Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania leku

Bezpieczeństwo stosowania darunawiru zostało szeroko przebadane w warunkach przedklinicznych na różnych modelach zwierzęcych, zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z rytonawirem. Przeprowadzone badania dostarczają istotnych informacji na temat potencjalnych działań toksycznych leku oraz jego wpływu na różne układy narządowe, co ma kluczowe znaczenie dla oceny bezpieczeństwa darunawiru w praktyce klinicznej.¹

Badania toksyczności po podaniu wielokrotnym

W badaniach toksyczności po wielokrotnym podaniu przeprowadzonych na myszach, szczurach i psach, efekty działania darunawiru były ograniczone. U gryzoni zidentyfikowano określone narządy docelowe działania leku, obejmujące: układ krwiotwórczy, układ krzepnięcia, wątrobę oraz gruczoł tarczowy. Zaobserwowano zmienne, ale ograniczone zmniejszenie parametrów czerwonych krwinek oraz wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji.²

W wątrobie obserwowano charakterystyczne zmiany, takie jak: przerost hepatocytów, wakuolizacja oraz zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych. W tarczycy stwierdzono przerost pęcherzyków tarczycy. Co istotne, stosowanie darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem u szczurów prowadziło do nieznacznego nasilenia wpływu na parametry czerwonych krwinek, wątroby i tarczycy w porównaniu z monoterapią darunawirem. Dodatkowo, w tej grupie zwierząt odnotowano zwiększoną częstość występowania włóknienia wysepek trzustkowych, ale tylko u samców szczurów.³

Należy podkreślić, że u psów nie wykryto poważniejszych działań toksycznych ani nie zidentyfikowano specyficznych narządów docelowych przy ekspozycji równej ekspozycji klinicznej w zalecanych dawkach.⁴

Wpływ na rozrodczość i rozwój

Badania na szczurach wykazały, że darunawir może wpływać na płodność, jednak tylko przy dawkach toksycznych dla organizmu matki. W takich przypadkach obserwowano zmniejszenie liczby ciałek żółtych oraz implantacji zarodków. W pozostałych przypadkach nie stwierdzono wpływu na łączenie się w pary lub płodność podczas stosowania darunawiru w dawkach do 1000 mg/kg/dobę przy poziomach ekspozycji poniżej (AUC 0,5-krotny) dawek zalecanych u ludzi.⁵

Przeprowadzone badania nie wykazały działania teratogennego darunawiru zarówno podczas stosowania w monoterapii u szczurów i królików, jak i w skojarzeniu z rytonawirem u myszy. Należy podkreślić, że poziomy ekspozycji na lek w tych badaniach były niższe niż zalecane w praktyce klinicznej u ludzi.⁶

W badaniach oceniających rozwój przed- i pourodzeniowy u szczurów, darunawir stosowany w monoterapii i w skojarzeniu z rytonawirem wywoływał przejściowe efekty, takie jak:

• Przejściowe zmniejszenie przyrostu masy ciała potomstwa przed zakończeniem ssania⁷
• Nieznaczne opóźnienie momentu otwarcia oczu i uszu⁸

Dodatkowo, stosowanie darunawiru w skojarzeniu z rytonawirem powodowało, że w 15. dniu karmienia u mniejszej liczby potomstwa obserwowano odruch wzdrygnięcia na bodziec akustyczny oraz ograniczenie przeżywalności potomstwa w okresie laktacji. Te efekty najprawdopodobniej wynikały z ekspozycji potomstwa na substancję czynną przenikającą do mleka matki i/lub działania toksycznego na organizm matki.⁹

Istotne jest, że po zaprzestaniu karmienia mlekiem matki nie obserwowano zaburzeń podczas stosowania darunawiru samego lub w skojarzeniu z rytonawirem.¹⁰

