Właściwości farmakodynamiczne leku Biofuroksym

Biofuroksym, zawierający substancję czynną cefuroksym w postaci soli sodowej, należy do grupy farmakoterapeutycznej cefalosporyn drugiej generacji (kod ATC: J01DC02), które są powszechnie stosowane jako leki przeciwbakteryjne o szerokim spektrum działania.¹

Mechanizm działania

Cefuroksym wykazuje działanie bakteriobójcze poprzez hamowanie syntezy bakteryjnej ściany komórkowej. Mechanizm działania opiera się na wiązaniu z białkami wiążącymi penicyliny (PBP, ang. penicillin binding proteins), co prowadzi do przerwania biosyntezy peptydoglikanu stanowiącego kluczowy element ściany komórkowej bakterii. W konsekwencji dochodzi do lizy i ostatecznie obumarcia komórki bakteryjnej.²

Mechanizmy oporności bakterii

Oporność bakterii na cefuroksym może być związana z kilkoma mechanizmami, które mogą występować pojedynczo lub w kombinacji. Do głównych mechanizmów oporności należą:³

• Hydroliza przez beta-laktamazy – w tym enzymy o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL, ang. extended-spectrum beta-lactamases) oraz enzymy AmpC, które mogą być indukowane lub podlegać trwałej derepresji u niektórych gatunków tlenowych bakterii Gram-ujemnych⁴
• Zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicyliny do cefuroksymu, co ogranicza zdolność antybiotyku do blokowania syntezy ściany komórkowej⁵
• Nieprzepuszczalność błony zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych, która ogranicza dostęp cefuroksymu do miejsc docelowych – białek wiążących penicyliny⁶
• Bakteryjne pompy efflux – systemy aktywnie usuwające lek z komórki bakteryjnej, zmniejszając jego wewnątrzkomórkowe stężenie⁷

Należy zwrócić uwagę, że bakterie, które wykształciły oporność na inne cefalosporyny podawane w formie iniekcji, zwykle wykazują również oporność na cefuroksym. Ponadto, w zależności od specyficznego mechanizmu oporności, bakterie oporne na penicyliny mogą charakteryzować się obniżoną wrażliwością lub całkowitą opornością na cefuroksym.⁸

Stężenia graniczne cefuroksymu sodowego

Europejska Komisja Testowania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST, ang. European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing) określiła następujące wartości graniczne minimalnych stężeń hamujących (MIC, ang. minimum inhibitory concentration) dla cefuroksymu:⁹

Istotne jest, by podkreślić, że stężenia graniczne cefalosporyn dla Enterobacteriacae uwzględniają wszystkie klinicznie istotne mechanizmy oporności, w tym te związane z ESBL i plazmidową AmpC. Zgodnie z przyjętymi kryteriami, niektóre szczepy wytwarzające beta-laktamazy mogą być klasyfikowane jako wrażliwe lub średnio wrażliwe na cefalosporyny 3. i 4. generacji, niezależnie od obecności ESBL. W wielu regionach wykrycie i precyzyjna identyfikacja ESBL jest zalecana lub wręcz obowiązkowa dla zapewnienia skutecznego leczenia zakażeń.¹⁰

Wrażliwość mikrobiologiczna

Częstość występowania nabytej oporności u poszczególnych gatunków bakterii może się znacząco różnić w zależności od regionu geograficznego oraz upływu czasu. Dlatego zaleca się korzystanie z lokalnych danych dotyczących oporności, szczególnie przy leczeniu ciężkich zakażeń. W przypadkach, gdy lokalna częstość występowania oporności jest tak wysoka, że skuteczność leku staje się wątpliwa, należy skonsultować się ze specjalistami w dziedzinie chorób zakaźnych lub mikrobiologii klinicznej.¹¹

Cefuroksym wykazuje aktywność in vitro wobec szerokiego spektrum drobnoustrojów, które można podzielić na następujące kategorie:¹²

Gatunki zwykle wrażliwe

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (wrażliwy na metycylinę) – gronkowiec złocisty, jeden z głównych patogenów odpowiedzialnych za różnorodne zakażenia¹³
• Streptococcus pyogenes – paciorkowiec ropotwórczy grupy A, czynnik etiologiczny anginy paciorkowcowej oraz zakażeń skóry i tkanek miękkich¹⁴
• Streptococcus agalactiae – paciorkowiec grupy B, istotny w zakażeniach u noworodków i kobiet w ciąży¹⁵
• Streptococcus mitis (grupa viridans) – paciorkowce zieleniące, często występujące w jamie ustnej¹⁶

