zespół popropofolowy
Zespół popropofolowy (PRIS – Propofol Infusion Syndrome) to rzadkie, ale potencjalnie śmiertelne powikłanie związane z długotrwałym stosowaniem propofolu w wysokich dawkach. Charakteryzuje się ostrą, opornymi na leczenie bradykardią, kwasicą metaboliczną, rabdomiolizą, hiperkaliemią oraz niewydolnością nerek i wątroby.
PRIS występuje najczęściej u pacjentów otrzymujących propofol w dawce powyżej 4 mg/kg/h przez okres dłuższy niż 48 godzin. Czynniki ryzyka obejmują młody wiek, ciężkie urazy czaszkowo-mózgowe, choroby układu oddechowego, stosowanie katecholamin i kortykosteroidów oraz niską podaż węglowodanów.
Patofizjologia zespołu wiąże się z zaburzeniami metabolizmu kwasów tłuszczowych oraz dysfunkcją łańcucha oddechowego mitochondriów. Propofol hamuje aktywność koenzymu Q, zaburza transport elektronów i utrudnia wykorzystanie wolnych kwasów tłuszczowych jako źródła energii, co prowadzi do kumulacji lipidów w tkankach i następczej niewydolności narządowej.
Leczenie PRIS polega na natychmiastowym odstawieniu propofolu, wdrożeniu leczenia podtrzymującego, wyrównaniu zaburzeń elektrolitowych oraz kwasicy. W ciężkich przypadkach może być konieczne zastosowanie technik nerkozastępczych. Śmiertelność w zespole popropofolowym pozostaje wysoka i wynosi około 30-50%.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Plofed 1%
Propofol w postaci emulsji do wstrzykiwań Plofed 1% (10 mg/ml) wymaga podawania wyłącznie przez specjalistów anestezjologii lub intensywnej terapii, z zapewnieniem możliwości tlenoterapii i resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Monitorowanie pacjenta podczas sedacji obejmuje ocenę wczesnych objawów hipotensji, niedrożności dróg oddechowych oraz desaturacji. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko zespołu popropofolowego, charakteryzującego się kwasicą metaboliczną, rabdomiolizą, hiperkaliemią, hepatomegalią, niewydolnością nerek, hiperlipidemią oraz zaburzeniami rytmu serca, zwłaszcza przy dawkach >4 mg/kg mc./godz. podawanych dłużej niż 48 godzin. Propofol może wywoływać bradykardię i asystolię, dlatego rozważa się podanie leków antycholinergicznych w trakcie indukcji znieczulenia. U pacjentów z niewydolnością nerek, wątroby, układu oddechowego i krążenia, a także u osób starszych i osłabionych, konieczna jest szczególna ostrożność, zwłaszcza przy bolusowym podaniu dożylnym.
anestezjologia, asystolia, bezdech, bradykardia, choroba mitochondrialna, ciśnienie tętnicze, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, desaturacja, elektrowstrząsy, hepatomegalia, hiperkaliemia, hiperlipidemia, hipotensja, hipowolemia, intensywna terapia, klirens propofolu, kwasica metaboliczna, lek antycholinergiczny, lek o działaniu inotropowym, leki zwężające naczynia krwionośne, nadwrażliwość, napięcie mięśniowe, niedociśnienie tętnicze, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, niewydolność układu krążenia, niewydolność układu oddechowego, niewydolność wątroby, ośrodkowy układ nerwowy, padaczka, posocznica, resuscytacja krążeniowo-oddechowa, rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych, tlenoterapia, zaburzenia metabolizmu tłuszczów, zaburzenia rytmu serca, zespół Brugadów, zespół popropofolowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Propofol Baxter
Propofol Baxter to emulsja do wstrzykiwań zawierająca 20 mg propofolu/ml, stosowana do sedacji podczas zabiegów chirurgicznych i diagnostycznych. W trakcie podawania konieczne jest ciągłe monitorowanie pacjenta pod kątem hipotensji, niedrożności dróg oddechowych oraz hipoksemii. Propofol może wywoływać mimowolne ruchy, co stanowi ryzyko podczas procedur wymagających unieruchomienia. Wskazane jest odczekanie do pełnego wybudzenia pacjenta przed przeniesieniem lub wypisem, gdyż działanie uspokajające może utrzymywać się do 12 godzin, a w pojedynczych przypadkach obserwuje się wydłużony czas wybudzania z towarzyszącym wzrostem napięcia mięśniowego. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami serca, układu oddechowego, nerek, wątroby, hipowolemią oraz w złym stanie ogólnym, podając lek wolniej i monitorując funkcje życiowe. Propofol może indukować bradykardię, czasem prowadzącą do zatrzymania akcji serca, co wymaga rozważenia podania leków przeciwcholinergicznych.
