Działania niepożądane takrolimusu w produkcie Prograf 5 mg/ml

Ustalenie profilu działań niepożądanych związanych ze stosowaniem leków immunosupresyjnych, takich jak takrolimus, jest często trudne ze względu na chorobę podstawową oraz jednoczesne stosowanie wielu leków. Wiele działań niepożądanych ma charakter odwracalny i/lub ustępuje po zmniejszeniu dawki leku. Podawanie takrolimusu drogą doustną wiąże się z mniejszą częstością występowania działań niepożądanych w porównaniu do podawania dożylnego.¹

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Działania niepożądane sklasyfikowano według częstości występowania w następujący sposób:²

• bardzo często (≥1/10)
• często (≥1/100, <1/10)
• niezbyt często (≥1/1000, <1/100)
• rzadko (≥1/10 000, <1/1000)
• bardzo rzadko (<1/10 000)
• nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

Podobnie jak w przypadku innych silnie działających leków immunosupresyjnych, u pacjentów otrzymujących takrolimus często zwiększa się ryzyko zakażenia (wirusowego, bakteryjnego, grzybiczego, pierwotniakowego). Zakażenia istniejące mogą ulec nasileniu, a nowe zakażenia mogą wystąpić zarówno w postaci uogólnionej, jak i miejscowej. U pacjentów leczonych takrolimusem raportowano przypadki zakażenia wirusem CMV, nefropatii związanej z zakażeniem wirusem BK, jak również przypadki postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML) związane z zakażeniem wirusem JC.³

Nowotwory łagodne, złośliwe i nieokreślone

U pacjentów otrzymujących leczenie immunosupresyjne istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia nowotworów złośliwych. W związku ze stosowaniem takrolimusu zgłaszano wystąpienie łagodnych oraz złośliwych nowotworów, w tym zaburzeń limfoproliferacyjnych związanych z EBV oraz nowotworów złośliwych skóry.⁴

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych takrolimusu według układów i narządów

Zaburzenia narządów zmysłów

Zaburzenia oka związane z takrolimusem obejmują często: niewyraźne widzenie, światłowstręt i inne schorzenia oczu. Niezbyt często może wystąpić zaćma, rzadko ślepota, a z nieznaną częstością neuropatia nerwu wzrokowego.⁵

W zakresie zaburzeń ucha i błędnika często występują szumy uszne, niezbyt często niedosłuch, rzadko nerwowo-czuciowa głuchota, a bardzo rzadko inne zaburzenia słuchu.⁶

Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego

Zaburzenia serca związane z takrolimusem obejmują często choroba niedokrwienna serca i tachykardia. Niezbyt często mogą wystąpić: komorowe zaburzenia rytmu serca i zatrzymanie czynności serca, niewydolność serca, kardiomiopatie, przerost mięśnia komór, nadkomorowe zaburzenia rytmu serca, kołatanie serca. Rzadko obserwuje się wysięk osierdziowy, a bardzo rzadko Torsades de pointes.⁷

Zaburzenia naczyniowe – bardzo często występuje nadciśnienie tętnicze. Często obserwuje się krwotoki, zdarzenia zakrzepowo-zatorowe i niedokrwienne, choroby naczyń obwodowych oraz niedociśnienie pochodzenia obwodowego. Niezbyt często mogą wystąpić zawał, zakrzepica żył głębokich kończyn oraz wstrząs.⁸

Zaburzenia układu oddechowego

W zakresie zaburzeń układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia często występują: duszność, śródmiąższowe choroby płuc, wysięk opłucnowy, zapalenie gardła, kaszel, przekrwienie i zapalenie błon śluzowych nosa. Niezbyt często stwierdza się niewydolność oddechową, zaburzenia układu oddechowego i astmę. Rzadko może wystąpić zespół ostrego wyczerpania oddechowego.⁹

Zaburzenia układu pokarmowego

W zakresie zaburzeń żołądka i jelit bardzo często obserwuje się biegunkę i nudności. Często występują: stany zapalne żołądka i jelit, owrzodzenie i perforacja żołądka i jelit, krwotok z żołądka lub jelit, zapalenie i owrzodzenie jamy ustnej, wodobrzusze, wymioty, bóle żołądkowo-jelitowe i bóle brzucha, objawy dyspepsji, zaparcia, wzdęcia, luźne stolce oraz inne objawy żołądkowo-jelitowe. Niezbyt często mogą wystąpić: porażenna niedrożność jelita, ostre i przewlekłe zapalenie trzustki, refluks żołądkowo-przełykowy oraz zaburzenia opróżniania żołądka. Rzadko stwierdza się podniedrożność przewodu pokarmowego i torbiel rzekomą trzustki.¹⁰

W obszarze zaburzeń wątroby i dróg żółciowych często występują: zastój żółci i żółtaczka, uszkodzenie komórek wątroby i zapalenie wątroby, zapalenie dróg żółciowych. Rzadko obserwuje się zakrzepicę tętnicy wątrobowej i wenookluzyjną chorobę wątroby. Bardzo rzadko może dojść do niewydolności wątroby lub zwężenia przewodów żółciowych.¹¹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Często obserwuje się świąd, wysypkę, łysienie, trądzik i nadmierne pocenie. Niezbyt często występuje zapalenie skóry i nadwrażliwość na światło. Rzadko może dojść do toksycznej nekrolizy naskórka (zespół Lyella), a bardzo rzadko do zespołu Stevensa-Johnsona.¹²

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

W zakresie zaburzeń mięśniowo-szkieletowych i tkanki łącznej często występują: bóle stawów, kurcze mięśni, ból kończyn i ból pleców. Niezbyt często obserwuje się zaburzenia stawów, a rzadko zmniejszenie ruchliwości. Szczególnie istotny jest ból kończyn, który może stanowić część zespołu bólowego indukowanego przez inhibitor kalcyneuryny (CIPS). Zazwyczaj występuje jako obustronny i symetryczny, silny ból w kończynach dolnych i może być związany z większymi niż terapeutyczne stężeniami takrolimusu we krwi. Zmniejszenie dawki takrolimusu może zmniejszyć objawy zespołu bólowego, jednak w niektórych przypadkach konieczne może być zastosowanie alternatywnej immunosupresji.¹³

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Bardzo często występują zaburzenia czynności nerek. Często obserwuje się: niewydolność nerek, ostrą niewydolność nerek, skąpomocz, martwicę kanalików nerkowych, toksyczną nefropatię, nieprawidłowe wyniki badania moczu oraz zaburzenia pęcherza i cewki moczowej. Niezbyt często może wystąpić bezmocz i zespół hemolityczno-mocznicowy. Bardzo rzadko obserwuje się nefropatie i krwotoczne zapalenie pęcherza moczowego.¹⁴

Pozostałe zaburzenia

W zakresie zaburzeń układu rozrodczego i piersi niezbyt często występuje bolesne miesiączkowanie i krwawienie z macicy.¹⁵

W obszarze zaburzeń ogólnych i stanów w miejscu podania często obserwuje się: osłabienie, gorączkę, obrzęki, dolegliwości bólowe i złe samopoczucie oraz zaburzenia zdolności odczuwania temperatury ciała. Niezbyt często występują: niewydolność wielonarządowa, objawy grypopodobne, nietolerancja temperatury, uczucie ucisku w klatce piersiowej, zdenerwowanie i złe samopoczucie. Rzadko mogą pojawić się pragnienie, upadek, ucisk w klatce piersiowej i owrzodzenia. Bardzo rzadko obserwuje się zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej.¹⁶

Nieprawidłowości w badaniach diagnostycznych

W zakresie nieprawidłowości w badaniach diagnostycznych bardzo często występują nieprawidłowe wyniki badań czynności wątroby. Często obserwuje się zwiększoną aktywność fosfatazy zasadowej i zwiększenie masy ciała. Niezbyt często stwierdza się: zwiększoną aktywność amylazy we krwi, nieprawidłowy zapis EKG, nieprawidłową częstość akcji serca i nieprawidłowe tętno, zmniejszenie masy ciała oraz zwiększoną aktywność dehydrogenazy mleczanowej we krwi. Bardzo rzadko obserwuje się nieprawidłowości w echokardiogramie i wydłużony odstęp QT w elektrokardiogramie.¹⁷

W kategorii urazy, zatrucia i powikłania po zabiegach często występują pierwotne zaburzenia czynności przeszczepu.¹⁸

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁹

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.²⁰