Leki w grupie
„leki nieopioidowe”

Leki nieopioidowe to grupa środków przeciwbólowych, które nie działają na receptory opioidowe w układzie nerwowym. Ich mechanizm działania opiera się głównie na hamowaniu syntezy prostaglandyn poprzez blokowanie enzymów cyklooksygenazy (COX-1 i COX-2), co prowadzi do zmniejszenia stanu zapalnego i odczucia bólu. Dodatkowo niektóre z nich wykazują działanie przeciwgorączkowe.

Do głównych grup leków nieopioidowych należą niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), paracetamol oraz metamizol. NLPZ to najliczniejsza grupa, obejmująca substancje takie jak ibuprofen (Nurofen, Ibuprom), diklofenak (Diclac, Voltaren), naproksen (Aleve, Anapran), ketoprofen (Ketonal, Fastum), meloksykam (Movalis), nimesulid (Aulin, Nimesil) czy celekoksyb (Celebrex). Paracetamol (Panadol, Apap, Paracetamol) stanowi osobną grupę o nieco innym mechanizmie działania, a metamizol (Pyralgin, Pyralgina) jest często klasyfikowany jako nieopioidowy lek przeciwbólowy o działaniu spazmolitycznym.

Leki nieopioidowe można dodatkowo podzielić na selektywne i nieselektywne inhibitory COX. Selektywne inhibitory COX-2 (np. celekoksyb) w mniejszym stopniu wpływają na błonę śluzową przewodu pokarmowego, dzięki czemu rzadziej powodują krwawienia z przewodu pokarmowego. Nieselektywne NLPZ (np. ibuprofen, diklofenak) blokują zarówno COX-1, jak i COX-2, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego.

Największą zaletą leków nieopioidowych jest ich dostępność (wiele z nich dostępnych jest bez recepty), brak właściwości uzależniających oraz szeroki zakres wskazań – od bólów głowy, zębów i mięśni po stany zapalne różnego pochodzenia. Paracetamol jest szczególnie bezpieczny w ciąży i podczas karmienia piersią, a niektóre NLPZ można stosować miejscowo w postaci żeli czy plastrów, co ogranicza działania ogólnoustrojowe.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem leków nieopioidowych obejmują przede wszystkim działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego (krwawienia, owrzodzenia), nerek (upośledzenie funkcji) oraz układu sercowo-naczyniowego (zwiększone ryzyko zawału i udaru, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu). Paracetamol w dawkach przekraczających zalecane może prowadzić do ciężkiego uszkodzenia wątroby. Metamizol wiąże się z ryzykiem agranulocytozy, przez co jego stosowanie jest ograniczone lub zakazane w niektórych krajach. Istotne są również interakcje z innymi lekami, szczególnie z lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwnadciśnieniowymi.

Lista leków w tej grupie

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl