Właściwości farmakodynamiczne
Escytalopram

Mechanizm działania

Escytalopram jest selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT) o wysokim powinowactwie do pierwotnego miejsca wiązania. Wykazuje dużą specyficzność względem transportera serotoniny, co stanowi podstawę jego działania farmakologicznego i klinicznego. Oprócz wiązania się z pierwotnym miejscem, escytalopram wiąże się również z miejscem allosterycznym na transporterze serotoniny, jednak z około 1000-krotnie mniejszym powinowactwem.¹²

Istotną cechą escytalopramu jest jego wysoka selektywność wobec transportera serotoniny przy równoczesnym braku lub jedynie minimalnym powinowactwie do innych receptorów. Badania farmakologiczne wykazały, że escytalopram ma niewielkie powinowactwo lub nie wykazuje go wcale do wielu receptorów, w tym: 5-HT_1A, 5-HT₂, receptorów dopaminowych D₁ i D₂, receptorów adrenergicznych α₁, α₂ i β, receptorów histaminowych H₁, receptorów muskarynowych cholinergicznych, receptorów benzodiazepinowych oraz receptorów opioidowych.³⁴

Hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny jest jedynym prawdopodobnym mechanizmem działania, który wyjaśnia farmakologiczne i kliniczne efekty escytalopramu. Ten precyzyjny i selektywny wpływ na układ serotoninergiczny sprawia, że substancja wykazuje korzystny profil działania w leczeniu zaburzeń depresyjnych i lękowych, przy relatywnie niewielkim wpływie na inne układy neuroprzekaźnikowe.⁵⁶

Działanie farmakodynamiczne

Działanie farmakodynamiczne escytalopramu zostało szczegółowo zbadane, ze szczególnym uwzględnieniem jego wpływu na przewodnictwo sercowe. W podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu EKG przeprowadzonym z udziałem zdrowych osób, zaobserwowano pewien wpływ escytalopramu na odstęp QT. Zmiana odstępu QTc, oceniona na podstawie korekty według metody Fridericia, w stosunku do wartości wyjściowej wynosiła:⁷⁸

• 4,3 milisekundy (90% CI: 2,2; 6,4) po dawce 10 mg na dobę
• 10,7 milisekundy (90% CI: 8,6; 12,8) po ponadterapeutycznej dawce 30 mg na dobę

⁹

Dane te wskazują, że escytalopram w dawkach terapeutycznych wywiera umiarkowany wpływ na przewodnictwo sercowe, natomiast dawki ponadterapeutyczne mogą powodować znaczniejsze wydłużenie odstępu QT. Obserwacje te mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa stosowania leku, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka zaburzeń przewodnictwa sercowego.¹⁰

Skuteczność kliniczna

Duże epizody depresji

Skuteczność escytalopramu w leczeniu dużych epizodów depresyjnych została potwierdzona w kilku randomizowanych badaniach klinicznych. W krótkoterminowej perspektywie (8 tygodni) escytalopram wykazał skuteczność w trzech z czterech krótkotrwałych badań z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo.¹¹¹²

Długoterminowa skuteczność i zapobieganie nawrotom choroby zostały ocenione w badaniu, w którym wzięło udział 274 pacjentów, którzy pozytywnie odpowiedzieli na leczenie escytalopramem w dawce 10 mg lub 20 mg na dobę w początkowej 8-tygodniowej fazie otwartej. Po tej fazie pacjentów losowo przydzielono do jednej z dwóch grup: kontynuującej leczenie escytalopramem w tej samej dawce lub otrzymującej placebo, przez okres do 36 tygodni. Wyniki jednoznacznie wykazały, że w grupie pacjentów kontynuujących leczenie escytalopramem czas do nawrotu choroby w przeciągu dalszych 36 tygodni był znacząco dłuższy w porównaniu do grupy otrzymującej placebo.¹³¹⁴

Fobia społeczna

Escytalopram wykazał skuteczność w leczeniu fobii społecznej zarówno w krótkoterminowej, jak i długoterminowej perspektywie. W trzech krótkoterminowych (12-tygodniowych) badaniach escytalopram okazał się skuteczny w łagodzeniu objawów fobii społecznej. Ponadto, u osób które odpowiedziały na leczenie, przeprowadzono 6-miesięczne badanie dotyczące zapobiegania nawrotom, które również potwierdziło skuteczność preparatu.¹⁵¹⁶

