Choroba zastawek serca
Choroba zastawek serca polega na nieprawidłowym funkcjonowaniu jednej lub więcej z czterech zastawek serca, co prowadzi do problemów z przepływem krwi, takich jak zwężenie (stenoza) lub niedomykalność (regurgitacja). Objawy obejmują duszność, zmęczenie, obrzęki oraz objawy niewydolności serca, a diagnoza opiera się m.in. na badaniu osłuchowym i echokardiografii. Leczenie obejmuje farmakoterapię, taką jak beta-blokery i leki moczopędne, a w cięższych przypadkach zabiegi chirurgiczne lub małoinwazyjne procedury, np. TAVR czy MitraClip. Kluczowe jest wczesne rozpoznanie, odpowiednia opieka pielęgniarska oraz edukacja pacjenta, by zapobiegać powikłaniom i poprawić jakość życia.
-
Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Choroba zastawek serca obejmuje dysfunkcję jednej lub więcej z czterech zastawek serca (mitralna, aortalna, trójdzielna, płucna), manifestującą się stenozą lub niedomykalnością, co prowadzi do upośledzenia efektywności pompowania krwi i może skutkować niewydolnością serca. Etiologia jest zróżnicowana, obejmując wady wrodzone, zmiany degeneracyjne, infekcje (np. gorączka reumatyczna, infekcyjne zapalenie wsierdzia) oraz powikłania po zawale serca. Diagnostyka opiera się na dokładnym wywiadzie, badaniu fizykalnym (osłuchiwanie szmerów, ocena tętna, ciśnienia krwi, objawów zastoju płucnego) oraz monitorowaniu parametrów hemodynamicznych i echokardiograficznych. Interwencje pielęgniarskie koncentrują się na monitorowaniu saturacji SpO2, kontroli objawów niewydolności serca, edukacji pacjenta, optymalizacji farmakoterapii (beta-blokery, diuretyki, inhibitory ACE, leki przeciwzakrzepowe) oraz wsparciu psychospołecznym. Szczególną uwagę zwraca się na profilaktykę infekcji, w tym zapalenia wsierdzia, poprzez higienę jamy ustnej i stosowanie profilaktyki antybiotykowej u pacjentów z wysokim ryzykiem.
Leczenie choroby zastawek serca obejmuje zarówno farmakoterapię, jak i interwencje chirurgiczne, w tym nowoczesne, małoinwazyjne procedury przezcewnikowe, takie jak TAVR (przezcewnikowa wymiana zastawki aortalnej) oraz TEER (przezcewnikowa naprawa zastawki mitralnej za pomocą MitraClip), które są szczególnie wskazane u pacjentów z wysokim ryzykiem operacyjnym. Opieka pielęgniarska przed- i pooperacyjna skupia się na monitorowaniu parametrów hemodynamicznych, kontroli bólu, zapobieganiu powikłaniom (np. migotaniu przedsionków, infekcjom), edukacji dotyczącej terapii przeciwzakrzepowej oraz rehabilitacji kardiologicznej. Wielodyscyplinarny zespół, w skład którego wchodzą kardiolodzy, chirurdzy serca, pielęgniarki specjalistyczne i terapeuci, zapewnia indywidualizowaną opiekę, uwzględniającą także specyficzne potrzeby kobiet w ciąży oraz pacjentów z grup marginalizowanych. Regularne kontrole, edukacja dotycząca stylu życia, monitorowanie leków i wsparcie psychospołeczne są kluczowe dla poprawy rokowania i jakości życia pacjentów z chorobą zastawek serca.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Choroba zastawek serca – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
beta-bloker, bloker receptora angiotensyny, częstość akcji serca, gorączka reumatyczna, infekcyjne zapalenie wsierdzia, inhibitor ACE, INR, lek przeciwzakrzepowy, mechaniczna zastawka serca, migotanie przedsionków, MitraClip, niedomykalność mitralna, nietolerancja aktywności, niewydolność serca, obrzęk obwodowy, obrzęk płuc, orthopnoe, parametr hemodynamiczny, rzut serca, saturacja tlenem, sinica, stenoza aortalna, stenoza mitralna, stenoza zastawki, szmer serca, TAVI, TAVR, zastawka serca, zastój płucny -
Diagnostyka i diagnoza
Choroba zastawek serca charakteryzuje się dysfunkcją jednej lub więcej z czterech zastawek serca, co prowadzi do zaburzeń hemodynamicznych. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym z oceną szmerów sercowych oraz szeregu badań obrazowych i funkcjonalnych. Echokardiografia, w tym TTE, TEE, echokardiografia 3D oraz wysiłkowa, stanowi podstawę diagnostyki, umożliwiając ocenę gradientu ciśnień, pola powierzchni zastawki (np. poniżej 1 cm² wskazuje na ciężkie zwężenie), prędkości przepływu (powyżej 4 m/s sugeruje ciężkie zwężenie) oraz stopnia niedomykalności (skala 0-4). Dodatkowo, EKG, RTG klatki piersiowej, próba wysiłkowa, MRI i CT serca dostarczają uzupełniających informacji o strukturze, funkcji serca i obecności powikłań. Cewnikowanie serca jest zarezerwowane dla przypadków niejednoznacznych lub przed interwencją chirurgiczną.
