Przedawkowanie
Benzokaina

Przedawkowanie benzokainy

Benzokaina jest substancją znieczulającą miejscowo, stosowaną w różnych produktach leczniczych, takich jak tabletki do ssania (DoppelSept Gardło, Sebidin Intensive, DoriTri), płyny do stosowania w jamie ustnej (Dentosept A), zawiesiny na skórę (Puder Płynny Dermopur, Puder płynny z anestezyną, Pudroderm), żele (Savarix) i czopki (Hemorol). Mimo że benzokaina zazwyczaj wchłania się w niewielkim stopniu, przedawkowanie może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych.¹

Ryzyko przedawkowania

Ryzyko przedawkowania benzokainy zależy od dawki, częstości stosowania i formy produktu leczniczego. W przypadku tabletek do ssania zawierających małe ilości substancji czynnej (np. 5 mg w DoppelSept Gardło lub Sebidin Intensive, 1,5 mg w DoriTri czy Faringan), ryzyko przedawkowania jest stosunkowo niewielkie.^{2 3}

Jednak przedawkowanie może wystąpić w przypadku:

• Stosowania większych niż zalecane dawek przez długi okres
• Zbyt częstego stosowania produktu w krótkim okresie
• Przypadkowego połknięcia produktów przeznaczonych do stosowania zewnętrznego

^{4 5}

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie benzokainy może prowadzić do różnorodnych objawów, które można podzielić na kilka kategorii w zależności od układu narządów, na który wpływa:^{6 7}

Objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego:

• Zaburzenia widzenia – niewyraźne lub podwójne widzenie
• Zawroty głowy – uczucie pustki w głowie
• Zaburzenia świadomości – stan splątania
• Drgawki
• Senność
• Zaburzenia czucia – uczucie ciepła, zimna lub zdrętwienia
• Zaburzenia słuchu – dzwonienie lub brzęczenie w uszach
• Dreszcze lub drżenie
• Pobudliwość

^{8 9}

Objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego:

• Zwiększona potliwość
• Hipotensja – obniżenie ciśnienia krwi
• Bladość
• Zaburzenia rytmu serca – wolne lub nieregularne tętno
• Zatrzymanie akcji serca (w ciężkich przypadkach)

^{10 11}

Methemoglobinemia

Najpoważniejszym powikłaniem przedawkowania benzokainy jest methemoglobinemia – stan, w którym dochodzi do utlenienia hemoglobiny, co upośledza transport tlenu do tkanek. Ryzyko wystąpienia tego powikłania jest szczególnie wysokie u dzieci i osób w podeszłym wieku.^{12 13}

Objawy methemoglobinemii zależą od stopnia utlenienia hemoglobiny:^{14 15}

Lekka i umiarkowana methemoglobinemia:

• Bóle głowy
• Nudności i wymioty
• Sinica – sine zabarwienie skóry i błon śluzowych
• Zmęczenie, brak energii
• Duszność
• Nadmierna potliwość

¹⁶

Ciężka methemoglobinemia (stężenie methemoglobiny przekracza 30%):

• Zaburzenia oddychania – hiperwentylacja, bezdech
• Obniżenie ciśnienia krwi
• Poważne zaburzenia rytmu serca – tachykardia, migotanie przedsionków
• Zawał serca
• Kołatanie serca
• Drgawki
• Zaburzenia świadomości do śpiączki włącznie

^{17 18}

Specyficzne grupy ryzyka

Szczególnie narażone na wystąpienie methemoglobinemii po przedawkowaniu benzokainy są:^{19 20}

• Dzieci – ze względu na niższą masę ciała i niedojrzałe enzymy detoksykacyjne
• Osoby w podeszłym wieku – ze względu na obniżoną zdolność metabolizowania leków
• Pacjenci z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej – u których leczenie błękitem metylenowym może prowadzić do hemolizy

²¹

Inne objawy przedawkowania

W przypadku połknięcia produktów zawierających benzokainę przeznaczonych do stosowania zewnętrznego (np. zawiesiny, pudry, żele) mogą wystąpić dodatkowe objawy:^{22 23}

• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe
• Wymioty
• Skurcze
• Tachykardia – przyspieszenie akcji serca
• Utrata przytomności

Leczenie przedawkowania benzokainy

W przypadku wystąpienia objawów przedawkowania benzokainy, należy niezwłocznie zaprzestać stosowania produktu i wdrożyć odpowiednie postępowanie medyczne.^{24 25}

Postępowanie ogólne

Leczenie przedawkowania benzokainy obejmuje:^{26 27}

• Podanie tlenu, w razie potrzeby wspomagane wentylacją
• Podanie leków kurczących naczynia krwionośne w przypadku zaburzeń krążeniowych
• Podanie płynów dożylnych
• Usuwanie leku z przewodu pokarmowego – podanie węgla aktywowanego, płukanie żołądka (w przypadku połknięcia)
• Leczenie objawowe zaburzeń neurologicznych i kardiologicznych

Leczenie methemoglobinemii

W przypadku methemoglobinemii wywołanej przedawkowaniem benzokainy, postępowanie terapeutyczne obejmuje:^{28 29}

• Podanie tlenu – podstawowy element leczenia
• Dożylne podanie błękitu metylenowego – główne antidotum w leczeniu methemoglobinemii
• Alternatywne leczenie u pacjentów z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej:
  • Transfuzja wymienna
  • Leczenie tlenem hiperbarycznym
• Środki zmniejszające wchłanianie:
  • Podanie węgla aktywowanego
  • Płukanie żołądka

^{30 31}

Tabela objawów przedawkowania benzokainy

Szczególne uwagi dotyczące przedawkowania

Warto zwrócić uwagę na kilka istotnych aspektów związanych z przedawkowaniem benzokainy:

Występowanie przedawkowania

W przypadku wielu produktów leczniczych zawierających benzokainę, w charakterystykach produktów leczniczych wskazano, że dotychczas nie stwierdzono przypadków przedawkowania lub zatrucia.^{32 33 34} Może to wynikać z relatywnie niskiej zawartości benzokainy w większości produktów oraz ograniczonego wchłaniania tej substancji po miejscowym zastosowaniu.

Specjalne grupy pacjentów

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku stosowania produktów zawierających benzokainę u:^{35 36}

• Dzieci – są bardziej narażone na wystąpienie methemoglobinemii
• Osób w podeszłym wieku – z powodu zmniejszonej zdolności metabolizowania leków
• Pacjentów z chorobami układu krążenia – ze względu na możliwe działania niepożądane na układ sercowo-naczyniowy
• Pacjentów z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej – u których standardowe leczenie methemoglobinemii może być przeciwwskazane