Właściwości farmakodynamiczne leku Rywaroksaban

Rywaroksaban należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako substancje przeciwzakrzepowe, a dokładniej bezpośrednie inhibitory czynnika Xa. Lek został sklasyfikowany pod kodem ATC: B01AF01. W postaci tabletek powlekanych o mocy 20 mg, Rivaxar zawiera substancję czynną rywaroksaban w ilości 20 mg na tabletkę. Tabletki mają charakterystyczny ciemnoczerwony kolor, okrągły kształt oraz wytłoczoną liczbę „20” na jednej stronie.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban wyróżnia się jako wysoce wybiórczy, bezpośredni inhibitor czynnika Xa, który charakteryzuje się wysoką biodostępnością po podaniu doustnym. Mechanizm działania leku polega na hamowaniu aktywności czynnika Xa, co w konsekwencji przerywa zarówno wewnątrzpochodną, jak i zewnątrzpochodną drogę kaskady krzepnięcia krwi. Proces ten prowadzi do zahamowania dwóch kluczowych procesów: wytwarzania trombiny oraz powstawania zakrzepu. Istotne jest, że rywaroksaban nie wykazuje bezpośredniego działania hamującego na trombinę (aktywowany czynnik II), a także nie wykazano jego wpływu na płytki krwi.²

Działanie farmakodynamiczne – charakterystyka ogólna

Badania przeprowadzone u ludzi wykazały, że hamowanie aktywności czynnika Xa przez rywaroksaban zachodzi w sposób zależny od dawki leku. Rywaroksaban wpływa również na czas protrombinowy (PT) w sposób proporcjonalny do zastosowanej dawki. Przy zastosowaniu odczynnika Neoplastin do oznaczenia PT, obserwuje się ścisłą korelację ze stężeniem rywaroksabanu w osoczu krwi, z wartością współczynnika korelacji r wynoszącą 0,98. Należy jednak podkreślić, że użycie innych odczynników może prowadzić do uzyskania odmiennych wyników. Wartości PT w przypadku rywaroksabanu należy podawać w sekundach, ponieważ Międzynarodowy Współczynnik Znormalizowany (INR) jest zwalidowany i skalibrowany wyłącznie dla kumaryn i nie powinien być stosowany do oceny działania innych antykoagulantów, w tym rywaroksabanu.³

Parametry PT w różnych wskazaniach klinicznych

W terapii żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ), obejmującej zakrzepicę żył głębokich (ZŻG) i zatorowość płucną (ZP), a także w profilaktyce nawrotów tych schorzeń, wykazano charakterystyczne wartości PT przy stosowaniu rywaroksabanu. Dla pacjentów przyjmujących dawkę 15 mg dwa razy na dobę, wartości PT (Neoplastin) w czasie maksymalnego efektu działania leku (2-4 godziny po przyjęciu tabletki) dla 5/95 percentyli wynoszą od 17 do 32 sekund. Z kolei dla dawki 20 mg raz na dobę w tym samym czasie wartości te wynoszą od 15 do 30 sekund. W najniższym punkcie stężenia leku (8-16 godzin po przyjęciu dla dawki 15 mg dwa razy na dobę) wartości PT dla 5/95 percentyli wynoszą od 14 do 24 sekund, natomiast dla dawki 20 mg raz na dobę (18-30 godzin po przyjęciu) wartości te mieszczą się w zakresie od 13 do 20 sekund.⁴

U pacjentów z migotaniem przedsionków niezwiązanym z wadą zastawkową, którzy przyjmują rywaroksaban w celu profilaktyki udaru mózgu i zatorowości obwodowej, wartości PT również wykazują charakterystyczne zakresy. Dla pacjentów przyjmujących 20 mg rywaroksabanu raz na dobę, w czasie maksymalnego działania leku (1-4 godziny po przyjęciu tabletki), wartości PT (Neoplastin) dla 5/95 percentyli wynoszą od 14 do 40 sekund. U pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek leczonych dawką 15 mg raz na dobę, wartości te wynoszą od 10 do 50 sekund. W najniższym punkcie stężenia leku (16-36 godzin po przyjęciu), wartości PT dla 5/95 percentyli zarówno u pacjentów przyjmujących 20 mg, jak i u pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek przyjmujących 15 mg, wynoszą od 12 do 26 sekund.⁵

Badania dotyczące odwracania działania rywaroksabanu

W farmakologicznym badaniu klinicznym oceniano możliwości odwracania działania farmakodynamicznego rywaroksabanu u zdrowych osób dorosłych (n=22). Badanie koncentrowało się na analizie działania jednokrotnych dawek (50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów koncentratów czynników zespołu protrombiny (PCC):

• Trójczynnikowy PCC (zawierający czynniki II, IX i X) – skracał średnie wartości PT (Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut
• Czteroczynnikowy PCC (zawierający czynniki II, VII, IX i X) – powodował skrócenie PT o około 3,5 sekundy

Interesujące jest, że pomimo mniejszego wpływu na PT, 3-czynnikowy PCC wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny w porównaniu do 4-czynnikowego PCC.⁶

Inne parametry krzepnięcia i monitorowanie terapii

Rywaroksaban wpływa również na inne parametry krzepnięcia. Czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) oraz HepTest ulegają wydłużeniu w sposób zależny od dawki. Należy jednak podkreślić, że badania te nie są zalecane do oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu. W codziennej praktyce klinicznej nie ma konieczności rutynowego monitorowania parametrów układu krzepnięcia podczas leczenia rywaroksabanem. Jednakże w sytuacjach klinicznie uzasadnionych, możliwe jest oznaczenie stężenia rywaroksabanu za pomocą skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.⁷