Klasyfikacja choroby zastawek obejmuje stadia od A (ryzyko) do D (objawowe ciężkie), co pozwala na odpowiednie planowanie leczenia. Wytyczne NICE rekomendują echokardiografię u dorosłych z szmerem serca, szczególnie powyżej 75. roku życia, z migotaniem przedsionków lub objawami takimi jak duszność i ból w klatce piersiowej. Diagnostyka powinna być prowadzona przez zespół multidyscyplinarny, co umożliwia precyzyjną ocenę i wybór optymalnej terapii. Nowoczesne technologie, w tym sztuczna inteligencja w echokardiografii oraz zaawansowane obrazowanie 3D, mają potencjał do wcześniejszego wykrywania i lepszego planowania leczenia choroby zastawek, co przekłada się na poprawę rokowania i jakości życia pacjentów.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Choroba zastawek serca – Diagnostyka i diagnoza
badanie echokardiograficzne przezprzełykowe, cewnikowanie serca, choroba zastawek serca, duszność, echokardiografia 3D, echokardiografia wysiłkowa, echokardiogram, gradient ciśnień, infekcyjne zapalenie wsierdzia, kardiochirurg, kardiolog interwencyjny, migotanie przedsionków, niedomykalność zastawki, niedomykalność zastawki aortalnej, niedomykalność zastawki mitralnej, pole powierzchni zastawki, próba wysiłkowa, przerost lewej komory, rezonans magnetyczny serca, stenoza zastawki, szmer sercowy, sztuczna inteligencja, tomografia komputerowa serca, zastój w krążeniu płucnym, zwężenie zastawki aortalnej -
Epidemiologia
Choroba zastawek serca (CZS) stanowi istotny problem zdrowia publicznego, z częstością występowania około 2,5% w populacji ogólnej, która wzrasta do ponad 10% u osób powyżej 75. roku życia. Najczęściej diagnozowanymi patologiami są reumatyczna choroba serca (RHD), stenoza zastawki aortalnej (AS), niedomykalność zastawki mitralnej (MR) oraz niedomykalność zastawki aortalnej (AR). RHD dotyka około 40,5-41 milionów osób globalnie, z roczną zapadalnością 2,8 miliona przypadków, dominując w krajach rozwijających się i odpowiadając za około 15% niewydolności serca w regionach endemicznych. Stenoza aortalna, najczęstsza w krajach rozwiniętych, dotyka około 9 milionów osób, z częstością ciężkiej postaci 3,4% u osób ≥75 lat. Niedomykalność mitralna występuje u około 24,2 miliona pacjentów, będąc najczęstszą przyczyną operacji zastawkowych w Europie, a niedomykalność aortalna stanowi 18% diagnoz CZS w badaniach szwedzkich. Epidemiologia CZS różni się istotnie w zależności od regionu i statusu ekonomicznego, z dominacją RHD w krajach o niskim dochodzie i chorób degeneracyjnych w krajach rozwiniętych.