arytmia serca, bradykardia, ciśnienie śródczaszkowe, depresja krążeniowo-oddechowa, emulsja do wstrzykiwań, hepatomegalia, hiperkaliemia, hiperlipidemia, hipowolemia, klirens propofolu, kwasica metaboliczna, lek przeciwcholinergiczny, mimowolne ruchy, napad drgawkowy, napięcie mięśniowe, neurotoksyczność, niedobór tlenu, niedrożność dróg oddechowych, niewydolność nerek, niewydolność płucna, niewydolność serca, obniżenie ciśnienia krwi, ostra porfiria, padaczka, posocznica, przepływ mózgowy, rabdomioliza, uraz głowy, uzależnienie od propofolu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności serca, zaburzenie czynności układu oddechowego, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie metabolizmu tłuszczów, zaburzenie mitochondrialne, zakażenie dróg oddechowych, zatrzymanie akcji serca, zespół Brugadów, zespół popropofolowy, znieczulenie ogólne, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Interakcje leku – Norepinephrine Sopharma 1 mg/ml
Norepinefryna, wykazująca silne działanie wazokonstrykcyjne i inotropowe dodatnie, wchodzi w liczne interakcje farmakologiczne, które mogą znacząco wpływać na przebieg terapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO), trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi (TLPD), beta-adrenolitykami oraz lekami znieczulającymi zawierającymi halogeny, które mogą prowadzić do ciężkiego nadciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca, a nawet migotania komór. Ryzyko zespołu popropofolowego (PRIS) przy współpodawaniu propofolu i norepinefryny wymaga ścisłego monitorowania parametrów biochemicznych i klinicznych. Dodatkowo, hormony tarczycy, glikozydy nasercowe, leki przeciwarytmiczne, alkaloidy sporyszu oraz oksytocyna mogą nasilać działanie presyjne i inotropowe norepinefryny, zwiększając ryzyko powikłań kardiologicznych.
alkaloid sporyszu, alkohol etylowy, amina katecholowa, beta-adrenolityk, chloroform, cyklopropan, działanie arytmogenne, działanie inotropowe dodatnie, działanie nasercowe, działanie presyjne, działanie wazokonstrykcyjne, efekt naczyniowy, enfluran, glikozyd nasercowy, guanetydyna, halotan, hepatomegalia, hiperkaliemia, hiperkapnia, hormon tarczycy, IMAO, inhibitor monoaminooksydazy, kwasica metaboliczna, lek przeciwarytmiczny, lek znieczulający, linezolid, metylodopa, migotanie komór, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nerek, noradrenalina, norepinefryna, oksytocyna, ośrodkowy układ nerwowy, propofol, przełom nadciśnieniowy, rabdomioliza, rezerpina, rozszerzenie naczyń obwodowych, TLPD, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, układ adrenergiczny, układ serotonergiczny, zaburzenie rytmu serca, zespół popropofolowy - Leksykon substancji czynnych
Propofol – Działania niepożądane
Propofol jest szeroko stosowanym anestetykiem do indukcji i podtrzymania znieczulenia ogólnego oraz sedacji, charakteryzującym się korzystnym profilem farmakologicznym. Najczęstsze działania niepożądane obejmują niedociśnienie tętnicze (≥1/100 do <1/10), ból w miejscu podania (≥1/10), przemijający bezdech (≥1/100 do <1/10), bradykardię (≥1/100 do <1/10) oraz nudności i wymioty (≥1/100 do <1/10). Niedociśnienie może wymagać dożylnego podania płynów i zmniejszenia szybkości infuzji, natomiast bradykardia, choć zwykle łagodna, może rzadko progresować do asystolii. Propofol może również wywoływać rzadkie, ale poważne powikłania sercowo-naczyniowe, takie jak gwałtowna niewydolność serca, arytmie oraz obrzęk płuc (<1/10 000). Depresja oddechowa, zależna od dawki, stanowi istotne ryzyko, szczególnie podczas indukcji, gdzie może wystąpić przemijający bezdech wymagający wspomaganej wentylacji. Reakcje anafilaktyczne, choć bardzo rzadkie (<1/10 000), mogą zagrażać życiu i wymagają natychmiastowej interwencji.
Długotrwałe stosowanie propofolu, zwłaszcza w dawkach przekraczających 4 mg/kg mc./godz., może prowadzić do zespołu popropofolowego, charakteryzującego się kwasicą metaboliczną, hiperkaliemią, hiperlipidemią, rabdomiolizą, hepatomegalią i niewydolnością nerek, co stanowi poważne zagrożenie dla życia i wymaga natychmiastowego przerwania terapii. Rabdomioliza może skutkować ostrą niewydolnością nerek i zaburzeniami elektrolitowymi. Ponadto, propofol może indukować zaburzenia neurologiczne (ruchy padaczkopodobne, drgawki, opistotonus), psychiczne (euforia, odhamowanie seksualne, uzależnienie) oraz miejscowe powikłania, takie jak ból i martwica tkanek po przypadkowym podaniu pozanaczyniowym. Ze względu na ryzyko uzależnienia, szczególnie wśród personelu medycznego, konieczne jest ścisłe monitorowanie pacjentów oraz dostosowanie dawkowania i szybkości podawania leku do stanu klinicznego, z uwzględnieniem potencjalnych działań niepożądanych i powikłań wieloukładowych.
anafilaksja, anestezjologia, arytmia, asystolia, bezdech, ból w miejscu podania, bradykardia, depresja oddechowa, drgawki, euforia, hepatomegalia, hiperkaliemia, hiperlipidemia, kwasica metaboliczna, martwica tkanek, niedociśnienie tętnicze, niewydolność nerek, niewydolność serca, nudności i wymioty, obrzęk płuc, odbarwienie moczu, oddział intensywnej terapii, opistotonus, pooperacyjna utrata przytomności, priapizm, propofol, rabdomioliza, ruchy mimowolne, ruchy padaczkopodobne, sedacja, skurcz oskrzeli, uzależnienie od leków, zakrzepica żył, zapalenie trzustki, zespół Brugadów, zespół popropofolowy, znieczulenie ogólne - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Propofol Baxter
Propofol Baxter to emulsja do wstrzykiwań o stężeniu 10 mg/ml, stosowana do sedacji i znieczulenia ogólnego, wymagająca ścisłego monitorowania pacjentów pod kątem hipotensji, niedrożności dróg oddechowych oraz hipoksemii. Podczas podawania należy zwracać uwagę na możliwość wystąpienia mimowolnych ruchów, które mogą utrudniać zabiegi wymagające unieruchomienia. Szczególną ostrożność zaleca się u pacjentów z zaburzeniami serca, układu oddechowego, nerek, wątroby, hipowolemią oraz ogólnie złym stanem zdrowia. Propofol może powodować bradykardię, czasem prowadzącą do zatrzymania akcji serca, dlatego rozważa się podanie leków przeciwcholinergicznych w określonych sytuacjach. U dzieci poniżej 3 lat i kobiet w ciąży stosowanie dłuższe niż 3 godziny wymaga oceny ryzyka neurotoksyczności, a u noworodków podawanie jest niewskazane ze względu na zmniejszony i zmienny klirens leku. Propofol nie jest zalecany do sedacji u pacjentów ≤16 lat na oddziałach intensywnej terapii ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności.
arytmia serca, bradykardia, ciśnienie śródczaszkowe, depresja krążeniowo-oddechowa, emulsja propofolu, hepatomegalia, hiperkaliemia, hiperlipidemia, hipowolemia, klirens propofolu, kwasica metaboliczna, leczenie inotropowe, napięcie mięśniowe, niewydolność nerek, niewydolność serca, noworodek, padaczka, posocznica, rabdomioliza, ruch mimowolny, uraz serca, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności serca, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie metabolizmu tłuszczów, zaburzenie mitochondrialne, zaburzenie układu oddechowego, zespół Brugadów, zespół popropofolowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Propofol-Lipuro
Propofol-Lipuro (5 mg/ml) jest emulsją do wstrzykiwań wymagającą podawania wyłącznie przez personel przeszkolony w anestezjologii lub intensywnej terapii, z ciągłym monitorowaniem pacjenta, w tym drożności dróg oddechowych, wentylacji, saturacji tlenem oraz dostępnością sprzętu do resuscytacji. Maksymalna dawka tłuszczów wynosi 150 mg/kg/h, co odpowiada 1,5 ml/kg/h emulsji, z uwzględnieniem innych źródeł tłuszczów dożylnych. Należy zwrócić szczególną uwagę na ryzyko uzależnienia, bradykardii (w tym asystolii), drgawek u pacjentów z padaczką oraz mimowolnych ruchów podczas sedacji. Propofol jest przeciwwskazany u noworodków i dzieci poniżej 16 lat do sedacji na OIT ze względu na brak danych o bezpieczeństwie i skuteczności oraz ryzyko przedawkowania i ciężkiej depresji sercowo-naczyniowej.
