteria wywołująca gorączkę powrotną
• Treponema pallidum – krętek blady, czynnik etiologiczny kiły
• Treponema pertenue – krętek wywołujący malinicę
• Clostridium spp. – beztlenowe laseczki, w tym laseczka tężca i zgorzeli gazowej
• Fusobacterium fusiforme – bakteria beztlenowa związana z zakażeniami jamy ustnej
• Actinomyces spp. – promienice odpowiedzialne za promienicę
• Bacillus anthracis – laseczka wąglika
• Propionibacterium acnes – bakteria związana z trądzikiem
• Entamoeba spp. – pierwotniaki wywołujące pełzakowicę
• Balantidium coli – pierwotniaki wywołujące balantidiozę
• Plasmodium falciparum – zarodziec sierpowaty, jeden z czynników etiologicznych malarii

Oporność bakterii na doksycyklinę

Oporność na doksycyklinę występuje wśród wielu różnych szczepów bakteryjnych, szczególnie wśród bakterii Gram-dodatnich. Zjawisko oporności charakteryzuje się niejednorodnością i obserwuje się istotne różnice w oporności bakterii występujących w różnych regionach świata.⁸

Do drobnoustrojów często wykazujących oporność na doksycyklinę należą:⁹

• Klebsiella species
• Enterobacter species
• Escherichia coli
• Streptococcus faecalis

Mechanizm oporności

Mechanizm oporności na doksycyklinę związany jest przede wszystkim ze zmniejszeniem zdolności przenikania leku do wnętrza komórki bakteryjnej. Oporność ta ma charakter genetyczny i związana jest z występowaniem w komórce przekazywalnych plazmidów R.¹⁰

Oporność krzyżowa

Istotnym zjawiskiem klinicznym jest występowanie oporności krzyżowej. Szczepy Streptococcus pneumoniae (pneumokoki) oporne na doksycyklinę wykazują również oporność na inne antybiotyki z grupy tetracyklin. Co więcej, często te same szczepy wykazują także oporność na antybiotyki z grupy penicylin i makrolidów.¹¹