ścieżka sonic hedgehog
Ścieżka Sonic Hedgehog (SHH) to kluczowy szlak sygnałowy, który odgrywa fundamentalną rolę w embriogenezie i regulacji wzrostu komórek. Białko SHH, będące morfogenem, kontroluje różnicowanie komórek, wzór anatomiczny i organogenezę podczas rozwoju embrionalnego, szczególnie w formowaniu układu nerwowego, kończyn i organów wewnętrznych.
W procesie sygnalizacji SHH, białko wiąże się z receptorem Patched (PTCH), co prowadzi do uwolnienia białka Smoothened (SMO) z supresji. Aktywowane SMO inicjuje kaskadę sygnałową, która kulminuje aktywacją czynników transkrypcyjnych GLI, regulujących ekspresję genów docelowych. Zaburzenia w ścieżce SHH wiążą się z licznymi wadami wrodzonymi, w tym holoprozencefalią, polidaktylią oraz niektórymi typami nowotworów, takimi jak rak podstawnokomórkowy skóry i rdzeniak.
W praktyce klinicznej, zrozumienie ścieżki SHH ma istotne znaczenie w onkologii, gdzie inhibitory tej ścieżki, jak wismodegib i sonidegib, są stosowane w leczeniu zaawansowanych raków podstawnokomórkowych. Ponadto, badania nad modulacją ścieżki SHH otwierają nowe możliwości terapeutyczne w regeneracji tkanek, leczeniu chorób neurodegeneracyjnych oraz w medycynie regeneracyjnej.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak skóry – Patofizjologia i mechanizm
Rak skóry, najczęściej diagnozowany nowotwór u ludzi, obejmuje głównie raki niemelanocytowe (NMSC) – rak podstawnokomórkowy (BCC, 80%) i rak kolczystokomórkowy (SCC, 20%) – oraz czerniaka, który mimo mniejszej częstości cechuje się najwyższą śmiertelnością. Patogeneza raka skóry jest wieloczynnikowa, obejmując ekspozycję na promieniowanie UV (90% przypadków), które indukuje mutacje DNA (np. dimerów pirymidynowych cyklobutanowych przez UVB) oraz immunosupresję skóry. BCC wiąże się z mutacjami w ścieżce Hedgehog (PTCH1, SMO), SCC z mutacjami TP53, CDKN2A i HRAS, a czerniak z mutacjami BRAF (40-50%), NRAS i CDKN2A, prowadząc do niekontrolowanej proliferacji komórek. Promieniowanie UVA generuje wolne rodniki i ROS, co jest kluczowe w patogenezie czerniaka, natomiast UVB bezpośrednio uszkadza DNA, dominując w BCC i SCC. Immunosupresja, np. u pacjentów po przeszczepach, znacząco zwiększa ryzyko rozwoju SCC (65-krotnie) i BCC (10-krotnie).
apoptoza, astrocyt, czerniak, efekt Warburga, gen TP53, grzebień nerwowy, immunosupresja, karcynogeneza, keratynocyt, komórka Langerhansa, macierz pozakomórkowa, melanocyt, mutacja BRAF, mutacja CDKN2A, mutacja DNA, mutacja genu supresorowego, mutacja PTCH1, mutacja TP53, poliomawirus komórek Merkla, promieniowanie UV, punkt kontrolny immunologiczny, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak skóry, reaktywne formy tlenu, rogowacenie słoneczne, ścieżka sonic hedgehog, śledziona, stan zapalny, strategia terapeutyczna, terapia celowana, uszkodzenie DNA, wirus HPV - Leksykon chorób i schorzeń
Rozszczep wargi i podniebienia – Etiologia i przyczyny
Rozszczep wargi i podniebienia (CL/P) to jedna z najczęstszych wad wrodzonych twarzoczaszki, występująca u około 1 na 700 noworodków. Powstaje w wyniku nieprawidłowego zrośnięcia się wyrostków twarzowych między 4 a 12 tygodniem ciąży. Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca zarówno czynniki genetyczne (odpowiedzialne za 20-50% przypadków), jak i środowiskowe. Ryzyko wystąpienia CL/P u potomstwa wzrasta w rodzinach z historią rozszczepu, np. do 2-8% jeśli jeden z rodziców jest dotknięty, a do 17% gdy rozszczep występuje u rodzica i dziecka. Kluczowe geny zaangażowane w patogenezę to m.in. IRF6 (odpowiadający za około 12% niesyndromicznych przypadków), TGFA, SHH, BMP4, FGF10 oraz geny związane z epigenetyką, jak PHF8, którego aktywność zależy od poziomu tlenu. W około 15-30% przypadków rozszczep jest elementem zespołów genetycznych, takich jak zespół CHARGE, DiGeorge’a, Waardenburga czy Pierre’a Robina.
antagonista kwasu foliowego, czynnik genetyczny, czynnik środowiskowy, demetylaza lizyny histonowej, izolowany rozszczep podniebienia, izotretynoina, kortyzol, kwas walproinowy, lek przeciwnowotworowy, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwtrądzikowy, niedobór kwasu foliowego, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi i podniebienia, rozszczep wargi z rozszczepem podniebienia, rozwój płodu, ścieżka sonic hedgehog, Sekwencja Pierre’a Robina, transformujący czynnik wzrostu alfa, wada wrodzona twarzoczaszki, wyrostek podniebienny, wyrostek szczękowy, zespół CHARGE, zespół DiGeorge’a, zespół genetyczny, zespół Stickler, zespół van der Woude, zespół velocardiofacial, zespół Waardenburga