Leki w grupie
„tetracykliny”

Tetracykliny to grupa antybiotyków bakteriostatycznych o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego, które hamują syntezę białek bakteryjnych poprzez wiązanie z podjednostką 30S rybosomu. Blokują one przyłączanie aminoacylo-tRNA do kompleksu mRNA-rybosom, co uniemożliwia wydłużanie łańcucha peptydowego i w konsekwencji hamuje wzrost bakterii.

Do najważniejszych tetracyklin należą: tetracyklina, doksycyklina, minocyklina, lymecyklina, metacyklina, oksytetracyklina, chlortetracyklina oraz nowsze pochodne, takie jak tygecyklina (glicylocyklina). W Polsce dostępne są preparaty zawierające głównie doksycyklinę (Doxycyclinum, Doxycyclinum TZF, Dotur, Unidox Solutab) oraz tygecyklinę (Tygacil).

Tetracykliny można podzielić na generacje: pierwsza generacja obejmuje naturalne tetracykliny (chlortetracyklina, oksytetracyklina, tetracyklina); druga generacja to półsyntetyczne pochodne (doksycyklina, minocyklina) o lepszej biodostępności i dłuższym okresie półtrwania; trzecia generacja to glicylocykliny (tygecyklina) zaprojektowane do przezwyciężenia oporności na klasyczne tetracykliny.

Największymi zaletami tetracyklin są szerokie spektrum działania obejmujące bakterie Gram-dodatnie, Gram-ujemne, bakterie atypowe (Chlamydia, Mycoplasma, Rickettsia), niektóre pierwotniaki oraz stosunkowo niski koszt terapii. Doksycyklina charakteryzuje się dobrą penetracją do tkanek, w tym do ośrodkowego układu nerwowego, oraz długim okresem półtrwania, co umożliwia dawkowanie raz na dobę.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem tetracyklin obejmują fototoksyczność (zwiększona wrażliwość na światło słoneczne), zaburzenia żołądkowo-jelitowe, uszkodzenie wątroby, przebarwienia zębów i hipoplazję szkliwa u dzieci poniżej 8 roku życia oraz u płodów (gdy są stosowane u kobiet w ciąży). Mogą również prowadzić do nadkażeń grzybiczych oraz wchodzić w interakcje z wieloma lekami, w tym z doustnymi antykoagulantami, lekami przeciwpadaczkowymi i doustnymi środkami antykoncepcyjnymi. Tetracykliny mogą tworzyć nierozpuszczalne kompleksy z kationami (wapń, magnez, żelazo), co zmniejsza ich wchłanianie z przewodu pokarmowego.

Tetracykliny są stosowane w leczeniu infekcji dróg oddechowych, zakażeń przenoszonych drogą płciową, trądziku, boreliozy, zakażeń riketsyjnych, a także w profilaktyce malarii. Ze względu na narastającą oporność bakterii, ich zastosowanie kliniczne jest obecnie bardziej selektywne, choć nowsze pochodne, jak tygecyklina, zachowują aktywność wobec wielu szczepów opornych na inne antybiotyki.