Leki w grupie
„leki opioidowe”

Leki opioidowe to grupa silnych środków przeciwbólowych, które działają na receptory opioidowe w ośrodkowym układzie nerwowym. Mechanizm ich działania polega na wiązaniu się z receptorami opioidowymi (głównie μ, κ i δ), co prowadzi do zahamowania transmisji bólu, wywołania sedacji oraz efektu euforycznego. Są stosowane w leczeniu bólu o umiarkowanym i silnym natężeniu, szczególnie bólu nowotworowego, pooperacyjnego oraz przewlekłego, gdy inne leki przeciwbólowe nie przynoszą ulgi.

Do najważniejszych leków opioidowych należą: morfina (Morphini Sulfas), fentanyl (Fentanyl WZF, Durogesic), oksykodon (OxyContin, Oxydolor), buprenorfina (Buprenorphine Alkaloid, Bunondol), metadon (Methadone Hydrochloride), tramadol (Tramal, Poltram), kodeina (w preparatach złożonych jak Thiocodin), tapentadol (Palexia) oraz nalokson i naltrekson jako antagoniści stosowani w leczeniu przedawkowania. Na polskim rynku dostępne są również preparaty złożone jak Targin (oksykodon z naloksonem) czy preparaty tramadolu z paracetamolem (Poltram Combo).

Główną zaletą leków opioidowych jest ich wysoka skuteczność przeciwbólowa, szczególnie w przypadku silnego bólu ostrego i przewlekłego. Ponadto charakteryzują się one dobrą penetracją do ośrodkowego układu nerwowego, co pozwala na skuteczne leczenie bólu o różnej etiologii. Dostępność w różnych postaciach (doustne, dożylne, transdermalne, podpoliczkowo) umożliwia dostosowanie drogi podania do indywidualnych potrzeb pacjenta i charakteru bólu.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem opioidów obejmują przede wszystkim ryzyko uzależnienia fizycznego i psychicznego. Długotrwałe stosowanie prowadzi do rozwoju tolerancji, co wymaga zwiększania dawek dla utrzymania efektu przeciwbólowego. Do najpoważniejszych działań niepożądanych należą: depresja oddechowa (która może prowadzić do śmierci), zaparcia, nudności, wymioty, sedacja, splątanie, hipotensja oraz zatrzymanie moczu. Istnieje także ryzyko nadużywania tych leków, co w wielu krajach, szczególnie w USA, doprowadziło do tzw. kryzysu opioidowego.

Opioidy można podzielić na kilka podgrup. Ze względu na pochodzenie wyróżniamy: naturalne (morfina, kodeina), półsyntetyczne (heroina, oksykodon) i syntetyczne (fentanyl, metadon, tramadol). Ze względu na siłę działania dzieli się je na: słabe (tramadol, kodeina), umiarkowane (buprenorfina) i silne (morfina, fentanyl, oksykodon). Pod względem działania na receptory wyróżniamy: agonistów pełnych (morfina, fentanyl), częściowych agonistów (buprenorfina), agonistów-antagonistów (pentazocyna) oraz czystych antagonistów (nalokson, naltrekson). Ostatni podział uwzględnia czas działania: krótkodziałające (morfina o natychmiastowym uwalnianiu) i długodziałające (preparaty o przedłużonym uwalnianiu, systemy transdermalne).

Lista leków w tej grupie

  1. 11.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl