Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania rysperydonu

Stosowanie rysperydonu wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności, ze względu na możliwość wystąpienia szeregu poważnych działań niepożądanych. Poniższe informacje stanowią szczegółowy przegląd specjalnych ostrzeżeń oraz środków ostrożności związanych ze stosowaniem produktu leczniczego Risperidone Grindeks.¹

Pacjenci w podeszłym wieku z otępieniem – zwiększona umieralność

Metaanaliza 17 kontrolowanych badań klinicznych wykazała zwiększoną umieralność u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem, którzy przyjmowali atypowe leki przeciwpsychotyczne, w porównaniu z grupą placebo. W badaniach z doustnie podawanym produktem Risperidone Grindeks umieralność wynosiła 4,0% wśród pacjentów leczonych rysperydonem i 3,1% wśród pacjentów otrzymujących placebo, przy ilorazie szans 1,21 (0,7; 2,1). Średni wiek zmarłych pacjentów wynosił 86 lat (zakres 67-100 lat).²

Również dane z dwóch dużych badań obserwacyjnych wskazują na nieznacznie zwiększone ryzyko zgonu u osób w podeszłym wieku z otępieniem leczonych klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi w porównaniu do osób nieleczonych. Nie określono dokładnie przyczyny zwiększonego ryzyka ani tego, w jakim stopniu można je przypisać lekom przeciwpsychotycznym, a w jakim cechom pacjentów.³

Jednoczesne stosowanie furosemidu

W badaniach klinicznych produktu Risperidone Grindeks kontrolowanych placebo u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem zaobserwowano wyższą śmiertelność w grupie otrzymującej rysperydon i furosemid (7,3%; średni wiek pacjentów 89 lat, zakres 75-97 lat) w porównaniu do pacjentów leczonych samym rysperydonem (3,1%; średni wiek 84 lata, zakres 70-96 lat) lub otrzymujących sam furosemid (4,1%; średni wiek 80 lat, zakres 67-90 lat). Zwiększoną umieralność u pacjentów leczonych rysperydonem i furosemidem stwierdzono w dwóch z czterech badań klinicznych.⁴

Jednoczesne podawanie rysperydonu z innymi diuretykami (głównie tiazydowymi w małych dawkach) nie powodowało podobnych skutków. Nie zidentyfikowano mechanizmu patofizjologicznego wyjaśniającego te obserwacje. Należy zachować szczególną ostrożność oraz rozważyć stosunek ryzyka do korzyści przed podjęciem decyzji o jednoczesnym stosowaniu rysperydonu z furosemidem lub innymi diuretykami o silnym działaniu.⁵

Niezależnie od stosowanego leczenia, odwodnienie stanowi ogólny czynnik ryzyka wpływający na umieralność, dlatego u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem należy go unikać.⁶

Zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (CVAE)

W randomizowanych badaniach klinicznych z kontrolą placebo przeprowadzonych u pacjentów z otępieniem stosujących niektóre atypowe leki przeciwpsychotyczne stwierdzono około trzykrotne zwiększenie ryzyka wystąpienia zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych. W połączonych danych z sześciu badań kontrolowanych placebo, przeprowadzonych głównie u osób w podeszłym wieku (>65 lat) z otępieniem, zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (ciężkie i nieciężkie łącznie) wystąpiły u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem oraz u 1,2% (8/712) pacjentów otrzymujących placebo, przy ilorazie szans 2,96 (1,34; 7,50).⁸

Warto podkreślić, że ryzyko wystąpienia zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych było znacząco większe u pacjentów z otępieniem typu mieszanego czy naczyniowego niż u pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera. W związku z tym pacjenci z innymi typami otępienia niż otępienie w chorobie Alzheimera nie powinni być leczeni rysperydonem.⁹

Lekarzom zaleca się wnikliwe przeprowadzanie oceny stosunku ryzyka do korzyści stosowania produktu Risperidone Grindeks u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem, uwzględniając indywidualne czynniki ryzyka udaru mózgu. Pacjentów lub opiekunów należy pouczyć o konieczności natychmiastowego zgłaszania objawów przedmiotowych i podmiotowych potencjalnych zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych, takich jak nagłe osłabienie lub zdrętwienie twarzy, rąk lub nóg oraz problemy z mową lub z widzeniem.¹⁰

