Przeciwwskazania stosowania
Benzokaina

Przeciwwskazania stosowania benzokainy

Benzokaina jest miejscowym środkiem znieczulającym, stosowanym w różnych postaciach farmaceutycznych, takich jak tabletki do ssania, płyny do stosowania w jamie ustnej, zawiesiny na skórę oraz żele. Ze względu na swoje działanie miejscowo znieczulające, występuje w wielu preparatach leczniczych, jednak istnieją sytuacje kliniczne, w których stosowanie benzokainy jest przeciwwskazane.¹

Nadwrażliwość na benzokainę i składniki preparatów

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania benzokainy jest nadwrażliwość na tę substancję czynną. W przypadku stwierdzenia uczulenia na benzokainę, należy bezwzględnie odradzić pacjentowi stosowanie produktów zawierających tę substancję. Przeciwwskazanie to dotyczy wszystkich produktów leczniczych zawierających benzokainę, niezależnie od postaci farmaceutycznej i drogi podania.^{2 3}

Należy również zwrócić uwagę na nadwrażliwość na inne składniki preparatów, które występują razem z benzokainą. W przypadkach preparatów złożonych, przeciwwskazaniem jest także uczulenie na pozostałe substancje czynne, takie jak:^{4 5}

• chlorheksydynę dichlorowodorek (DoppelSept Gardło, Faringan, Sebidin Intensive)^{6 7}
• chlorek benzalkoniowy, tyrotrycynę (DoriTri)⁸
• tlenek cynku (Puder płynny z anestezyną, Pudroderm)⁹
• lewomentol (Pudroderm)¹⁰
• heparynę sodową, wyciąg z kasztanowca (Savarix)¹¹
• składniki ziołowe (Dentosept A, Hemorol)^{12 13}

Szczególną uwagę należy zwrócić na nadwrażliwość na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae, dawniej zwane złożonymi Compositae) w przypadku preparatów zawierających ekstrakty roślinne jak np. Dentosept A i Hemorol, które zawierają rumianek i arnikę.^{14 15}

Methemoglobinemia jako przeciwwskazanie

Methemoglobinemia stanowi istotne przeciwwskazanie do stosowania benzokainy. Jest to zaburzenie, w którym żelazo hemoglobiny zostaje utlenione z formy Fe²⁺ do Fe³⁺, co uniemożliwia prawidłowe wiązanie i transport tlenu w organizmie. Benzokaina, podobnie jak inne środki z grupy estrów kwasu paraaminobenzoesowego, może w rzadkich przypadkach wywołać methemoglobinemię.^{16 17 18}

Produkty zawierające benzokainę są przeciwwskazane u pacjentów z:^{19 20}

• Stwierdzoną methemoglobinemią
• Methemoglobinemią w wywiadzie medycznym
• Małym stężeniem cholinoesterazy w osoczu²¹

Przeciwwskazania wiekowe

Stosowanie benzokainy jest ograniczone wiekowo, co związane jest z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, w tym methemoglobinemii. Przeciwwskazania wiekowe różnią się w zależności od produktu leczniczego:^{22 23}

• Tabletki do ssania zawierające benzokainę (DoppelSept Gardło, Faringan, Sebidin Intensive) – nie stosować u dzieci poniżej 12 lat^{24 25}
• Tabletki do ssania DoriTri – przeciwwskazane u dzieci poniżej 2 lat^{26 27}
• Żel Savarix – nie należy stosować u dzieci poniżej 12 lat²⁸
• Puder płynny z anestezyną – przeciwwskazany u dzieci poniżej 2 lat ze względu na ryzyko methemoglobinemii²⁹
• Puder płynny Dermopur – u dzieci poniżej 12 lat może być stosowany jedynie po konsultacji z lekarzem³⁰

Przeciwwskazania związane z miejscem aplikacji

Benzokaina, niezależnie od postaci farmaceutycznej, posiada przeciwwskazania związane z miejscem aplikacji. Należy uwzględnić następujące sytuacje kliniczne:^{31 32}

Preparaty do stosowania w jamie ustnej

Tabletki do ssania (DoriTri, Faringan) nie należy stosować w przypadku:^{33 34}

• Większych otwartych ran w jamie ustnej lub gardle
• Owrzodzeń jamy ustnej i gardła

Preparaty do stosowania na skórę

Preparaty dermatologiczne zawierające benzokainę (Puder płynny Dermopur, Puder płynny z anestezyną, Pudroderm, Savarix) mają następujące przeciwwskazania dotyczące miejsca aplikacji:^{35 36 37 38}

