Właściwości farmakodynamiczne
Submena 400 mcg

Właściwości farmakodynamiczne fentanylu

Fentanyl, klasyfikowany w grupie farmakoterapeutycznej jako lek przeciwbólowy, opioid, pochodna fenylopiperydyny (kod ATC: N02AB03), jest silnym μ-opioidowym lekiem przeciwbólowym charakteryzującym się szybkim początkiem działania analgetycznego przy jednocześnie krótkim czasie działania. Siła działania przeciwbólowego fentanylu jest około 100-krotnie większa w porównaniu do morfiny. ¹

Wpływ na ośrodkowy układ nerwowy

Wtórne oddziaływanie fentanylu na ośrodkowy układ nerwowy (OUN) jest typowe dla opioidowych leków przeciwbólowych i uznawane za działanie klasowe. Efekty te obejmują szereg działań charakterystycznych dla opioidów, takich jak:

• Depresja oddechowa – zależna od dawki, z większym ryzykiem u osób nieleczonych wcześniej opioidami
• Bradykardia – zwolnienie akcji serca
• Hipotermia – obniżenie temperatury ciała
• Zaparcia – wynikające z wpływu na perystaltykę jelit
• Zwężenie źrenic – charakterystyczny objaw działania opioidów
• Uzależnienie fizyczne – przy długotrwałym stosowaniu
• Euforia – działanie psychoaktywne

²

Korelacja stężenia z działaniem przeciwbólowym

Działanie przeciwbólowe fentanylu wykazuje ścisłą korelację z jego stężeniem we krwi. U pacjentów nieotrzymujących wcześniej opioidów, minimalne skuteczne stężenie przeciwbólowe fentanylu w surowicy krwi zawiera się w przedziale 0,3-1,2 ng/ml. Należy zwrócić uwagę, że gdy stężenie fentanylu we krwi osiąga wartości 10-20 ng/ml, powoduje to znieczulenie chirurgiczne oraz głęboką depresję oddechową. ³

Skuteczność kliniczna w bólu przebijającym

W badaniach klinicznych u pacjentów cierpiących z powodu przewlekłego bólu nowotworowego, otrzymujących stabilne dawki podtrzymujące opioidów, produkt leczniczy Submena wykazał statystycznie istotną poprawę w zakresie różnicy natężenia bólu w porównaniu z placebo. Efekt przeciwbólowy Submena obserwowano już od 10 minuty po podaniu. Dodatkowo wykazano istotnie mniejsze zapotrzebowanie na ratunkowe leczenie przeciwbólowe w grupie otrzymującej ten lek. ⁴

Należy podkreślić, że ocena bezpieczeństwa i skuteczności produktu Submena dotyczyła wyłącznie pacjentów przyjmujących lek na początku epizodu bólu przebijającego. W badaniach klinicznych nie analizowano prewencyjnego stosowania leku w przypadku przewidywalnych epizodów bólowych. ⁵

Działania niepożądane i rozwój tolerancji

Fentanyl, podobnie jak wszyscy agoniści receptorów μ-opioidowych, może powodować depresję oddechową zależną od dawki. Ryzyko wystąpienia tego działania niepożądanego jest wyższe u osób nieotrzymujących wcześniej opioidów w porównaniu do pacjentów z silnym bólem lub stosujących przewlekle leczenie opioidami. Przy długotrwałej terapii opioidami zwykle rozwija się tolerancja na ich działania wtórne. ⁶

Wpływ na układ moczowy

Opioidy, w tym fentanyl, charakteryzują się ogólnym działaniem zwiększającym napięcie mięśni gładkich dróg moczowych. Efekt końcowy jest jednak zmienny i zależny od indywidualnej reakcji pacjenta – w niektórych przypadkach może powodować parcie na mocz, a w innych trudności w oddawaniu moczu. ⁷

Wpływ na przewód pokarmowy

Fentanyl, podobnie jak inne opioidy, zwiększa napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego, jednocześnie zmniejszając ich skurcze propulsywne. Powoduje to wydłużenie czasu pasażu żołądkowo-jelitowego, co stanowi mechanizm leżący u podstaw zapierającego działania fentanylu. ⁸

Wpływ na układ hormonalny

Fentanyl, podobnie jak inne opioidy, może wpływać na funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz osi podwzgórze-przysadka-gonada. Wśród obserwowanych zmian hormonalnych można wymienić:

• Zwiększenie stężenia prolaktyny w surowicy krwi
• Zmniejszenie stężenia kortyzolu w osoczu
• Zmniejszenie stężenia testosteronu w osoczu

Należy zaznaczyć, że te zmiany biochemiczne mogą manifestować się w postaci określonych objawów klinicznych, zarówno przedmiotowych, jak i podmiotowych. ⁹