Produkt Risperidone Grindeks należy stosować wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, wspierając metody niefarmakologiczne, które wykazują ograniczoną skuteczność lub jej brak, oraz gdy istnieje potencjalne ryzyko, że pacjent będzie stanowił zagrożenie dla siebie lub innych. Pacjentów należy poddawać regularnej ocenie z rozważeniem konieczności kontynuacji leczenia.¹¹

Niedociśnienie ortostatyczne

W związku z blokowaniem receptorów alfa przez rysperydon może wystąpić niedociśnienie (ortostatyczne), szczególnie podczas początkowej fazy dostosowywania dawki. Klinicznie istotne niedociśnienie obserwowano po wprowadzeniu leku do obrotu, w przypadku jednoczesnego stosowania rysperydonu oraz leków przeciwnadciśnieniowych.¹²

Produkt Risperidone Grindeks należy stosować z ostrożnością u pacjentów z chorobami układu krążenia (np. niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zaburzenia przewodzenia, odwodnienie, hipowolemia, choroby naczyniowo-mózgowe) i zgodnie z zaleceniami zwiększać dawkę stopniowo. W przypadku wystąpienia niedociśnienia należy rozważyć zmniejszenie dawki.¹³

Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza

Podczas stosowania przeciwpsychotycznych produktów leczniczych, w tym produktów zawierających rysperydon, stwierdzano występowanie leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Agranulocytozę zgłaszano bardzo rzadko (<1/10 000 pacjentów) podczas obserwacji po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu.¹⁴

Zalecane środki ostrożności:

• Pacjenci z klinicznie istotną małą liczbą białych krwinek w wywiadzie lub leukopenią/neutropenią wywołaną lekiem powinni być monitorowani przez kilka pierwszych miesięcy leczenia.¹⁵
• Odstawienie produktu Risperidone Grindeks należy rozważyć przy pierwszych oznakach klinicznie istotnego zmniejszenia liczby białych krwinek, przy braku innych czynników przyczynowych.¹⁶
• Pacjentów ze znaczącą klinicznie neutropenią należy uważnie obserwować pod kątem gorączki lub innych objawów infekcji i niezwłocznie podjąć leczenie w razie ich wystąpienia.¹⁷
• U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba neutrofilów < 1 x 10⁹/L) należy zaprzestać stosowania produktu Risperidone Grindeks i monitorować liczbę leukocytów do czasu normalizacji.¹⁸

Późne dyskinezy/objawy pozapiramidowe (TD/EPS)

Działanie leków wykazujących właściwości antagonistyczne wobec receptorów dopaminowych wiąże się z występowaniem późnych dyskinez, charakteryzujących się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, zwłaszcza mięśni języka i/lub mięśni twarzy. Wystąpienie objawów pozapiramidowych jest czynnikiem ryzyka wystąpienia późnych dyskinez. W przypadku wystąpienia objawów przedmiotowych i podmiotowych późnych dyskinez należy rozważyć przerwanie leczenia wszelkimi lekami przeciwpsychotycznymi.¹⁹

Należy zachować ostrożność u pacjentów otrzymujących jednocześnie leki psychostymulujące (np. metylofenidat) i rysperydon, gdyż mogą wystąpić objawy pozapiramidowe podczas dostosowywania dawki jednego lub obu leków. Zaleca się stopniowe wycofywanie terapii stymulantami.²⁰

Złośliwy zespół neuroleptyczny (NMS)

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano występowanie złośliwego zespołu neuroleptycznego, charakteryzującego się: podwyższeniem temperatury ciała, sztywnością mięśni, niestabilnością układu autonomicznego, zaburzeniami świadomości i zwiększeniem aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy. Dodatkowymi objawami mogą być: mioglobinuria (rabdomioliza) i ostra niewydolność nerek. W takim przypadku należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Risperidone Grindeks.²¹

