Działania niepożądane
Escytalopram

Działania niepożądane escytalopramu

Escytalopram to lek przeciwdepresyjny z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), który jest stosowany w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych, lęku napadowego, fobii społecznej oraz zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. Jak każdy lek, escytalopram może powodować różnorodne działania niepożądane, które zwykle pojawiają się najczęściej w pierwszym lub drugim tygodniu leczenia, a ich nasilenie i częstość zazwyczaj maleją wraz z kontynuacją terapii.¹²

Najczęstsze działania niepożądane

Wśród najczęstszych działań niepożądanych escytalopramu obserwuje się:

• Bardzo często (występują u więcej niż 1 na 10 pacjentów):
  • Ból głowy³
  • Nudności⁴
• Często (występują u 1 do 10 na 100 pacjentów):
  • Bezsenność, senność, zawroty głowy⁵
  • Biegunka, zaparcia, wymioty, suchość w jamie ustnej⁶
  • Zwiększone pocenie się⁷
  • Zmęczenie⁸
  • Zaburzenia seksualne (zmniejszenie popędu płciowego, zaburzenia wytrysku u mężczyzn, impotencja)⁹

¹⁰

Działania niepożądane dotyczące układu nerwowego

Escytalopram może wpływać na układ nerwowy, powodując liczne działania niepożądane, które obejmują:

• Parestezje (mrowienie, drętwienie) – występują często¹¹
• Drżenie – występuje często¹²
• Zaburzenia smaku – występują niezbyt często¹³
• Omdlenia – występują niezbyt często¹⁴
• Zespół serotoninowy – występuje rzadko, ale stanowi poważne zagrożenie¹⁵
• Dyskineza (zaburzenia ruchowe) – częstość nieznana¹⁶
• Drgawki – częstość nieznana¹⁷
• Niepokój psychoruchowy/akatyzja – częstość nieznana¹⁸

¹⁹

Działania niepożądane dotyczące układu pokarmowego

Układ pokarmowy jest jednym z najczęściej dotkniętych działaniami niepożądanymi escytalopramu:

• Nudności – bardzo często (ponad 10% pacjentów)²⁰
• Biegunka – często²¹
• Zaparcia – często²²
• Wymioty – często²³
• Suchość w jamie ustnej – często²⁴
• Krwawienie z przewodu pokarmowego (w tym krwawienie z odbytnicy) – niezbyt często²⁵

²⁶

Działania niepożądane dotyczące układu sercowo-naczyniowego

Escytalopram może wpływać na układ sercowo-naczyniowy, powodując:

• Tachykardia (przyspieszenie akcji serca) – niezbyt często²⁷
• Bradykardia (spowolnienie akcji serca) – rzadko²⁸
• Wydłużenie odstępu QT w elektrokardiogramie – częstość nieznana²⁹
• Arytmie komorowe, w tym zaburzenia typu torsade de pointes – częstość nieznana³⁰
• Niedociśnienie ortostatyczne – częstość nieznana³¹

Szczególnie istotne jest ryzyko wydłużenia odstępu QT, które stwierdzono po wprowadzeniu leku do obrotu. Obserwowano przypadki występowania niemiarowości komorowych, w tym zaburzeń typu torsade de pointes, głównie u kobiet, u osób z hipokaliemią oraz u pacjentów z występującym wcześniej wydłużeniem odstępu QT lub innymi chorobami serca.³²³³

Działania niepożądane psychiatryczne

Escytalopram może wpływać na stan psychiczny, powodując następujące działania niepożądane:

• Lęk, niepokój psychoruchowy – często³⁴
• Nietypowe sny – często³⁵
• Bruksizm (zgrzytanie zębami) – niezbyt często³⁶
• Pobudzenie, nerwowość – niezbyt często³⁷
• Napady panicznego lęku – niezbyt często³⁸
• Stany splątania – niezbyt często³⁹
• Agresja, depersonalizacja, omamy – rzadko⁴⁰
• Mania – częstość nieznana⁴¹
• Myśli i zachowania samobójcze – częstość nieznana⁴²

Szczególnie niepokojące są myśli i zachowania samobójcze, które mogą wystąpić podczas leczenia escytalopramem lub krótko po jego odstawieniu. Raportowano przypadki takich zachowań, dlatego pacjenci, zwłaszcza na początku leczenia lub w okresie zmiany dawki, wymagają ścisłej obserwacji.⁴³

Działania niepożądane hormonalne i metaboliczne

Escytalopram może powodować zaburzenia hormonalne i metaboliczne, takie jak:

• Zmniejszenie lub zwiększenie łaknienia – często⁴⁴
• Zwiększenie masy ciała – często⁴⁵
• Zmniejszenie masy ciała – niezbyt często⁴⁶
• Hiponatremia (obniżony poziom sodu we krwi) – częstość nieznana⁴⁷
• Nieprawidłowe wydzielanie hormonu antydiuretycznego (ADH) – częstość nieznana⁴⁸

Hiponatremia to potencjalnie poważne działanie niepożądane, które może wystąpić szczególnie u osób starszych lub u pacjentów przyjmujących diuretyki lub z innych powodów narażonych na ryzyko odwodnienia.⁴⁹

Działania niepożądane dotyczące układu rozrodczego

Escytalopram może wpływać na funkcje seksualne i układ rozrodczy, powodując:

• U mężczyzn:
  • Zaburzenia wytrysku – często⁵⁰
  • Impotencja – często⁵¹
  • Priapizm (przedłużający się, bolesny wzwód) – częstość nieznana⁵²
• U kobiet:
  • Brak orgazmu – często⁵³
  • Krwotok maciczny, krwotok miesiączkowy – niezbyt często⁵⁴
  • Mlekotok – częstość nieznana⁵⁵
  • Krwotok poporodowy – częstość nieznana⁵⁶