Diagnostyka i monitorowanie CZS opierają się głównie na echokardiografii, która umożliwia dokładną ocenę nasilenia choroby i planowanie interwencji. Kontrole kliniczne i obrazowe zaleca się co 6-24 miesiące, z częstszymi badaniami w przypadku zbliżania się do progów kwalifikujących do leczenia inwazyjnego. Wczesne wykrycie i systematyczny nadzór, realizowany w dedykowanych klinikach zastawkowych, są kluczowe dla poprawy rokowania. Nowoczesne modele opieki, takie jak inicjowana przez pacjenta kontrola (PIFU), oraz zdalny monitoring mogą optymalizować zarządzanie chorobą. Pandemia COVID-19 negatywnie wpłynęła na dostęp do diagnostyki i leczenia, co może pogorszyć wyniki kliniczne, zwłaszcza u pacjentów z ciężką stenozą aortalną. Prognozuje się wzrost obciążenia CZS w związku ze starzeniem się populacji i zmianami stylu życia, co podkreśla potrzebę dalszych badań nad skutecznymi metodami leczenia i monitorowania.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Choroba zastawek serca – Epidemiologia
choroba zastawek serca, choroba zastawki płucnej, czynnościowa niedomykalność zastawki mitralnej, echokardiografia, echokardiogram, infekcyjne zapalenie wsierdzia, miażdżyca, nadciśnienie płucne, nadciśnienie rozkurczowe, nadciśnienie skurczowe, niedomykalność zastawki aortalnej, niedomykalność zastawki mitralnej, niedomykalność zastawki trójdzielnej, niewydolność serca, niewydolność serca z obniżoną frakcją wyrzutową, niewydolność serca z pośrednią frakcją wyrzutową, niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową, paciorkowce grupy A, reumatyczna choroba serca, stenoza zastawki aortalnej, test wysiłkowy, wypadanie zastawki mitralnej, zastawka protetyczna -
Leczenie
Choroba zastawek serca charakteryzuje się dysfunkcją jednej lub więcej zastawek, prowadzącą do zaburzeń hemodynamicznych. Farmakoterapia, obejmująca diuretyki, beta-blokery, inhibitory ACE, leki przeciwzakrzepowe, antyarytmiczne oraz wazodylatatory, ma na celu łagodzenie objawów, redukcję obciążenia serca i zapobieganie powikłaniom, jednak nie zatrzymuje progresji choroby ani nie naprawia uszkodzeń zastawkowych. Leczenie farmakologiczne jest szczególnie istotne u pacjentów z łagodną lub umiarkowaną chorobą zastawkową oraz jako terapia pomostowa przed interwencją chirurgiczną lub u pacjentów niekwalifikujących się do zabiegów. W przypadku zaawansowanej choroby zastawkowej konieczne jest leczenie inwazyjne, obejmujące naprawę (np. annuloplastyka, valvuloplastyka, balonowa walwuloplastyka) lub wymianę zastawki (protezy biologiczne o trwałości 10-15 lat lub mechaniczne wymagające stałej antykoagulacji).
W ostatnich latach rozwój technik małoinwazyjnych, takich jak TAVR/TAVI dla zwężenia zastawki aortalnej oraz system MitraClip dla niedomykalności zastawki mitralnej, znacząco poszerzył możliwości leczenia pacjentów wysokiego ryzyka chirurgicznego. Metody te charakteryzują się mniejszym urazem operacyjnym, krótszym czasem hospitalizacji (np. wypis już 1-2 dni po zabiegu TAVR), szybszą rekonwalescencją oraz niższym ryzykiem powikłań. Wybór optymalnej metody leczenia powinien być podejmowany przez multidyscyplinarny zespół (Heart Team), uwzględniając stopień zaawansowania choroby, wiek, choroby współistniejące, parametry anatomiczne oraz preferencje pacjenta. Kluczowe jest także wdrożenie odpowiedniej opieki pooperacyjnej i rehabilitacji kardiologicznej, co sprzyja poprawie jakości życia i wydłużeniu przeżycia pacjentów z chorobą zastawkową.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Choroba zastawek serca – Leczenie