Choroba Parkinsona i otępienie z obecnością ciał Lewy’ego

Przed przepisaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Risperidone Grindeks, pacjentom z chorobą Parkinsona lub otępieniem z obecnością ciał Lewy’ego (DLB), lekarze powinni rozważyć stosunek ryzyka do korzyści. Rysperydon może zaostrzyć przebieg choroby Parkinsona. U pacjentów obu grup może występować zwiększone ryzyko wystąpienia złośliwego zespołu neuroleptycznego i zwiększona wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne; ci pacjenci zostali wyłączeni z badań klinicznych.²²

Objawami zwiększonej wrażliwości na leki przeciwpsychotyczne mogą być: splątanie, zaburzenie świadomości, niestabilność postawy z częstymi upadkami, które towarzyszą objawom pozapiramidowym.²³

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia rysperydonem stwierdzano wystąpienie hiperglikemii, cukrzycy i zaostrzenie przebiegu wcześniej występującej cukrzycy. W niektórych przypadkach zgłaszano wcześniejsze zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym. Bardzo rzadko zgłaszano związek ze śpiączką cukrzycową i kwasicą ketonową.²⁴

Zaleca się prowadzenie odpowiedniej obserwacji klinicznej zgodnie z wytycznymi terapii przeciwpsychotycznej. U pacjentów leczonych jakimkolwiek atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, w tym produktem Risperidone Grindeks, należy obserwować objawy hiperglikemii (takie jak: polidypsja, poliuria, nadmierne łaknienie i osłabienie), a pacjentów z cukrzycą należy regularnie badać, czy nie pogarsza się u nich kontrola glikemii.²⁵

Zwiększenie masy ciała

Podczas stosowania rysperydonu stwierdzano przypadki znacznego zwiększenia masy ciała. Zaleca się regularną kontrolę masy ciała.²⁶

Hiperprolaktynemia

Hiperprolaktynemia jest częstym działaniem niepożądanym występującym podczas leczenia produktem Risperidone Grindeks. Zaleca się badanie stężenia prolaktyny w osoczu u osób, u których występują działania niepożądane związane prawdopodobnie z prolaktyną (np. ginekomastia, zaburzenia miesiączkowania, brak owulacji, zaburzenia płodności, zmniejszone libido, zaburzenia wzwodu i mlekotok).²⁷

Badania hodowli tkankowych wskazują, że prolaktyna może stymulować wzrost komórek nowotworowych w guzach piersi u ludzi. Chociaż nie stwierdzono do tej pory w badaniach klinicznych i epidemiologicznych wyraźnego związku z podawanymi lekami przeciwpsychotycznymi, należy zachować ostrożność u pacjentów z wywiadem w tym kierunku. Produkt Risperidone Grindeks należy stosować z ostrożnością u pacjentów ze stwierdzonymi wcześniej hiperprolaktynemią lub z guzami prolaktynozależnymi.²⁸

Wydłużenie odstępu QT

Wydłużenie odstępu QT było bardzo rzadko zgłaszane po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność przepisując rysperydon pacjentom z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową, wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym, bradykardią lub zaburzeniem równowagi elektrolitowej (niedoborem potasu lub magnezu), ponieważ rysperydon może zwiększać ryzyko wystąpienia arytmii. Ostrożność należy również zachować w przypadku stosowania rysperydonu jednocześnie z innymi lekami, o których wiadomo, że wydłużają odstęp QT.²⁹

Drgawki

Należy zachować ostrożność podczas stosowania produktu Risperidone Grindeks u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub z innymi stanami, które mogą obniżać próg drgawkowy.³⁰

Priapizm

W związku z działaniem blokującym receptor alfa-adrenergiczny, podczas leczenia produktem Risperidone Grindeks może wystąpić priapizm.³¹

Regulacja temperatury ciała

Lekom przeciwpsychotycznym przypisywano właściwość zakłócania zdolności organizmu do obniżania temperatury podstawowej ciała. Zaleca się zachowanie odpowiedniej ostrożności w przypadku przepisywania produktu Risperidone Grindeks pacjentom, u których mogą wystąpić czynniki sprzyjające podwyższeniu podstawowej temperatury ciała, np. wykonującym intensywny wysiłek fizyczny, narażonym na działanie ekstremalnie wysokich temperatur, przyjmującym jednocześnie leki o działaniu przeciwcholinergicznym lub odwodnionym.³²