Inne działania niepożądane

Inne istotne działania niepożądane escytalopramu obejmują:

• Małopłytkowość (zmniejszenie liczby płytek krwi) – częstość nieznana⁵⁷
• Reakcja anafilaktyczna – rzadko⁵⁸
• Zapalenie zatok, ziewanie – często⁵⁹
• Krwawienie z nosa – niezbyt często⁶⁰
• Zapalenie wątroby, nieprawidłowe wyniki prób czynnościowych wątroby – częstość nieznana⁶¹
• Pokrzywka, łysienie, wysypka, świąd – niezbyt często⁶²
• Siniaki, obrzęki naczynioruchowe – częstość nieznana⁶³
• Bóle stawów, bóle mięśni – często⁶⁴
• Zatrzymanie moczu – częstość nieznana⁶⁵

Tabela działań niepożądanych escytalopramu

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych escytalopramu według częstości występowania oraz układów i narządów:

Szczególnie niebezpieczne działania niepożądane

Wydłużenie odstępu QT i zaburzenia rytmu serca

Po wprowadzeniu escytalopramu do obrotu zgłaszano przypadki wydłużenia odstępu QT oraz arytmii komorowych, w tym zaburzeń typu torsade de pointes. Te działania niepożądane występowały głównie u kobiet, u osób z hipokaliemią oraz u pacjentów z występującym wcześniej wydłużeniem odstępu QT lub innymi chorobami serca.⁶⁶

To potencjalnie zagrażające życiu działanie niepożądane wymaga szczególnej uwagi i monitorowania, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka.⁶⁷

Zespół serotoninowy

Zespół serotoninowy to potencjalnie zagrażające życiu działanie niepożądane, które może wystąpić podczas stosowania escytalopramu, szczególnie w przypadku jednoczesnego podawania innych leków serotoninergicznych. Objawy obejmują zmiany stanu psychicznego (np. pobudzenie, omamy, śpiączka), niestabilność układu autonomicznego (np. tachykardia, wahania ciśnienia tętniczego, hipertermia), zaburzenia nerwowo-mięśniowe (np. hiperrefleksja, zaburzenia koordynacji) i objawy żołądkowo-jelitowe (np. nudności, wymioty, biegunka).⁶⁸

Myśli i zachowania samobójcze

Zgłaszano przypadki myśli oraz zachowań samobójczych podczas terapii escytalopramem lub krótko po odstawieniu leku. Jest to poważne działanie niepożądane wymagające natychmiastowej interwencji.⁶⁹

Krwawienia

Escytalopram może zwiększać ryzyko krwawień, w tym krwawień z przewodu pokarmowego, krwawień z nosa, a u kobiet krwotoków macicznych i miesiączkowych. Szczególnie niepokojące mogą być krwotoki poporodowe, które zgłaszano w grupie leków SSRI i SNRI.⁷⁰

Hiponatremia

Hiponatremia (obniżony poziom sodu we krwi) to potencjalnie poważne działanie niepożądane, które może wystąpić podczas stosowania escytalopramu. Jest ona szczególnie niebezpieczna u osób starszych.⁷¹

Objawy odstawienia

Przerwanie stosowania escytalopramu, zwłaszcza nagłe, często prowadzi do objawów odstawienia. Najczęściej zgłaszanymi reakcjami są:

• Zawroty głowy
• Zaburzenia czuciowe (w tym parestezje i wrażenie porażenia prądem elektrycznym)
• Zaburzenia snu (w tym bezsenność i wyraziste sny)
• Pobudzenie lub niepokój
• Nudności i (lub) wymioty
• Drżenia
• Splątanie
• Pocenie się
• Bóle głowy
• Biegunka
• Kołatanie serca
• Chwiejność emocjonalna
• Drażliwość
• Zaburzenia widzenia

Na ogół objawy te mają łagodne lub umiarkowane nasilenie i ustępują samoistnie, choć u niektórych pacjentów mogą być ciężkie oraz (lub) utrzymywać się dłużej. Dlatego, jeśli stosowanie escytalopramu nie jest już dłużej wymagane, zaleca się stopniowe odstawianie leku przez zmniejszanie dawki.⁷²

Działanie klasy leków związane z ryzykiem złamań

Badania epidemiologiczne przeprowadzone głównie u pacjentów w wieku 50 lat i starszych wykazują zwiększone ryzyko złamań kości u pacjentów przyjmujących leki z grupy SSRI i trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD). Mechanizm powodujący takie ryzyko nie został wyjaśniony.⁷³

Wnioski

Escytalopram, podobnie jak inne leki z grupy SSRI, może powodować szereg działań niepożądanych dotyczących różnych układów i narządów. Najczęściej występują ból głowy, nudności, bezsenność, senność, zawroty głowy, zaburzenia seksualne oraz zwiększone pocenie się. Większość działań niepożądanych ma największe nasilenie w pierwszych tygodniach leczenia i stopniowo ustępuje wraz z kontynuacją terapii.

Do szczególnie niebezpiecznych działań niepożądanych należą: wydłużenie odstępu QT i związane z tym zaburzenia rytmu serca, zespół serotoninowy, myśli i zachowania samobójcze, krwawienia oraz hiponatremia. Pacjenci powinni być świadomi możliwości wystąpienia objawów odstawienia po przerwaniu leczenia escytalopramem, dlatego zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki leku zamiast nagłego odstawienia.

Wszystkie działania niepożądane powinny być zgłaszane do odpowiednich organów nadzorujących bezpieczeństwo farmakoterapii, co umożliwia ciągłe monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania escytalopramu.