annuloplastyka, antykoagulant, balonowa walwuloplastyka, beta-bloker, chirurgia robotyczna, choroba zastawkowa serca, diuretyk, farmakoterapia, heart team, inhibitor ACE, lek antyarytmiczny, lek moczopędny, lek przeciwzakrzepowy, lek wazodylatacyjny, minitorakotomia, MitraClip, naprawa zastawki serca, niedomykalność zastawki mitralnej, niedomykalność zastawki trójdzielnej, proteza biologiczna, proteza mechaniczna, proteza zastawkowa, rehabilitacja kardiologiczna, sternotomia, TAVI, TAVR, tętnica udowa, zaburzenie przepływu krwi, zwężenie zastawki aortalnej -
Objawy
Choroba zastawek serca charakteryzuje się dysfunkcją jednej lub kilku z czterech zastawek serca, prowadząc do zaburzeń hemodynamicznych i różnorodnych objawów klinicznych, takich jak duszność, zmęczenie, ból w klatce piersiowej, zaburzenia rytmu serca, obrzęki oraz szmer sercowy. Objawy te różnią się w zależności od rodzaju i lokalizacji uszkodzenia zastawki – np. stenoza aortalna manifestuje się zmęczeniem, dusznością i omdleniami, natomiast choroby zastawki mitralnej mogą powodować kaszel, krwioplucie i migotanie przedsionków. Progresja choroby jest zmienna, od bezobjawowego przebiegu do nagłego pogorszenia stanu klinicznego, a nasilenie symptomów nie zawsze koreluje z ciężkością uszkodzenia zastawki. Klasyfikacja ACC/AHA dzieli chorobę na stadia od A (ryzyko) do D (ciężka, objawowa), co jest istotne dla planowania leczenia i monitorowania pacjenta.
Mechanizmy kompensacyjne, takie jak przerost mięśnia sercowego i rozstrzeń komór, początkowo utrzymują prawidłowy rzut serca, jednak z czasem dochodzi do dekompensacji i rozwoju niewydolności serca. Nieleczona choroba zastawek może prowadzić do poważnych powikłań, w tym niewydolności serca, arytmii (zwłaszcza migotania przedsionków), zakrzepów, nadciśnienia płucnego, udaru mózgu oraz infekcji wsierdzia. Rokowanie zależy od wczesnej diagnostyki, stopnia zaawansowania choroby oraz zastosowanej interwencji chirurgicznej – u pacjentów z ciężką, objawową stenozą aortalną bez leczenia operacyjnego 2-3-letnia przeżywalność wynosi około 50%, natomiast po wymianie zastawki wskaźnik ten wzrasta do 80-90%. Regularne badania kontrolne, w tym echokardiografia co 6-12 miesięcy, oraz szybkie zgłaszanie nowych objawów są kluczowe dla optymalnego zarządzania chorobą.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Choroba zastawek serca – Objawy
arytmia, badanie echokardiograficzne, ból w klatce piersiowej, choroba zastawek serca, choroba zastawki aortalnej, choroba zastawki mitralnej, choroba zastawki trójdzielnej, duszność, krwioplucie, migotanie przedsionków, nadciśnienie płucne, niedomykalność zastawki, niewydolność serca, obrzęk, ostry obrzęk płuc, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przerost mięśnia sercowego, retencja płynów, stenoza aortalna, szmer sercowy, tachykardia, udar mózgu, zaburzenie przepływu krwi, zaburzenie rytmu serca, zakrzep, zapalenie wsierdzia, zastój żylny, zatrzymanie krążenia, zawroty głowy, zmęczenie -
Patofizjologia i mechanizm
Choroba zastawek serca (VHD) wynika z uszkodzenia lub defektu zastawek aortalnej, mitralnej, trójdzielnej lub płucnej, będąc efektem interakcji czynników genetycznych i środowiskowych. Patogeneza obejmuje zaburzenia w organizacji macierzy pozakomórkowej (ECM), dysfunkcję komórek śródbłonka (VECs) i śródmiąższowych (VICs), co prowadzi do zmiany biomechaniki i funkcji zastawki. Szczególnie istotne jest zwapnienie zastawki aortalnej (CAVD), gdzie stres mechaniczny inicjuje uszkodzenie śródbłonka, infiltrację lipidów i komórek zapalnych, a następnie progresję kalcyfikacji. W procesie tym kluczową rolę odgrywają szlaki sygnałowe NOTCH, WNT-katenina oraz czynniki zapalne, takie jak TNF, IL-1 i oxLDL. Cukrzyca stanowi niezależny czynnik ryzyka przyspieszający progresję CAVD. Genetyczne badania podkreślają poligenetyczną architekturę choroby, z naciskiem na geny regulujące rozwój i funkcję zastawek, co ma implikacje dla wczesnej diagnostyki i potencjalnych terapii celowanych.
Obecnie jedyną skuteczną metodą leczenia chorób zastawek jest chirurgiczna naprawa lub wymiana zastawki, w tym techniki takie jak walwuloplastyka czy annuloplastyka. Nowoczesne protezy zastawkowe, w tym całkowicie wyjmowalne i repozycjonowalne urządzenia z polimerowymi płatkami, oferują poprawę trwałości i zmniejszenie ryzyka zwapnienia. Modele zwierzęce i in vitro, w tym systemy 3D, są kluczowe dla zrozumienia patogenezy i testowania nowych terapii. Pomimo postępów, brakuje obecnie farmakologicznych metod leczenia, co wynika z ograniczonej wiedzy o interakcjach między VECs i VICs oraz mechanizmach prowadzących do patologicznej przebudowy zastawki. Zrozumienie tych procesów, w tym roli szlaku ubikwityna-proteasom i tlenku azotu, otwiera perspektywy dla rozwoju mniej inwazyjnych i celowanych terapii w przyszłości.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Choroba zastawek serca – Patofizjologia i mechanizm
choroba zastawek serca, czynnik martwicy nowotworu, dwupłatkowa zastawka aortalna, dysfunkcja śródbłonka, infekcyjne zapalenie wsierdzia, infiltracja komórek zapalnych, limfocyty, macierz pozakomórkowa, migotanie przedsionków, niedomykalność zastawki, niewydolność serca, ostra gorączka reumatyczna, paciorkowce grupy A, reumatyczna choroba serca, stres oksydacyjny, szlak sygnałowy Notch, szlak ubikwityna-proteasom, tlenek azotu, walwuloplastyka, wypadanie zastawki mitralnej, zapalenie wsierdzia, zwapnienie zastawki aortalnej, zwężenie zastawki aortalnej, zwężenie zastawki mitralnej -
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Choroba zastawek serca (VHD) jest powszechna u osób powyżej 65. roku życia i jej rokowanie zależy od stopnia zaawansowania, rodzaju zajętej zastawki, wieku oraz chorób współistniejących. Łagodna postać VHD, występująca u 44,9% pacjentów, nie wiąże się ze zwiększoną śmiertelnością (HR 1,20; 95% CI 0,96-1,51). Natomiast umiarkowane i ciężkie zwężenie zastawki aortalnej (AS) stanowi istotny czynnik ryzyka (HR 1,57 i 2,50; P < 0,001). Zaawansowane zwapnienie zastawki aortalnej i pierścienia mitralnego (MAC) znacząco pogarszają rokowanie (HR 4,38; 95% CI 1,99-9,67). Modele predykcyjne oparte na uczeniu maszynowym, takie jak Random Survival Forest, osiągają wysoką dokładność (AUC 0,83) w przewidywaniu złożonych punktów końcowych, w tym wymiany zastawki lub zgonu w ciągu 1 i 5 lat. Przezcewnikowa wymiana zastawki aortalnej (TAVR) jest skuteczną metodą leczenia ciężkiego AS, a modele oparte na analizie obrazów CT i danych klinicznych pozwalają na ocenę ryzyka śmiertelności z AUROC 0,725, przy czym automatyczna ekstrakcja cech z obrazów CT może zastąpić manualne pomiary bez utraty dokładności.