Badania u młodych zwierząt

U młodych szczurów otrzymujących darunawir do wieku 23-26 dni życia obserwowano zwiększenie śmiertelności z towarzyszącymi drgawkami u niektórych zwierząt. Analiza farmakokinetyczna wykazała, że stężenia darunawiru w osoczu, wątrobie i mózgu w okresie między 5. a 11. dniem życia były znacząco wyższe niż u dorosłych szczurów po podaniu porównywalnych dawek w mg/kg. Po 23. dniu życia stężenia leku były już porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹¹

Te zwiększone stężenia w pierwszych tygodniach życia wynikały prawdopodobnie, przynajmniej częściowo, z niedojrzałości układu enzymatycznego biorącego udział w metabolizmie leków u młodych zwierząt. Nie stwierdzono natomiast wpływu na śmiertelność młodych szczurów przy podawaniu darunawiru w dawce 1000 mg/kg (pojedyncza dawka) w 26. dniu życia ani 500 mg/kg (powtarzalne dawki) od 23. do 50. dnia życia. W tych przypadkach stężenia leku i profil toksyczności były porównywalne do obserwowanych u dorosłych szczurów.¹²

Ze względu na niejednoznaczność danych opisujących stopień rozwoju bariery krew-mózg u człowieka oraz enzymów wątrobowych, darunawir w skojarzeniu z małą dawką rytonawiru nie powinien być stosowany u dzieci w wieku poniżej 3 lat.¹³

Badania potencjalnego działania rakotwórczego

Badania nad potencjalnym działaniem rakotwórczym darunawiru przeprowadzano podając lek myszom i szczurom przez okres do 104 tygodni drogą doustną przez zgłębnik. Zastosowano następujące dawki dobowe:

• u myszy: 150, 450 i 1000 mg/kg
• u szczurów: 50, 150 i 500 mg/kg

¹⁴

W wyniku badań zaobserwowano zależne od dawki zwiększenie zapadalności na gruczolaka i raka wątrobowokomórkowego zarówno u samców, jak i samic obu gatunków. U samców szczurów dodatkowo zaobserwowano ponadto występowanie gruczolaka pęcherzykowego tarczycy. Należy podkreślić, że podawanie darunawiru nie powodowało statystycznie istotnego zwiększenia występowalności jakichkolwiek innych nowotworów łagodnych lub złośliwych u myszy ani szczurów.¹⁵

Uważa się, że zaobserwowane nowotwory wątrobowokomórkowe i nowotwory tarczycy u gryzoni mają niewielkie znaczenie w przypadku ludzi. Wielokrotne podanie darunawiru szczurom powodowało indukcję enzymów mikrosomalnych wątroby oraz zwiększone wydalanie hormonu tarczycy, co jest czynnikiem predysponującym do rozwoju nowotworów tarczycy u szczurów, ale nie u ludzi.¹⁶

Dla największych badanych dawek, ekspozycje ustrojowe na darunawir (w oparciu o wielkość pola powierzchni pod krzywą – AUC) wynosiły 0,4-0,7 razy (myszy) i 0,7-1 raz (szczury) w porównaniu z ekspozycjami zaobserwowanymi u ludzi po zastosowaniu zalecanej dawki terapeutycznej.¹⁷

Po długotrwałym podawaniu darunawiru przez 2 lata przy ekspozycji równej lub niższej od stosowanej u ludzi, u myszy i szczurów zaobserwowano zmiany w nerkach. U myszy stwierdzono nerczycę, a u szczurów przewlekłą nefropatię postępującą.¹⁸

Badania genotoksyczności

Darunawir został poddany szeregowi badań w kierunku potencjalnego działania mutagennego i genotoksycznego. Przeprowadzone testy in vivo i in vitro nie wykazały takiego działania. Wykonane badania obejmowały:

• Test odwracalnej mutacji bakterii (test Amesa)
• Badanie aberracji chromosomowych ludzkich limfocytów
• Test mikrojądrowy in vivo u myszy

Wszystkie przeprowadzone badania wykazały brak działania mutagennego i genotoksycznego darunawiru.¹⁹