Właściwości farmakodynamiczne leku Bloxazoc

Bloxazoc, zawierający metoprololu bursztynian jako substancję czynną, należy do grupy farmakoterapeutycznej selektywnych leków beta-adrenolitycznych (kod ATC: C07AB02). Dostępny jest w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu w czterech dawkach: 23,75 mg, 47,5 mg, 95 mg oraz 190 mg metoprololu bursztynianu, co odpowiada odpowiednio 25 mg, 50 mg, 100 mg i 200 mg metoprololu winianu.¹

Mechanizm działania

Metoprolol charakteryzuje się selektywnym działaniem na receptory beta1-adrenergiczne znajdujące się w sercu. Działa on w dawkach mniejszych niż te potrzebne do wpływu na receptory beta2-adrenergiczne zlokalizowane w naczyniach obwodowych i oskrzelach. Warto podkreślić, że selektywność metoprololu jest zależna od dawki, jednak maksymalne stężenie w osoczu dla postaci o przedłużonym uwalnianiu jest znacznie niższe w porównaniu do takiej samej dawki podanej w postaci zwykłej tabletki, co zapewnia większy stopień selektywności dla receptorów beta1.²

Lek wykazuje niewielkie działanie stabilizujące błony komórkowe oraz nie wykazuje właściwości stymulujących receptory beta. Jako beta-adrenolityk, metoprolol charakteryzuje się ujemnym działaniem inotropowym i chronotropowym, co wpływa na zmniejszenie siły skurczu mięśnia sercowego oraz zwolnienie częstości akcji serca.³

Działanie fizjologiczne

Leczenie metoprololem zmniejsza wpływ katecholamin związany z wysiłkiem fizycznym i psychicznym, co prowadzi do redukcji trzech kluczowych parametrów: częstości akcji serca, rzutu serca oraz ciśnienia krwi. Ważną właściwością leku jest fakt, że w sytuacjach stresowych, kiedy dochodzi do zwiększonego uwalniania adrenaliny z nadnerczy, metoprolol nie zakłóca fizjologicznego rozszerzenia naczyń.⁴

Dzięki selektywności wobec receptorów beta1, metoprolol w dawkach terapeutycznych wywiera mniejsze działanie kurczące na mięśnie oskrzeli niż nieselektywne beta-adrenolityki. Ta cecha umożliwia stosowanie metoprololu również u pacjentów z astmą oskrzelową lub innymi obturacyjnymi chorobami płuc, pod warunkiem jednoczesnego stosowania leków stymulujących receptory beta2.⁵

Wpływ na metabolizm węglowodanów i insulinę

Metoprolol wpływa na wydzielanie insuliny i metabolizm węglowodanów w mniejszym stopniu niż nieselektywne beta-adrenolityki, co umożliwia jego stosowanie również u pacjentów z cukrzycą. Ponadto, metoprolol wywiera mniejszy wpływ na reakcję układu sercowo-naczyniowego podczas hipoglikemii, np. tachykardię, a powrót glikemii do wartości prawidłowych następuje szybciej niż w przypadku stosowania nieselektywnych beta-adrenolityków.⁶

Działanie w nadciśnieniu tętniczym

W nadciśnieniu tętniczym metoprolol wykazuje istotne działanie hipotensyjne utrzymujące się przez ponad 24 godziny. Obniżenie ciśnienia tętniczego obserwuje się zarówno w pozycji stojącej i leżącej, jak i podczas wysiłku. Początkowo podczas stosowania metoprololu dochodzi do wzrostu oporu naczyń obwodowych, jednak w przypadku długotrwałej terapii obniżenie ciśnienia krwi może wynikać ze zmniejszenia obwodowego oporu naczyniowego przy niezmienionej pojemności minutowej serca.⁷

Skuteczność u dzieci i młodzieży

Badania kliniczne wykazały, że metoprolol skutecznie obniża ciśnienie tętnicze również u pacjentów pediatrycznych. W czterotygodniowym badaniu obejmującym 144 dzieci (w wieku od 6 do 16 lat) z nadciśnieniem pierwotnym, metoprolol w różnych dawkach wykazywał następujące efekty hipotensyjne:

Warto podkreślić, że nie zaobserwowano widocznych różnic w redukcji ciśnienia tętniczego w zależności od wieku, stadium dojrzałości płciowej według skali Tannera czy rasy.⁸

Wpływ na śmiertelność

Metoprolol wykazuje korzystny wpływ na przeżywalność pacjentów z różnymi chorobami układu sercowo-naczyniowego. W badaniach klinicznych udowodniono, że lek zmniejsza ryzyko śmierci związanej z chorobami sercowo-naczyniowymi u mężczyzn z umiarkowanym/ciężkim nadciśnieniem tętniczym, nie powodując przy tym zaburzeń równowagi elektrolitowej.⁹

Działanie w przewlekłej niewydolności serca

Szczególnie istotne są wyniki badania przeżywalności MERIT-HF, które objęło 3991 pacjentów z niewydolnością serca (klasa NYHA II-IV) i zmniejszoną frakcją wyrzutową (≤ 0,40). W badaniu tym metoprolol spowodował:

• Zwiększenie przeżywalności pacjentów¹⁰
• Zmniejszenie liczby hospitalizacji¹¹
• Ogólne zmniejszenie objawów (mierzone według klasy NYHA i wyniku ogólnej oceny leczenia)¹²

Ponadto, udowodniono, że długotrwałe leczenie metoprololem prowadzi do korzystnych zmian w funkcji lewej komory serca, a mianowicie:

• Zwiększenia frakcji wyrzutowej¹³
• Zmniejszenia końcowoskurczowej objętości lewej komory¹⁴
• Zmniejszenia końcoworozkurczowej objętości lewej komory¹⁵

Działanie w zaburzeniach rytmu i zawale serca

W tachyarytmii metoprolol blokuje wpływ zwiększonej aktywności sympatykolitycznej na serce, co prowadzi do zwolnienia akcji serca. Efekt ten wynika głównie z ograniczenia automatyzmu komórek rozrusznikowych, ale również poprzez wydłużenie czasu przewodzenia nadkomorowego.¹⁶

U pacjentów po zawale mięśnia sercowego metoprolol wykazuje znaczące korzyści kliniczne, zmniejszając:

• Ryzyko ponownego zawału mięśnia sercowego¹⁷
• Ryzyko śmierci sercowej¹⁸
• Ryzyko nagłego zgonu po zawale mięśnia sercowego¹⁹