• Otwarte rany
• Owrzodzenia
• Powierzchnie ciała pozbawione naskórka
• Duże powierzchnie skóry
• Zmiany sączące i wysiękowe skóry
• Błony śluzowe
• Okolice oczu, nosa i ust
• Zmiany skórne niewiadomego pochodzenia
• Zakażenia ropne skóry
• Obszary skóry poddane napromienieniu w radioterapii
• Miejsca, w których występuje krwawienie

Dodatkowo dla preparatów na skórę istnieją przeciwwskazania dotyczące sposobu aplikacji:^{39 40}

• Długotrwałe stosowanie
• Stosowanie pod opatrunki okluzyjne

Inne przeciwwskazania

Istnieją również specyficzne przeciwwskazania dla poszczególnych preparatów:^{41 42 43}

• U pacjentów leczonych sulfonamidami (Puder płynny Dermopur) – ze względu na możliwe interakcje
• W przypadku choroby nowotworowej jelita grubego (Hemorol) – przeciwwskazanie specyficzne dla czopków doodbytniczych
• U pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją fruktozy (Faringan) – związane z zawartością izomaltu w tabletkach do ssania

Szczególne grupy terapeutyczne

Przy stosowaniu benzokainy w środkach diagnostycznych, takich jak TRUE Test 36 (plaster do prób prowokacyjnych), istnieje również przeciwwskazanie w przypadku ciężkiego lub uogólnionego aktywnego zapalenia skóry. W takich przypadkach wykonanie testu należy odłożyć do czasu ustąpienia ostrych objawów choroby.⁴⁴

Kiedy odradzić pacjentowi stosowanie benzokainy

Oprócz wymienionych wyżej przeciwwskazań, lekarz powinien odradzić pacjentowi stosowanie benzokainy w następujących sytuacjach:

Historia reakcji alergicznych

Pacjentom, którzy w przeszłości doświadczyli reakcji alergicznych na inne leki z grupy estrów kwasu paraaminobenzoesowego (np. prokaina, tetrakaina), należy odradzić stosowanie benzokainy ze względu na możliwość reakcji krzyżowych. Dotyczy to również pacjentów uczulonych na składniki preparatów złożonych.⁴⁵

Ryzyko methemoglobinemii

Pacjentom z podwyższonym ryzykiem wystąpienia methemoglobinemii należy odradzić stosowanie benzokainy. Dotyczy to osób:⁴⁶

• Z wrodzonymi zaburzeniami związanymi z niedoborem enzymów metabolizujących leki
• Z chorobami układu oddechowego lub sercowo-naczyniowego
• Z anemią
• Z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej

Dzieci poniżej wskazanego wieku

W zależności od preparatu, benzokaina jest przeciwwskazana u dzieci poniżej określonego wieku (najczęściej 2 lub 12 lat). W przypadku preparatów, dla których nie określono dokładnie przeciwwskazań wiekowych, należy zachować szczególną ostrożność i stosować je u dzieci tylko po konsultacji z lekarzem.^{47 48 49}

Uszkodzenia skóry i błon śluzowych

Pacjentom z uszkodzeniami skóry lub błon śluzowych w miejscu planowanej aplikacji należy odradzić stosowanie benzokainy. Dotyczy to:^{50 51 52 53}

• Otwartych ran
• Owrzodzeń
• Obszarów ze zmianami sączącymi i wysiętowymi
• Obszarów skóry pozbawionej naskórka
• Skóry poddanej radioterapii

Jednoczesne stosowanie sulfonamidów

Pacjentom leczonym sulfonamidami należy odradzić stosowanie preparatów z benzokainą, szczególnie dermatologicznych, ze względu na ryzyko interakcji.⁵⁴

Długotrwałe stosowanie preparatów skórnych

Należy odradzić długotrwałe stosowanie preparatów dermatologicznych zawierających benzokainę, zwłaszcza na duże powierzchnie skóry lub pod opatrunki okluzyjne, ze względu na ryzyko nasilenia działań niepożądanych.^{55 56}

Choroba nowotworowa jelita grubego

W przypadku preparatów doodbytniczych (np. Hemorol), należy odradzić ich stosowanie pacjentom z chorobą nowotworową jelita grubego.⁵⁷

Aktywne zapalenie skóry

Pacjentom z ciężkim lub uogólnionym aktywnym zapaleniem skóry należy odradzić stosowanie diagnostycznych plastrów zawierających benzokainę. Wykonanie testów prowokacyjnych powinno być odłożone do czasu ustąpienia ostrych objawów choroby.⁵⁸