Analizy populacyjne wykazały, że śmiertelność po operacjach zastawkowych z powodu reumatycznej choroby serca (RHD) wynosi 3,1% w 30 dniu, 15,3% po 5 latach i 25,0% po 10 latach, z czynnikami ryzyka takimi jak starszy wiek (OR 1,03/rok), cukrzyca (OR 1,7) i przewlekła choroba nerek (OR 1,9). Infekcyjne zapalenie wsierdzia (IE) wiąże się z wysoką śmiertelnością wewnątrzszpitalną (15,6%), a czynniki ryzyka obejmują m.in. zakażenie Staphylococcus spp., protezę zastawki, ostrą niewydolność nerek i sepsę. Wskazane jest regularne monitorowanie pacjentów z VHD, gdyż objawy takie jak dławica piersiowa, omdlenia i duszność pogarszają rokowanie. Pomimo postępu w leczeniu, choroba zastawek serca pozostaje przewlekła i wymaga długoterminowej opieki, jednak odpowiednia terapia pozwala na poprawę jakości i długości życia pacjentów.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Choroba zastawek serca – Rokowania, prognozy i postęp choroby
choroba wieńcowa, choroba zastawek serca, choroby współistniejące, cukrzyca, dławica piersiowa, duszność, infekcyjne zapalenie wsierdzia, migotanie przedsionków, model predykcyjny, niewydolność serca, omdlenie, ostra niewydolność nerek, proteza zastawki, przewlekła choroba nerek, przezcewnikowa wymiana zastawki aortalnej, reumatyczna choroba serca, sepsa, śmiertelność pooperacyjna, śmiertelność wewnątrzszpitalna, tomografia komputerowa, wrodzona wada serca, zakażenie gronkowcem, zakażenie paciorkowcem, zatorowość systemowa, zwapnienie pierścienia mitralnego, zwapnienie zastawki aortalnej, zwężenie zastawki aortalnej -
Zapobieganie i profilaktyka
Choroba zastawek serca (CZS) wymaga wieloaspektowej profilaktyki obejmującej modyfikację stylu życia, kontrolę czynników ryzyka oraz odpowiednią opiekę stomatologiczną. Zaleca się co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo, zbilansowaną dietę ograniczającą sód i niezdrowe tłuszcze, unikanie palenia i nadmiernego spożycia alkoholu oraz redukcję stresu. Kluczowe jest także monitorowanie i kontrola nadciśnienia tętniczego, poziomu cholesterolu LDL oraz glikemii u pacjentów z cukrzycą. Regularne badania echokardiograficzne oraz wczesne leczenie infekcji zmniejszają ryzyko progresji CZS. Profilaktyka antybiotykowa przed zabiegami stomatologicznymi jest wskazana jedynie u pacjentów z najwyższym ryzykiem infekcyjnego zapalenia wsierdzia (IE), takich jak osoby z protezami zastawkowymi, przebytym IE czy określonymi wadami wrodzonymi serca. Standardowy schemat to amoksycylina 3 g doustnie na 1 godzinę przed zabiegiem lub klindamycyna 600 mg u pacjentów z alergią na penicylinę.
W profilaktyce wtórnej gorączki reumatycznej, będącej częstą przyczyną nabytej CZS, stosuje się penicylinę benzatynową co 3-4 tygodnie, co znacząco redukuje ryzyko nawrotów i dalszego uszkodzenia zastawek. Leczenie przeciwzakrzepowe jest niezbędne u pacjentów z mechanicznymi zastawkami serca, z utrzymaniem terapeutycznego INR, a u kobiet w ciąży zaleca się przejście na heparynę drobnocząsteczkową lub niefrakcjonowaną. Leki obniżające poziom lipidów (statyny) oraz przeciwnadciśnieniowe wspomagają profilaktykę, choć brak jest terapii bezpośrednio zapobiegającej rozwojowi zwapnienia zastawki aortalnej. Kompleksowa opieka wielospecjalistyczna (Heart Valve Team) oraz edukacja pacjenta są kluczowe dla skutecznej profilaktyki i poprawy jakości życia chorych z CZS.
Czytaj więcej w pełnym wpisie: Choroba zastawek serca – Zapobieganie i profilaktyka
amoksycylina, antagonista witaminy K, badanie echokardiograficzne, choroba reumatyczna serca, choroba zastawek serca, choroba zastawki aortalnej, ciśnienie tętnicze, gorączka reumatyczna, heparyna drobnocząsteczkowa, heparyna niefrakcjonowana, infekcja paciorkowcowa, infekcyjne zapalenie wsierdzia, klindamycyna, leczenie przeciwzakrzepowe, mechaniczna zastawka serca, niedomykalność zastawki aortalnej, paciorkowcowe zapalenie gardła, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, profilaktyka antybiotykowa, przetrwały przewód tętniczy, stenoza zastawki aortalnej, ubytek przegrody międzykomorowej, wypadanie zastawki mitralnej, zespół wielospecjalistyczny, zwapnienie zastawki aortalnej