Szczególnie istotne są wyniki 24-tygodniowego badania, którego celem było ustalenie optymalnego sposobu dawkowania. Badanie to wykazało skuteczność escytalopramu w trzech różnych dawkach: 5 mg, 10 mg i 20 mg na dobę, co pozwala na indywidualizację terapii w zależności od potrzeb pacjenta i jego odpowiedzi na leczenie.¹⁷¹⁸

Zaburzenie lękowe uogólnione

W leczeniu zaburzenia lękowego uogólnionego (GAD) escytalopram również wykazał wysoką skuteczność. We wszystkich czterech badaniach z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo, escytalopram w dawkach 10 mg i 20 mg na dobę okazał się skuteczny.¹⁹²⁰

Szczegółowa analiza wyników zbiorczych uzyskanych z trzech badań o podobnym schemacie, obejmujących łącznie 840 pacjentów (421 leczonych escytalopramem i 419 otrzymujących placebo), wykazała następujące rezultaty:²¹²²

• Odpowiedź na leczenie: 47,5% pacjentów w grupie escytalopramu vs 28,9% w grupie placebo
• Remisja: 37,1% pacjentów w grupie escytalopramu vs 20,8% w grupie placebo

²³

Co szczególnie istotne, korzystny efekt terapeutyczny obserwowano już od pierwszego tygodnia leczenia. Długotrwała skuteczność escytalopramu w dawce 20 mg na dobę została potwierdzona w randomizowanym badaniu trwającym od 24 do 76 tygodni, oceniającym utrzymywanie się efektu terapeutycznego u 373 pacjentów, którzy odpowiedzieli na leczenie podczas 12-tygodniowej otwartej fazy badania.²⁴²⁵

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) została potwierdzona w randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą. Po 12 tygodniach leczenia pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę wyodrębnili się pod względem całkowitej punktacji w skali Y-BOCS (Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale) od grupy otrzymującej placebo, co wskazuje na istotną poprawę nasilenia objawów obsesyjno-kompulsyjnych.²⁶²⁷

Dłuższy okres obserwacji, wynoszący 24 tygodnie, wykazał, że zarówno dawka 10 mg, jak i 20 mg escytalopramu na dobę zapewniała istotną przewagę nad placebo. To wskazuje, że nawet niższa dawka może być skuteczna w długoterminowym leczeniu OCD.²⁸²⁹

Escytalopram wykazał również skuteczność w zapobieganiu nawrotom OCD. W badaniu z udziałem pacjentów, którzy odpowiedzieli na escytalopram w 16-tygodniowej fazie otwartej i następnie uczestniczyli w 24-tygodniowej, randomizowanej, kontrolowanej placebo fazie podwójnie ślepej próby, wykazano, że zarówno dawka 10 mg, jak i 20 mg escytalopramu na dobę skutecznie zapobiegała nawrotom choroby.³⁰³¹

Podsumowanie skuteczności klinicznej

Escytalopram wykazuje szerokie spektrum zastosowań klinicznych, potwierdzone w licznych badaniach z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo. Substancja jest skuteczna w leczeniu:

• Dużych epizodów depresyjnych – zarówno w krótkoterminowej, jak i długoterminowej perspektywie, z istotnym wydłużeniem czasu do nawrotu w porównaniu z placebo
• Fobii społecznej – z potwierdzoną skutecznością w trzech zakresach dawkowania (5 mg, 10 mg i 20 mg na dobę)
• Zaburzenia lękowego uogólnionego – z wyraźnym działaniem terapeutycznym obserwowanym już od pierwszego tygodnia leczenia i potwierdzoną długoterminową skutecznością
• Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego – z potwierdzoną skutecznością zarówno dawki 10 mg, jak i 20 mg w długoterminowej terapii oraz zapobieganiu nawrotom

³²³³

W każdym z badanych wskazań escytalopram wykazał przewagę nad placebo zarówno pod względem odsetka pacjentów odpowiadających na leczenie, jak i osiągających remisję. Szczególnie wartościowa jest potwierdzona skuteczność w długoterminowym leczeniu i zapobieganiu nawrotom, co ma kluczowe znaczenie w terapii chorób przewlekłych, jakimi są zaburzenia depresyjne i lękowe.³⁴³⁵