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych rysperydonu obserwowano jego działanie przeciwwymiotne. W przypadku stosowania produktu leczniczego u ludzi, działanie to może maskować objawy przedmiotowe i podmiotowe przedawkowania niektórych leków lub stany, takie jak niedrożność jelit, zespół Reye’a i nowotwór mózgu.³³

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek mają mniejszą zdolność wydalania czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu niż dorośli z prawidłową czynnością nerek. Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby mają zwiększone stężenie wolnej frakcji rysperydonu w osoczu.³⁴

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE). Ze względu na występujące często u pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi nabyte czynniki ryzyka VTE, przed rozpoczęciem leczenia i podczas leczenia produktem Risperidone Grindeks należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka VTE i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.³⁵

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (IFIS)

U pacjentów przyjmujących leki o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne, w tym produkt Risperidone Grindeks, stwierdzano podczas operacji usunięcia zaćmy śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (IFIS). Zespół IFIS może zwiększać ryzyko powikłań ocznych w trakcie i po zabiegu. Przed zabiegiem należy poinformować wykonującego zabieg okulistę o aktualnym lub wcześniejszym przyjmowaniu leków o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne.³⁶

Nie ustalono możliwych korzyści z odstawienia leków blokujących receptory alfa1a-adrenergiczne przed zabiegiem usunięcia zaćmy i należy to rozważyć wobec ryzyka przerwania leczenia przeciwpsychotycznego.³⁷

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Przed przepisaniem rysperydonu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami zachowania należy przeprowadzić dokładną analizę fizycznych i społecznych przyczyn zachowań agresywnych, takich jak ból czy niewłaściwe potrzeby środowiskowe.³⁸

W tej populacji należy dokładnie obserwować działanie sedatywne rysperydonu ze względu na możliwy wpływ na zdolność uczenia się. Zmiana czasu podawania rysperydonu może zmniejszyć wpływ sedacji na koncentrację u dzieci i młodzieży.³⁹

Podawanie rysperydonu wiązało się z umiarkowanym zwiększeniem masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI). Zaleca się pomiar masy ciała przed leczeniem oraz regularne jej monitorowanie. Zmiany wzrostu stwierdzane w długotrwałych, otwartych badaniach rozszerzonych, mieściły się w normach określonych dla danego wieku. Wpływ długotrwałego leczenia rysperydonem na dojrzewanie płciowe i wzrost nie został wystarczająco zbadany.⁴⁰

Ze względu na możliwość wpływu dłużej trwającej hiperprolaktynemii na rozwój fizyczny i dojrzewanie płciowe dzieci i młodzieży, należy prowadzić regularną ocenę kliniczną stanu endokrynologicznego pacjenta, obejmującą pomiary wzrostu, masy ciała, dojrzewania płciowego, kontrolę występowania miesiączkowania i innych potencjalnych działań prolaktynozależnych.⁴¹

Wyniki małego obserwacyjnego badania, przeprowadzonego po wprowadzeniu produktu do obrotu wykazały, że osoby w wieku od 8 do 16 lat, narażone na działanie rysperydonu, były o około 3,0 do 4,8 cm wyższe niż osoby, które stosowały inne nietypowe leki przeciwpsychotyczne. W badaniu nie określono czy ekspozycja na rysperydon miała jakikolwiek wpływ na ostateczną wysokość osób dorosłych, ani czy skutek ten był następstwem bezpośredniego działania rysperydonu na wzrost kości, czy wpływem samej choroby na wzrost kości, czy też wynikiem lepszej kontroli choroby, co skutkowałoby zwiększeniem wzrostu.⁴²

Podczas leczenia rysperydonem należy regularnie kontrolować występowanie objawów pozapiramidowych oraz innych zaburzeń ruchu.⁴³

Informacje dotyczące substancji pomocniczych w produkcie Risperidone Grindeks

Tabletki powlekane zawierają laktozę. Pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni przyjmować tego produktu leczniczego.⁴⁴

Tabletki powlekane 2 mg zawierają jako barwnik żółcień pomarańczową FCF (E110), która może powodować reakcje alergiczne.⁴⁵

Tabletki powlekane 4 mg zawierają jako barwnik tartrazynę (E102), która może powodować reakcje alergiczne.⁴⁶