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Haemophilus influenzae – pałeczka hemofilna, czynnik etiologiczny zakażeń dróg oddechowych, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych¹⁷
• Haemophilus parainfluenzae – pałeczka hemofilna, obecna w górnych drogach oddechowych¹⁸
• Moraxella catarrhalis – wywołuje zakażenia dróg oddechowych, w tym zapalenie zatok i ucha środkowego¹⁹

Drobnoustroje z potencjalną opornością nabytą

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Streptococcus pneumoniae – dwoinka zapalenia płuc, główny czynnik etiologiczny pozaszpitalnego zapalenia płuc, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i zapalenia ucha środkowego²⁰

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Citrobacter freundii – pałeczka jelitowa wywołująca zakażenia dróg moczowych, dróg żółciowych i zakażenia ran²¹
• Enterobacter cloacae – powoduje zakażenia układu moczowego, oddechowego i zakażenia ran²²
• Enterobacter aerogenes – oportunistyczny patogen występujący w zakażeniach szpitalnych²³
• Escherichia coli – najczęstsza przyczyna zakażeń układu moczowego²⁴
• Klebsiella pneumoniae – wywołuje zapalenie płuc, zakażenia układu moczowego i zakażenia ran²⁵
• Proteus mirabilis – powoduje zakażenia układu moczowego, szczególnie u pacjentów z długotrwale założonym cewnikiem²⁶
• Inne gatunki Proteus (inne niż P. vulgaris) – odpowiedzialne za różne zakażenia, głównie dróg moczowych²⁷
• Providencia spp. – rzadziej spotykane w zakażeniach, głównie układu moczowego²⁸
• Salmonella spp. – pałeczki wywołujące zatrucia pokarmowe i dur brzuszny²⁹

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:

• Peptostreptococcus spp. – paciorkowce beztlenowe, część flory jamy ustnej, przewodu pokarmowego i dróg rodnych³⁰
• Propionibacterium spp. – wchodzą w skład flory skóry, mogą powodować zakażenia oportunistyczne³¹

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Fusobacterium spp. – występują w jamie ustnej i przewodzie pokarmowym, mogą powodować ropnie³²
• Bacteroides spp. – beztlenowce stanowiące normalną florę przewodu pokarmowego, potencjalnie patogenne przy zakażeniach wewnątrzbrzusznych³³

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecalis – enterokok powodujący zakażenia układu moczowego i wsierdzia³⁴
• Enterococcus faecium – enterokok wykazujący wysoką oporność na wiele antybiotyków³⁵

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Acinetobacter spp. – powodują zakażenia oportunistyczne, szczególnie w środowisku szpitalnym³⁶
• Morganella morganii – wywołuje zakażenia układu moczowego, ran i zakażenia wewnątrzbrzuszne³⁷
• Proteus vulgaris – bakteria wykazująca naturalną oporność na cefuroksym³⁸
• Pseudomonas aeruginosa – pałeczka ropy błękitnej, ważny patogen zakażeń szpitalnych³⁹
• Serratia marcescens – wywołuje zakażenia układu oddechowego, moczowego i krwi⁴⁰

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:

• Clostridioides difficile – powoduje rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego związane ze stosowaniem antybiotyków⁴¹

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Bacteroides fragilis – beztlenowiec powodujący głównie zakażenia wewnątrzbrzuszne i miednicy⁴²

Inne drobnoustroje naturalnie oporne:

• Chlamydia spp. – patogeny wewnątrzkomórkowe powodujące zakażenia układu moczowo-płciowego i oddechowego⁴³
• Mycoplasma spp. – bakterie pozbawione ściany komórkowej, powodujące zakażenia układu oddechowego i moczowo-płciowego⁴⁴
• Legionella spp. – wywołuje legionellozę, w tym ciężkie zapalenie płuc⁴⁵

Należy zauważyć, że wszystkie szczepy Staphylococcus aureus oporne na metycylinę (MRSA) wykazują również oporność na cefuroksym, co jest istotne z klinicznego punktu widzenia przy wyborze właściwej terapii.⁴⁶

Działanie synergistyczne z innymi antybiotykami

Badania in vitro wykazały, że cefuroksym sodowy stosowany w skojarzeniu z antybiotykami aminoglikozydowymi (takimi jak gentamycyna, amikacyna, tobramycyna) wykazuje co najmniej działanie sumaryczne (addytywne), a w niektórych przypadkach udokumentowano działanie synergistyczne, co może mieć znaczenie kliniczne w leczeniu ciężkich, opornych na monoterapię zakażeń.⁴⁷