anestezjologia, asystolia, bradykardia, choroba mitochondrialna, desaturacja, drożność dróg oddechowych, hepatomegalia, hiperkaliemia, hipoproteinemia, hipotensja, hipowolemia, klirens propofolu, kwasica metaboliczna, lek przeciwcholinergiczny, napięcie mięśniowe, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność układu oddechowego, niewydolność wątroby, normotermia, oddział intensywnej terapii, padaczka, pojemność minutowa serca, propofol, rabdomioliza, resuscytacja, sztuczna wentylacja, układ krążenia, wyniszczenie organizmu, zaburzenie metabolizmu tłuszczów, zaburzenie rytmu serca, zespół Brugadów, zespół popropofolowy, znieczulenie ogólne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Propofol Baxter 10 mg/ml
Propofol, stosowany do wprowadzenia i podtrzymania znieczulenia oraz sedacji, charakteryzuje się przewidywalnym profilem działań niepożądanych, głównie obejmujących niedociśnienie tętnicze i depresję oddechową, których częstość zależy od stanu pacjenta, rodzaju zabiegu oraz procedur medycznych. Najczęściej obserwowane działania niepożądane to miejscowy ból przy podaniu (bardzo często), bradykardia i niedociśnienie tętnicze (często), a także spontaniczne ruchy mięśni i ból głowy w fazie wybudzania. Rzadziej występują poważniejsze powikłania, takie jak ciężkie reakcje alergiczne (anafilaksja, bardzo rzadko), zespół popropofolowy, rabdomioliza przy dawkach sedacyjnych >4 mg/kg/h, ciężka bradykardia z ryzykiem asystolii oraz szybko postępująca niewydolność serca, często oporna na leczenie inotropowe. Dodatkowo, połączenie propofolu z lidokainą może nasilać działania niepożądane, w tym zawroty głowy, wymioty, drgawki, bradykardię i arytmie.
anafilaksja, bradykardia, depresja oddechowa, gorączka pooperacyjna, hepatomegalia, hiperkaliemia, hiperlipidemia, kwasica metaboliczna, niedociśnienie tętnicze, nieprzytomność pooperacyjna, niewydolność nerek, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, opistotonus, priapizm, propofol, rabdomioliza, ruchy mimowolne, skurcz oskrzeli, zapalenie trzustki, zapalenie żył, zespół Brugadów, zespół popropofolowy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Propofol-Lipuro 5 mg/ml
Propofol stosowany do znieczulenia lub sedacji charakteryzuje się zazwyczaj łagodnym przebiegiem z niewielkimi objawami pobudzenia, jednakże może wywoływać poważne działania niepożądane, w tym reakcje anafilaktyczne, depresję oddechową, zaburzenia rytmu serca oraz niewydolność serca. Szczególnie istotne jest ryzyko rabdomiolizy przy dawkach przekraczających 4 mg/kg mc./godz. podczas długotrwałej sedacji na OIT oraz zespół popropofolowy u pacjentów z wieloma czynnikami ryzyka. Często obserwuje się miejscowy ból w miejscu wstrzyknięcia, który można złagodzić podając lek do dużych żył przedramienia lub stosując lidokainę. Niezbyt często występują zakrzepy i zapalenie żył, a w przypadku podania pozanaczyniowego możliwe są poważne powikłania, takie jak martwica tkanki, wymagające odpowiedniego leczenia i konsultacji chirurgicznej.
asystolia, bezdech, ból głowy, ból w miejscu wstrzyknięcia, bradykardia, brak zahamowań seksualnych, depresja oddechowa, euforia, hepatomegalia, hiperkaliemia, hiperlipidemia, kwasica metaboliczna, martwica tkanki, niedociśnienie, niewydolność serca, nudności i wymioty, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, opistotonus, priapizm, propofol, rabdomioliza, reakcja anafilaktyczna, ruchy padaczkopodobne, skurcz oskrzeli, uzależnienie od propofolu, zaburzenie rytmu serca, zapalenie trzustki, zapalenie żył, zatrzymanie akcji serca, zespół Brugadów, zespół popropofolowy