Wpływ azatiopryny na płodność, ciążę i laktację

Lekarz stosujący azatioprynę (produkt leczniczy Imuran) u kobiet w wieku rozrodczym powinien przekazać pacjentce szczegółowe informacje dotyczące wpływu tego leku na płodność, przebieg ciąży oraz możliwość karmienia piersią. Te informacje mają kluczowe znaczenie dla podjęcia świadomej decyzji terapeutycznej, uwzględniającej potencjalne ryzyko dla matki i dziecka.¹

Wpływ na płodność

Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że specyficzny wpływ stosowania azatiopryny na płodność u ludzi nie został jednoznacznie określony. Brak jest wystarczających danych klinicznych pozwalających na sformułowanie jednoznacznych wniosków w tym zakresie.²

Azatiopryna podczas ciąży

Pacjentka powinna zostać poinformowana, że azatiopryna oraz jej metabolity przenikają w znaczących ilościach przez łożysko do płodu oraz do płynu owodniowego. Oznacza to, że rozwijający się płód jest narażony na działanie leku.³

Lekarz musi przeprowadzić dokładną ocenę stosunku korzyści do ryzyka przed zastosowaniem azatiopryny u kobiet w ciąży lub planujących ciążę. Należy wyraźnie podkreślić, że azatiopryny nie należy stosować u kobiet w ciąży lub mogących zajść w ciążę bez takiej szczegółowej analizy.⁴

Istotną informacją dla pacjentki jest zalecenie dotyczące antykoncepcji. Ze względu na cytotoksyczne właściwości azatiopryny, lekarz powinien zalecić stosowanie odpowiedniej metody antykoncepcji, gdy którykolwiek z partnerów przyjmuje azatioprynę.⁵

Ryzyko powikłań podczas ciąży

Kobieta leczona azatiopryną powinna być świadoma możliwych powikłań związanych ze stosowaniem tego leku w ciąży. Lekarz powinien poinformować pacjentkę o następujących ryzykach:

• Cholestaza ciążowa – sporadycznie zgłaszano występowanie tego powikłania w związku z leczeniem azatiopryną. Wczesne rozpoznanie i przerwanie leczenia może zminimalizować wpływ na płód. Jeśli wystąpi cholestaza ciążowa, należy przeprowadzić szczegółową ocenę korzyści dla matki względem potencjalnego negatywnego wpływu na płód.⁶
• Porody przedwczesne i niska masa urodzeniowa – opisywano przypadki porodów przedwczesnych i urodzeń noworodków z małą masą urodzeniową u matek przyjmujących azatioprynę, szczególnie gdy lek był stosowany w połączeniu z kortykosteroidami.⁷
• Poronienia samoistne – zgłaszano przypadki poronień samoistnych w sytuacjach, gdy matka lub ojciec przyjmowali azatioprynę.⁸
• Zaburzenia hematologiczne u noworodków – u części noworodków, których matki przyjmowały azatioprynę podczas ciąży, stwierdzono leukopenię i/lub małopłytkowość. Z tego powodu należy zwrócić szczególną uwagę na kontrolowanie morfologii krwi u kobiet w ciąży.⁹

Mutagenność i wpływ na płód

Istotne jest przekazanie pacjentce informacji dotyczących potencjalnego działania mutagennego azatiopryny. W limfocytach potomstwa pacjentów leczonych tym lekiem wykazano nieprawidłowości chromosomalne, które ustępują z czasem. Warto jednak podkreślić, że poza wyjątkowo rzadkimi przypadkami, nie obserwowano u potomstwa widocznych wad fizycznych spowodowanych tymi nieprawidłowościami.¹⁰

Dodatkowo należy poinformować pacjentkę, że wykazano synergiczne klastogenne działanie azatiopryny i długofalowego światła ultrafioletowego u pacjentów otrzymujących ten lek.¹¹

Karmienie piersią

Informacje dotyczące karmienia piersią, które lekarz powinien przekazać pacjentce, obejmują:

• W siarze i mleku kobiet leczonych azatiopryną wykryto 6-merkaptopurynę (metabolit azatiopryny).¹²
• Z dostępnych danych wynika, że 6-merkaptopuryna przenika do mleka ludzkiego w małych ilościach.¹³
• Ryzyko dla noworodków i niemowląt karmionych piersią jest prawdopodobnie małe, ale nie można go całkowicie wykluczyć.¹⁴

Zasadniczo kobiety przyjmujące azatioprynę nie powinny karmić piersią, chyba że spodziewane korzyści z karmienia piersią dla dziecka przewyższają potencjalne ryzyko.¹⁵

Jeśli jednak zostanie podjęta decyzja o karmieniu piersią, należy poinformować pacjentkę o konieczności ścisłego monitorowania niemowlęcia w kierunku możliwych objawów niepożądanych, takich jak:

• Immunosupresja
• Leukopenia (zmniejszenie liczby białych krwinek)
• Trombocytopenia (zmniejszenie liczby płytek krwi)
• Hepatotoksyczność (uszkodzenie wątroby)
• Zapalenie trzustki
• Inne objawy ekspozycji na 6-merkaptopurynę¹⁶

Należy podkreślić, że 6-merkaptopuryna jest silnym lekiem immunosupresyjnym, co zwiększa ryzyko wystąpienia wymienionych objawów niepożądanych u dziecka karmionego piersią.¹⁷